اقتصاد
خروج اتباع افغان؛ پاشنه آشیل کشاورزی آشکار شد

پایگاه خبری داوان نیوز: خروج گسترده اتباع افغانستانی از ایران در پی سیاستهای جدید امنیتی و اقتصادی، بخش کشاورزی را با بحران بیسابقهای مواجه کرده است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی(DA1news): خروج کارگران افغانستانی پاشنه آشیل کشاورزی ایران را آشکار کرده است. اگرچه سیاستهای امنیتی در کوتاهمدت اجتنابناپذیرند، اما راهکارهای پایدار نیازمند تحول در سه محور است: این گزارش با بررسی نقش حیاتی کارگران افغان در زنجیره تولید محصولات کشاورزی، پیامدهای خروج آنها و راهکارهای جایگزین را تحلیل میکند.
چهار دهه همزیستی و وابستگی متقابل
افغانستانیها طی ۴۰ سال گذشته بهویژه در بخشهای کاربردی کشاورزی ایران نقش محوری ایفا کردهاند. بر اساس آمارهای رسمی، بیش از ۷۰% نیروی کار کشاورزی در استانهای شرقی و مرکزی ایران (مانند خراسان، یزد و سیستان و بلوچستان) را اتباع افغان تشکیل میدهند . این وابستگی در مشاغلی مانند کشت فصلی، آبیاری و برداشت محصولات مشهودتر است.
نقش کارگران افغان در کشاورزی ایران: ستونهای نامرئی
– حضور انبوه در بخشهای حیاتی:
– سهم ۵۰ تا ۷۵% در تولید محصولات آببر مانند گوجهفرنگی، خیار و هندوانه .
– فعالیت در مزارع فصلی و دامداریها با دستمزد پایین (حدود ۳۰-۵۰% کمتر از نیروی کار ایرانی) و انعطافپذیری بالا .
– مهارتهای خاص:
– تخصص در روشهای سنتی آبیاری و سازگاری با شرایط سخت کاری در مناطق کویری .
– نقش کلیدی در زنجیره تأمین محصولات تازه به دلیل امکان حملونقل مستقیم به بازارهای محلی .
پیامدهای خروج: بحران در سه لایه
1. تورم و اختلال زنجیره تأمین
– افزایش ۴۰-۶۰% هزینه تولید محصولات به دلیل نیاز به جذب نیروی کار ایرانی با دستمزد بالاتر و بیمه .
– کاهش ۲۵-۳۰% تولید محصولات فصلی مانند صیفیجات در استانهای خراسان و اصفهان .
– رشد قیمت مواد غذایی تا ۳۵% برای محصولاتی مانند گوجهفرنگی و هندوانه .
2. فشار بر منابع آب و تغییر الگوی کشت
– اسراف منابع آبی به دلیل بازگشت به روشهای سنتی آبیاری توسط کشاورزان ایرانی .
– تغییر الگوی کشت به محصولات کمآببر مانند جو و گندم که ارزش اقتصادی پایینتری دارند .
3. تعطیلی صنایع وابسته
– تعطیلی ۲۰% کارگاههای تبدیلی (مانند ربسازی و کنسروسازی) در استانهای مرکزی به دلیل کمبود مواد اولیه .
– کاهش صادرات محصولات باغی به کشورهای همسایه مانند عراق و روسیه .
جدول ۱: مقایسه وضعیت کشاورزی قبل و پس از خروج کارگران افغانستانی
| شاخص | قبل از خروج | پس از خروج | تغییرات |
| هزینه نیروی کار | ۳۰-۵۰ هزار تومان/روز | ۷۰-۱۰۰ هزار تومان/روز | +۶۰% |
| تولید صیفیجات | ۱۰۰% | ۷۰-۷۵% | -۲۵% |
| قیمت گوجهفرنگی | ۱۵ هزار تومان/کیلو | ۲۵ هزار تومان/کیلو | +۶۷% |
| سطح زیرکشت هندوانه | ۱۵۰ هزار هکتار | ۱۱۰ هزار هکتار | -۲۷% |
4. راهکارهای جایگزین: آزمونهای موفق و شکستخورده
۴-۱. مکانیزاسیون و کشاورزی هوشمند
– پروژههای الگویی:
– اجرای طرح کشاورزی هوشمند با حمایت اتحادیه اروپا در استانهای کرمان و خراسان:
– آموزش کشاورزان باقیمانده در استفاده از آبیاری قطرهای (صرفهجویی ۶۰% آب) .
– افزایش عملکرد از ۳ به ۸ تن در هکتار در محصولات استراتژیک .
