زنجیره گرانی از علوفه تا شیر خام

پایگاه خبری داوان نیوز: افزایش ۵۲ درصدی قیمت شیر خام در کمتر از شش ماه، صنعت لبنیات و دامپروری ایران را با بحران بی‌سابقه‌ای مواجه کرده است؛ بحرانی که ریشه در دو برابر شدن قیمت علوفه و کمبود عرضه دارد و حالا به بخش‌های دیگر مانند مرغ و تخم‌مرغ نیز سرایت کرده است.

به گزارش داوان نیوز، بر اساس اظهارات سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران، بازار شیر خام و علوفه در ماه‌های اخیر شاهد افزایشی چشمگیر و بی‌سابقه در قیمت بوده است. قیمت شیر خام در بازه زمانی کوتاهی از خرداد تا آبان امسال از ۲۳ هزار تومان به ۳۵ هزار تومان (در دامداری‌ها) رسیده که افزایشی حدود ۵۲ درصدی را نشان می‌دهد. این گزارش، عوامل اصلی این افزایش را «کمبود عرضه شیر خام ناشی از شیوع بیماری دامی»، «افزایش حداقل دو برابری قیمت علوفه» و «تاثیر صادرات پودر شیر» شناسایی کرده و هشدار می‌دهد که این بحران، نه تنها صنعت لبنات، بلکه تولید تخم‌مرغ و مرغ را نیز تحت تاثیر قرار داده و می‌تواند به کاهش سرانه مصرف لبنیات و تهدید امنیت غذایی خانوارها بینجامد.

صنعت دامپروری و لبنیات ایران در ماه‌های اخیر با یک چالش جدی در زنجیره تامین و هزینه‌های تولید مواجه شده است. اظهارات محمد فربد تصویری واضح از یک «طوفان کامل» در این صنعت ترسیم می‌کند که در آن همزمانی چند عامل، قیمت شیر خام را به سطحی بی‌سابقه رسانده است. این گزارش به تحلیل ریشه‌ها، پیامدها و واکنش‌های مرتبط با این بحران می‌پردازد.

تحلیل جزئیات تغییرات قیمت

* قیمت شیر خام: بر اساس اعلام فربد، قیمت هر کیلوگرم شیر خام در ابتدای خرداد ماه ۲۳,۰۰۰ تومان بوده که در مهر و آبان به ۳۵,۰۰۰ تومان در دامداری‌ها افزایش یافته است. با احتساب هزینه حمل، این رقم به ۳۶,۰۰۰ تومان نیز می‌رسد.
* قیمت علوفه: به دلیل کمبود عرضه در بازارگاه، دامداران مجبور به تامین علوفه از بازار آزاد شده‌اند که این امر باعث شده قیمت علوفه حداقل دو برابر شود.

ریشه‌های اصلی افزایش قیمت

این افزایش قیمت را می‌توان به سه عامل کلیدی نسبت داد:

1. کمبود عرضه شیر خام: یکی از دلایل اصلی، کاهش تولید شیر خام است که به گزارش‌ها، تا حدی ناشی از شیوع بیماری تب برفکی در گله‌های دامی است.
2. افزایش نجومی هزینه‌های تولید: مهمترین عامل افزایش هزینه، دو برابر شدن قیمت علوفه است. دامداران به دلیل ناترازی در سیستم توزیع بازارگاه، ناچار به خرید از بازار آزاد با قیمت‌های بسیار بالاتر شده‌اند.
3. فشار تقاضا از سوی صادرات: در ماه‌های گذشته، بخشی از شیر خام تولیدی به سمت تولید پودر شیر برای صادرات هدایت شد. این امر تقاضا برای شیر خام در بازار داخلی را افزایش داد و به افزایش قیمت‌ها دامن زد.

پیامدها و تاثیرات گسترده

این شوک قیمتی، پیامدهای گسترده‌ای در پی داشته است:

* افزایش قیمت محصولات لبنی: با توجه به اینکه شیر خام حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه تمام‌شده محصولات لبنی را تشکیل می‌دهد، افزایش ۵۲ درصدی قیمت آن، بدون شک به افزایش قابل توجه قیمت محصولات نهایی مانند ماست، پنیر و شیر منجر خواهد شد.
* کاهش مصرف سرانه لبنیات: با افزایش قیمت محصولات نهایی، قدرت خرید خانوارها کاهش یافته و مصرف سرانه لبنیات که هم اکنون نیز کمتر از حد استاندارد جهانی است، بیشتر کاهش خواهد یافت. این امر می‌تواند تبعات منفی برای سلامت جامعه داشته باشد.
* تاثیر بر سایر بخش‌های دامپروری: همانطور که فربد اشاره کرد، افزایش قیمت علوفه تنها به صنعت شیر محدود نمی‌شود و بخش‌های دیگر مانند پرورش مرغ و تولید تخم‌مرغ را نیز تحت تاثیر قرار داده و به افزایش قیمت در این بخش‌ها دامن زده است.

واکنش‌های رسمی و سیاست‌ها

در واکنش به این بحران، مقامات اقداماتی را انجام داده‌اند که از جمله آن می‌توان به اعمال محدودیت بر صادرات پودر شیر برای حفظ عرضه در بازار داخلی اشاره کرد. با این حال، به نظر می‌رسد این اقدامات برای مهار کامل افزایش قیمت‌ها کافی نبوده است.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، وضعیت کنونی صنعت شیر ایران، که در گزارش فربد به خوبی منعکس شده، نشان‌دهنده یک بحران چندبعدی است که ریشه در مشکلات ساختاری مانند ناپایداری در تامین نهاده‌های دامی و آسیب‌پذیری در برابر شوک‌های بیماری دارد. در کوتاه‌مدت، کنترل صادرات می‌تواند مقداری از فشار بازار بکاهد، اما راه حل بلندمدت، مستلزم برنامه‌ریزی برای تثبیت زنجیره تامین علوفه و ارتقای سلامت دام است. در غیر این صورت، چشم‌انداز بازار محصولات لبنی، پروتئینی و دامی در ایران، ادامه روند صعودی قیمت‌ها و کاهش دسترسی مصرف‌کننده خواهد بود.