پرونده ویژه
آیندهی تاریک؛ فاجعه بیسوادی در کشاورزی
آخرین دادههای مرکز آمار ایران از “بحران دانش” در قلب کشاورزی کشور حکایت دارد؛ جایی که تنها ۲ درصد از مدیران مزارع و باغات، تحصیلات عالی کشاورزی دارند و سهم زنان از مدیریت این عرصه حیاتی، تنها ۸ درصد است. سرشماری عمومی کشاورزی ۱۴۰۳، تصویری از بخشی سنتی را ترسیم میکند که با چالشهای عمیق ساختاری در حوزه “سرمایه انسانی” دست و پنجه نرم میکند.
پایگاه خبری داوان نیوز: آخرین دادههای مرکز آمار ایران از “بحران دانش” در قلب کشاورزی کشور حکایت دارد؛ جایی که تنها ۲ درصد از مدیران مزارع و باغات، تحصیلات عالی کشاورزی دارند و سهم زنان از مدیریت این عرصه حیاتی، تنها ۸ درصد است. سرشماری عمومی کشاورزی ۱۴۰۳، تصویری از بخشی سنتی را ترسیم میکند که با چالشهای عمیق ساختاری در حوزه “سرمایه انسانی” دست و پنجه نرم میکند.
به گزارش داوان نیوز، بخش کشاورزی به عنوان یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی و اقتصادی کشور، نیازمند نگاهی کارشناسانه به ساختار نیروی انسانی خود است. آخرین دادههای سرشماری عمومی کشاورزی مرکز آمار ایران، تصویری دقیق از وضعیت “مدیریت” و “سطح سواد” بهرهبرداران این بخش ارائه میدهد. این گزارش به تحلیل این دادهها و تبعات آن میپردازد.
خلاصه یافتههای کلیدی:
1. سلطه بیچون و چرای مردان در مدیریت: ۹۲ درصد از بهرهبرداران کشاورزی را مردان تشکیل میدهند.
2. حضور کمرنگ زنان: سهم زنان در مدیریت واحدهای کشاورزی تنها ۸ درصد است.
3. بیسوادی نزدیک به یکچهارم بهرهبرداران: ۲۳ درصد از مدیران بخش کشاورزی بیسواد هستند.
4. کمبود شدید نیروی متخصص: تنها ۲ درصد از بهرهبرداران دارای مدرک فوق دیپلم و بالاتر در حوزه کشاورزی هستند.
تحلیل تفصیلی یافتهها:
مدیریت و جنسیت: یک شکاف عمیق
– طبق اعلام مرکز آمار، ۴,۲۴۲,۰۰۰ نفر مدیریت واحدهای کشاورزی (به استثنای شرکتهای رسمی و موسسات عمومی) را بر عهده دارند.
– از این تعداد، ۳,۹۰۲,۶۴۰ نفر (۹۲٪) مرد و تنها ۳۳۹,۳۶۰ نفر (۸٪) زن هستند.
– تحلیل: این آمار نشاندهنده یک شکاف جنسیتی بسیار گسترده در عرصه مدیریت و تصمیمگیری در بخش کشاورزی ایران است. این امر میتواند ناشی از عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی باشد که عمدتاً مدیریت امور زراعی و باغی را به مردان سپرده است. این موضوع لزوم توجه به سیاستهای توانمندسازی و تشویق حضور بیشتر زنان در مدیریت کشاورزی را پررنگ میکند.
وضعیت سواد و تحصیلات: زنگ خطری برای بهرهوری
دادههای مربوط به سواد و تحصیلات بهرهبرداران، از دو منظر قابل بررسی است:
الف) سواد پایه:
– ۳,۲۸۴,۰۰۰ نفر (۷۷.۴٪) با سواد هستند.
– ۹۵۸,۰۰۰ نفر (۲۲.۶٪) بیسواد محسوب میشوند.
– تحلیل: با وجود اینکه اکثریت بهرهبرداران باسواد هستند، شمار نزدیک به یک میلیون بهرهبردار بیسواد، چالشی بزرگ برای انتقال دانش و فناوریهای نوین کشاورزی محسوب میشود. آموزشهای ترویجی و طرحهای نوسازی برای این گروه با دشواریهای بیشتری مواجه است.
ب) سطح تحصیلات:
– بیسواد: ۲۳٪ (۹۷۵,۶۶۰ نفر)
– ابتدایی و غیررسمی: ۳۳٪ (۱,۳۹۹,۸۶۰ نفر)
– راهنمایی، متوسطه و پیشدانشگاهی: ۳۴٪ (۱,۴۴۲,۲۸۰ نفر)
– فوق دیپلم و بالاتر غیرکشاورزی: ۸٪ (۳۳۹,۳۶۰ نفر)
– فوق دیپلم و بالاتر کشاورزی: تنها ۲٪ (۸۴,۸۴۰ نفر)
– تحلیل: این ترکیب تحصیلی نشان میدهد که بیش از ۵۶٪ بهرهبرداران حداکثر دارای مدرک تحصیلی ابتدایی یا بیسواد هستند. نکته نگرانکننده دیگر، سهم بسیار پایین (۲٪) نیروهای دارای تحصیلات عالی تخصصی در حوزه کشاورزی است. این امر به وضوح نشان میدهد که بخش عظیمی از کشاورزی ایران همچنان بر پایه دانش سنتی و غیرآکادمیک اداره میشود و این میتواند یکی از موانع اصلی در افزایش بهرهوری، استفاده بهینه از منابع (مانند آب)، و مقابله با چالشهایی مانند تغییر اقلیم باشد.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، دادههای سرشماری کشاورزی ۱۴۰۳ تصویری از یک بخش سنتی با چالشهای ساختاری عمیق را ترسیم میکند:
– چالش مدیریت جنسیتی: حضور کمرنگ زنان به عنوان نیمی از جمعیت کشور در مدیریت بخش کشاورزی.
– چالش دانش و تخصص: پایین بودن سطح تحصیلات عمومی و بهویژه فقدان شدید نیروهای متخصص دانشگاهی در بین بهرهبرداران.
این ساختار، پایداری و توسعه بخش کشاورزی را در بلندمدت با مخاطره مواجه میسازد. برای حرکت به سمت کشاورزی دانشبنیان و پایدار، ضروری است سیاستگذاریها بر موارد زیر متمرکز شوند:
1. ترویج و تسهیل تحصیلات کشاورزی برای نسل جدید و فعلی بهرهبرداران.
2. تقویت نظام ترویج کشاورزی برای انتقال دانش به بهرهبرداران با سطوح سواد مختلف.
3. توانمندسازی و ایجاد فرصتهای برابر برای زنان در عرصه مدیریت و تصمیمگیری در بخش کشاورزی.
4. اجرای برنامههای سوادآموزی و آموزشهای فنی-حرفهای ویژه بهرهبرداران کمسواد و بیسواد.
بدون سرمایهگذاری جدی بر روی “سرمایه انسانی” در بخش کشاورزی، تحقق اهداف کلان در حوزه امنیت غذایی و توسعه پایدار با دشواریهای فراوانی روبرو خواهد بود.