– تأمین تراکتورهای سبک و ادوات مدرن توسط نهادهای بینالمللی .
۴-۲. جذب نیروی کار داخلی: چالشها و محدودیتها
– تمایل کمتر جوانان ایرانی به کار در مزارع (فقط ۱۵% متقاضیان کار) .
– پروژههای تشویقی دولت:
– معافیت مالیاتی برای کشاورزان استفادهکننده از نیروی کار ایرانی.
– بستههای اشتغال روستایی با حقوق ثابت ۸ میلیون تومان .
۴-۳. ساماندهی نیروهای باقیمانده
– صدور مجوزهای کار هدفمند برای اتباع مجاز در بخشهای بحرانی .
– تشکیل کارگروه مشترک ایران و افغانستان برای نظارت بر تردد قانونی کارگران فصلی .
چالشهای فرابخشی: امنیت، اقتصاد و اخلاق
– معضل امنیتی:
– گزارشهای نفوذ گروههای خرابکار در پوشش کارگران کشاورزی .
– افزایش کنترلهای مرزی با ساخت دیوار ۴ متری در مرز خراسان .
– بحران انسانی:
– آوارگی نسل دوم و سوم افغانهای متولد ایران (حدود ۵۰۰ هزار دانشآموز) .
– اعتراضات جامعه مدنی به سیاستهای “اخراج غیرانسانی” .
– وابستگی ساختاری:
– عدم توسعه مکانیزاسیون طی ۴۰ سال به دلیل اتکا به نیروی کار ارزان .
در جستجوی راه سوم
خروج کارگران افغانستانی پاشنه آشیل کشاورزی ایران را آشکار کرده است. اگرچه سیاستهای امنیتی در کوتاهمدت اجتنابناپذیرند، اما راهکارهای پایدار نیازمند تحول در سه محور است:
۱. گذار از کشاورزی سنتی به سمت الگوهای مکانیزه و هوشمند با حمایتهای بینالمللی .
۲. بازتعریف روابط کار با طراحی نظام سهمبری برای جذب نیروی کار داخلی.
۳. ایجاد کریدورهای قانونی کار فصلی برای اتباع افغان در چارچوب توافقهای دوجانبه .
هشدار کارشناسان: تکرار الگوی “اخراج-بازگشت” (با نرخ ۵۰% بازگشت اخراجیها) نشان میدهد راهکارهای قهری بدون ارائه جایگزینهای اقتصادی محکوم به شکست هستند.

اقتصاد
فتحی عنوان کرد: از سرکوب قیمت تا اقتصاد تولید؛ ۶۰ همت اوراق و کاهش ۱۰۰ درصدی بروکراسی
اکبر فتحی، معاون برنامه ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، روز گذشته در تشریح عملکرد دوساله این وزارتخانه اعلام کرد: «برای نخستین بار، سیاستهای تنظیم بازار از سرکوب قیمت به اقتصادی سازی تولید تغییر جهت داده، کارگروه امنیت غذایی مستقل شد، و پرداخت خسارت های بیمه به روز گردید؛ تحولاتی که با وجود مقاومت های اجرایی، اکنون به جذب ۶۰ همت اوراق مالی انجامیده است.

پایگاه خبری داواننیوز: معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی از تحول بنیادین در سیاستهای این وزارتخانه طی دو سال گذشته خبر داد و گفت: با تشکیل کارگروههای تخصصی تنظیم بازار و امنیت غذایی، راهاندازی سامانه های یکپارچه، و جذب ۶۰ همت اوراق مالی، گامهای عملی برای اقتصادیسازی تولید و عبور از سیاستهای قیمتسرکوبکننده برداشته شده است.
به گزارش خبرنگار ما، وزارت جهاد کشاورزی در دو سال اخیر دستخوش تغییرات بنیادین در حوزه سیاستگذاری، ساختار اجرایی و شفافسازی فرآیندها شده است. اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و اقتصادی این وزارتخانه، روز شنبه (۱۷ مردادماه) در جلسه شورای مدیران، گزارشی از عملکرد دوساله ارائه کرد که نشاندهنده حرکت از رویکردهای سنتی به سمت مدیریت دادهمحور و اقتصادیسازی تولید است.
تنظیم بازار بدون سرکوب قیمت
فتحی با اعلام تشکیل کارگروه تنظیم بازار محصولات کشاورزی ذیل ستاد تنظیم بازار کشور، این اقدام را گامی بیسابقه در جهت خروج از سیاستهای قیمتسرکوبکننده دانست و تأکید کرد: با وجود مقاومتهای گسترده، موفق شدیم این کارگروه را عملیاتی کنیم تا سیاستهای اقتصادیسازی تولید در سطح ملی دنبال شود.
