بازار برنج ۱۴۰۵: از شوک هزینه تولید تا سناریوهای تنظیم بازار

پایگاه خبری داوان نیوز: بررسی‌های میدانی و تحلیل داده‌های اقتصادی نشان می‌دهد که حذف ارز ترجیحی، همراه با افزایش قیمت جهانی نهاده‌ها و تنش‌های آب‌وهوایی، سال ۱۴۰۵ را به سالی دشوار برای بازار برنج ایران تبدیل خواهد کرد. پیش‌بینی‌ها از رشد قابل توجه قیمت این کالای اساسی حکایت دارد.

به گزارش داوان نیوز، تحولات اخیر در سیاست‌های ارزی و تشدید تورم، زنجیره تأمین محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، برنج به عنوان یکی از کالاهای سبد اصلی خانوار، در آستانه سال ۱۴۰۵ با چالش‌های متعددی روبروست. کارشناسان هشدار می‌دهند که تلفیق عوامل داخلی و خارجی، می‌تواند به افزایش بی‌سابقه قیمت این محصول منجر شود.

تحلیل عوامل کلیدی فشار قیمتی

شوک قیمت نهاده‌های وارداتی: با حذف ارز ترجیحی، قیمت کود، سم و بذرهای وارداتی که بخش عمده‌ای از نیاز کشاورزان را تشکیل می‌دهد، چندین برابر شده است. یک تولیدکننده برنج در استان گیلان در گفت‌وگو با ما اعلام کرد: «قیمت برخی کودهای خاص نسبت به دو سال گذشته بیش از ۳۰۰ درصد افزایش یافته و تأمین آن نیز با مشکل مواجه است.»

نرخ ارز و تورم شتابان: ادامه روند صعودی نرخ دلار در بازار آزاد و تورم لجام‌گسیخته (که بر اساس پیش‌بینی نهادهای بین‌المللی می‌تواند در سال آینده نیز بالای ۳۰ درصد باقی بماند)، بر کلیه هزینه‌های تولید از دستمزد گرفته تا حمل‌ونقل و بسته‌بندی فشار وارد می‌کند.

چالش‌های اقلیمی: کم‌آبی و خشکسالی مستمر در مناطق شمالی و مرکزی ایران، راندمان تولید را کاهش داده و خطر کمبود محصول را افزایش می‌دهد. این عامل، علاوه بر افزایش هزینه استحصال آب، ابهام در مورد حجم عرضه داخلی را به وجود آورده است.

فشار هزینه‌های داخلی: افزایش دستمزدهای قانونی و هزینه‌های جاری مزرعه، سهم دیگری از افزایش قیمت تمام‌شده را تشکیل می‌دهد.

سناریوهای محتمل برای بازار ۱۴۰۵

بر اساس مدل‌سازی اقتصادی و نظرات کارشناسان، سه سناریو برای قیمت برنج در سال آینده متصور است:

1. سناریو محتمل (میانه): با فرض تداوم سیاست‌های کنونی و عدم وقوع شوک ارزی بزرگ، پیش‌بینی می‌شود قیمت برنج داخلی بین ۳۰ تا ۴۵ درصد نسبت به پایان سال ۱۴۰۴ افزایش یابد. در این سناریو، دولت ممکن است با افزایش واردات تنظیم‌شده و عرضه از طریق بورس کالا، سعی در مهار رشد قیمت داشته باشد.

2. سناریو بدبینانه: در صورت تشدید تحریم‌ها، جهش مجدد نرخ ارز و بروز خشکسالی شدید، افزایش قیمت می‌تواند به مرز ۵۰ تا ۷۰ درصد نیز برسد. این وضعیت می‌تواند تقاضا برای برنج‌های خارجی ارزان‌قیمت را افزایش داده و فشار بر تولید داخلی را بیشتر کند.

3. سناریو خوشبینانه: در صورتی که مذاکرات بین‌المللی به نتیجه برسد، آرامش نسبی در بازار ارز ایجاد شود و حمایت‌های هدفمند دولتی (مثل یارانه نقدی به نهاده‌ها) به موقع اجرایی گردد، افزایش قیمت می‌تواند در محدوده ۱۵ تا ۲۵ درصد مهار شود. البته کارشناسان احتمال وقوع این سناریو را ضعیف‌تر ارزیابی می‌کنند.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر می‌رسد بازار برنج در سال ۱۴۰۵ در بهترین حالت شاهد افزایش قیمتی معادل دو برابر نرخ تورم رسمی خواهد بود. این افزایش، سهم هزینه خوراک در سبد خانوارهای کم‌درآمد و متوسط را به میزان قابل توجهی بالا خواهد برد و ممکن است منجر به تغییر الگوی مصرف به سمت جایگزین‌های ارزان‌تر شود.

واکنش دولت به این چالش، از طریق ترکیبی از حمایت از تولید داخلی، واردات تنظیم‌شده و سیاست‌های حمایت اجتماعی برای گروه‌های آسیب‌پذیر، تعیین‌کننده خواهد بود که این افزایش قیمت تا چه حد به بحران معیشتی تبدیل شود. نظارت جدی بر بازار و جلوگیری از احتکار نیز از فوریت‌های مدیریت این بحران پیش‌رو است.

در نهایت، قیمت برنج در سال 1405 احتمالاً روند صعودی خواهد داشت، اما شدت این افزایش به تعامل عوامل مختلف اقتصادی، سیاسی و اقلیمی بستگی خواهد داشت. نظارت مستمر بر بازار و انعطاف‌پذیری در سیاست‌گذاری می‌تواند به تعدیل اثرات منفی کمک شایانی کند.