وی از شکلگیری کارگروه امنیت غذایی در وزارت جهاد کشاورزی پس از کشوقوسهای فراوان خبر داد و آن را اقدامی راهبردی برای تقویت نقش این وزارتخانه در سیاستگذاری کلان امنیت غذایی کشور توصیف کرد.
معاون برنامهریزی و اقتصادی با اشاره به راهاندازی سامانههای نوین و داشبورد مدیریتی، از کاهش ۱۰۰ درصدی بروکراسی و افزایش چشمگیر سرعت صدور مجوزها نسبت به ابتدای دولت چهاردهم سخن گفت و یکپارچگی سامانهها را عامل اصلی این تحول دانست.
اقتصادیسازی تولید با دادههای بهروز
مجموعه سامانههای راهاندازیشده در دولت جدید، به گفته فتحی، محور تحقق هدف اصلی وزارتخانه یعنی «اقتصادیکردن تولید» قرار گرفتهاند. وی همچنین از تشکیل نخستین کارگروه ملی بهینهسازی مصرف انرژی در این وزارتخانه خبر داد و اظهار داشت: برای اولینبار، میزان مصرف انرژی در زیربخشهای مختلف به تفکیک حاملها استخراج شده و این دادهها در تصمیمگیریهای اخیر درباره سوخت نقش تعیینکننده داشتهاند.
فتحی با اشاره به تحول در صندوق بیمه کشاورزی، از بهروز شدن پرداخت خسارتها بدون تأخیر خبر داد و گفت: اگرچه امکان پرداخت کامل وجود ندارد، اما همین تغییر رویه، رضایت استانها را به طور محسوسی افزایش داده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به روشهای نوین تأمین مالی اشاره کرد و گفت: استفاده از ابزارهای غیرنقدی که ابتدا حتی با تردید بانک مرکزی مواجه بود، اکنون به جذب ۶۰ همت اوراق در بخش کشاورزی انجامیده است؛ در حالی که در گذشته حتی جذب یک همت نیز غیرممکن به نظر میرسید.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، گزارش عملکرد دوساله وزارت جهاد کشاورزی نشان از عزم جدی برای عبور از مدیریت سنتی به سمت حکمرانی دادهبنیاد دارد. تشکیل کارگروههای تخصصی، شفافسازی فرآیندها، و حرکت به سوی تأمین مالی نوین، همگی حاکی از تحول در نگرش سیاستگذاران بخش کشاورزی است. با این حال، چالشهایی نظیر پرداخت ناقص خسارتهای بیمهای و مقاومتهای اجرایی در مسیر تنظیم بازار، همچنان نیازمند نظارت و پایش مستمر هستند. آنچه مسلم است، گامهای برداشتهشده در دولت چهاردهم، افق تازهای برای اقتصادیسازی تولید و امنیت غذایی پایدار ترسیم کرده است.
اقتصاد
سختافزارِ بیآموزش، پروژهای بینتیجه؛ هشدار دربارهٔ خطای راهبردی پروژههای کلان کشاورزی
معاون برنامهریزی وزارت جهاد کشاورزی رسماً تغییر رویکرد از “ساختمحوری” به “آموزشمحوری” را کلید موفقیت طرحهای زیرساختی دانست و اعلام کرد: پروژهای موفق است که کشاورز پس از تحویل، بتواند بدون وابستگی به دولت، آن را مدیریت کند.

پایگاه خبری داواننیوز: اکبر فتحی، با نقد جدی رویهٔ صرفاً مهندسی در طرحهای کلان، تأکید کرد که غفلت از آموزش میدانی و مستمر، مهمترین عامل ناکارآمدی تشکلهای بهرهبردار و افت عملکرد پس از بهرهبرداری است؛ موضوعی که تاکنون کمتر در سیاستگذاریهای عمرانی دیده شده است.
به گزارش خبرنگار ما، اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، با رویکردی انتقادی نسبت به الگوی رایج مدیریت پروژههای زیرساختی در بخش کشاورزی، از «خطای راهبردیِ پرهزینه» در اولویتبندی فعالیتها پرده برداشت و بر ضرورت بازتعریف نقش آموزش در چرخه عمر طرحهای ملی تأکید کرد.
اولویت «بلوغ فکری» بر «ساخت فیزیکی»
فتحی با صراحت اعلام کرد که بزرگترین آسیب در پروژههای کلان کشاورزی، تمرکز افراطی بر فاز مهندسی و سختافزاری و غفلت از توانمندسازی نیروی انسانی به عنوان مهمترین رکن بهرهبرداری است. وی تصریح کرد: آموزش نه یک فعالیت موازی، بلکه پیشنیاز مطلق کلنگزنی است. اگر این آموزش در مرحله پیشازبهرهبرداری به معنای واقعی محقق نشود، ترویج و همراهی کشاورزان در مراحل بعدی به بنبست میخورد.
به گزارش ما، معاون وزیر با ترسیم افقی فراتر از انتقال صرف دانش فنی، هدف غایی این مدل آموزشی را دستیابی کشاورزان به «بلوغ مدیریتی» دانست و تأکید کرد که طرحها زمانی موفق ارزیابی میشوند که بهرهبردار پس از تحویل پروژه، توانایی حل مسائل عملیاتی را بدون وابستگی مستمر به بدنه دولت پیدا کرده باشد.
نقد شیوه سنتی و تأکید بر «حضور مستمر» کارشناسان
این مقام مسئول با نقد جدی رویههای سنتی که در آن کارشناسان صرفاً در قامت ناظران دورهای ظاهر میشوند، حضور فیزیکی و بیوقفه متخصصان در کنار کشاورزان را نه یک پیشنهاد تشریفاتی، بلکه یک «ضرورت انکارناپذیر» قلمداد کرد. بر اساس اظهارات وی، این رویکرد میدانی دو دستاورد کلیدی دارد: «کشف زودهنگام چالشهای عملیاتی قبل از تبدیل شدن به بحران» و «ارتقای آمادگی بهرهبرداران برای نگهداری اصولی شبکههای آبیاری و زیرساختها» که در نهایت از هدررفت سرمایههای ملی جلوگیری میکند.
زنگ خطر برای تشکلهای بهرهبردار؛ از ساختار صوری تا ضعف تحلیل
بخش دیگری از این سخنان به نقد وضعیت موجود تشکلهای بهرهبردار اختصاص داشت. فتحی با اشاره به نتایج بررسیهای کارشناسی، هشدار داد که بسیاری از این تشکلها با وجود برخورداری از ساختار تشکیلاتی، از حیث «قدرت تحلیل فنی» و «مدیریت منابع» دچار ناتوانی جدی هستند.
وی این خلأ مدیریتی را تهدیدی جدی برای پروژههای عمرانی دانست و اظهار داشت: متأسفانه شاهدیم پروژههایی که با هزینههای سنگین بیتالمال احداث میشوند، به دلیل فقدان مهارت بهرهبرداران، در مرحله نگهداری و تولید با افت شدید عملکرد مواجه میشوند که این یعنی اتلاف سرمایه و انرژی.
راهکار راهبردی: تبدیل آموزش به ستون پیشرفت پروژه
معاون وزیر جهاد کشاورزی در پایان با ارائه راهکار عملی برای برونرفت از این معضل ساختاری، بر چهار محور اساسی تأکید کرد: «آموزشِ مستمر، گفتوگوی هدفمند و چهرهبهچهره، راهبری هوشمندانه و تکمیل محتوای اجرایی طرحها» که باید به عنوان ستونهای اصلی پیشرفت هر پروژه کشاورزی در دستور کار قرار گیرند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اظهارات امروز اکبر فتحی را باید فراتر از یک هشدار معمولی تلقی کرد. این رویکرد نشاندهنده تغییر پارادایم در وزارت جهاد کشاورزی از نگاه «ساختمحور» به نگاه «مردممحور و توانمندساز» است. در شرایطی که منابع آبی و مالی کشور محدود است، موفقیت پروژههای ملی در گرو عبور از نگاه صرفاً مهندسی و ورود به عرصههای نرمافزاری و توسعه سرمایههای انسانی است. اجرایی شدن این مدل، میتواند انقلابی در بازدهی سرمایهگذاریهای کشاورزی و کاهش وابستگی به دولت ایجاد کند.
اقتصاد
نوریقزلجه: افزایش اعتبار کالابرگ در دست بررسی است/ میزان دقیق آن منوط به منابع و مصارف دولت
دولت چهاردهم از آذرماه سال گذشته و همزمان با اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی، متعهد شد که اعتبار کالابرگ را همپای نرخ تورم و افزایش قیمتها تعدیل کند تا توان خرید خانوارهای ایرانی حفظ شود. اما گذشت ماهها و ادامه روند صعودی قیمتها، نهتنها این وعده را به چالش کشیده، بلکه شکاف میان ارزش واقعی اعتبار کالابرگ و هزینههای معیشتی را آشکارتر ساخته است. در این میان، اظهارات جدید وزیر جهاد کشاورزی، اگرچه حاکی از عزم دولت برای جبران عقبماندگیهاست، اما از نبود قطعیت در زمان و میزان افزایش اعتبار حکایت دارد.

پایگاه خبری داواننیوز: وعده ترمیم کالابرگ در دولت چهاردهم همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است؛ وزیر جهاد کشاورزی از بررسی گزینههای کارشناسی برای افزایش اعتبار خبر میدهد، اما تأکید میکند که هرگونه تصمیمگیری درباره میزان دقیق آن، به توان مالی دولت و اولویتبندی هزینهها در شرایط کنونی اقتصاد ایران بستگی دارد.
به گزارش خبرنگار ما، غلامرضا نوریقزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، در واکنش به گلایههای گسترده مردم از کاهش روزافزون قدرت خرید کالابرگ، با تأکید بر اینکه «افزایش قیمت کالاهای مشمول این طرح، عمدتاً ناشی از نوسانات نرخ ارز و تورم مزمن است»، خاطرنشان کرد: در زمان حذف ارز ترجیحی، نرخ ارز در بازار آزاد حدود ۱۱۲ تا ۱۱۳ هزار تومان بوده و مابهالتفاوت آن با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، بهصورت اعتبار کالابرگ به خانوارها تعلق گرفت. بر اساس وعده صریح دولت، هرگونه افزایش قیمت ناشی از تغییر نرخ ارز، باید با تقویت اعتبار کالابرگ جبران میشد.
وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به اینکه بخشی از این جبرانافزایی از طریق افزایش حقوق و دستمزدها محقق شده، افزود: با این حال، دولت اذعان دارد که هنوز فاصله معناداری بین توان اعتباری کالابرگ و هزینههای واقعی سبد معیشت وجود دارد و این شکاف نیازمند اقدام تکمیلی است.
نوریقزلجه در ادامه، با رد هرگونه پیشبینی قطعی درباره میزان افزایش اعتبار، تصریح کرد: گزینههای متعددی در کارگروههای تخصصی در حال بررسی است، اما هرگونه تصمیمگیری نهایی، منوط به توازن میان منابع و مصارف دولت و اولویتبندی هزینهها در شرایط اقتصادی فعلی خواهد بود. این اظهارات، در حالی مطرح میشود که کارشناسان اقتصادی معتقدند بدون تخصیص بودجه مشخص و شفاف، هرگونه وعده ترمیم کالابرگ، صرفاً جنبه روانی داشته و تأثیر ملموسی بر معیشت خانوارها نخواهد داشت.
وزیر جهاد کشاورزی در پایان، با تأکید مجدد بر اولویتگذاری معیشت مردم در دستور کار دولت، گفت: حمایت از اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر، مطابق تأکید صریح رئیسجمهور، در رأس برنامههای دولت قرار دارد و تلاش میکنیم با اتخاذ تصمیمات کارشناسی، ضمن پاسداشت تولید، گام مؤثری در تعدیل فشارهای اقتصادی بر خانوارها برداریم.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، وعده ترمیم کالابرگ، اگرچه از سوی مسئولان بارها تکرار شده، اما در عمل با ابهامات ساختاری، مالی و زمانی روبهروست. دولت چهاردهم، برای تبدیل این وعده به اقدام عملی، نیازمند ارائه نقشه راه شفاف، تأمین منابع پایدار و هماهنگی میان سیاستهای ارزی، پولی و حمایتی است. در غیر این صورت، کالابرگ بهتدریج کارایی خود را بهعنوان ابزار حمایت معیشتی از دست خواهد داد و شکاف طبقاتی در تأمین نیازهای اساسی، عمیقتر از قبل خواهد شد.
آموزش4 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
آموزش3 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
پرونده ویژه4 هفته پیشلطفعلیزاده خبر داد: پارک کشاورزی وارد فاز جدید مأموریتگرایی شد
خبرهای سازمانی2 هفته پیشدستورالعمل جدید پروانههای گلخانه به تمام استانها ابلاغ میشود
گوناگون4 هفته پیشهمافزایی سیاستگذاران و نخبگان فناوری؛ ایرانمال میزبان همایش ملی شرکتهای دانشبنیان
دانستنی ها4 هفته پیشبرنامه معاونت آموزش و ترویج کشاورزی برای بهینهسازی انرژی اعلام شد
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسرمایه پنهان: آغاز برنامه ملی ثبت دانش بومی کشاورزان توسط سازمان تات
مقالات4 هفته پیشکشاورزیِ هوشمند در ایران؛ از آرمانِ «دادهمحوری» تا واقعیتِ «زیرساختگریز»

























