پرونده ویژه
مدیریت دادهمحور ضایعات غذایی؛ بدون شفافیت آماری، برنامهریزی ممکن نیست
با هشدار کارشناسان درباره ضایعات کلان محصولات کشاورزی، از دستکم ۳۰ درصد ضایعات میوه و سبزی تا هدررفت ۳ تا ۵ میلیون تن گندم، خواستار تحول بنیادین در نظام غذایی کشور شدند و تأکید کردند: غذا رکن امنیت ملی است، اما سیستم کنونی به جای خلق ارزش، به فضایی برای سودآوری همراه با تلفات بالا تبدیل شده است.
پایگاه خبری داوان نیوز: در سومین نشست تخصصی پیشهمایش «همایش ملی مدیریت ضایعات محصولات کشاورزی و غذایی و ترویج فرهنگ مصرف درست، کارشناسان و مسؤولان با هشدار درباره حجم بالای ضایعات در زنجیره تولید تا مصرف، خواستار اجرای راهکارهای ساختاری و فناورانه برای تبدیل این چالش به فرصت شدند.
به گزارش داوان نیوز، در حالی که سالانه میلیونها تن محصول کشاورزی در کشور از چرخه مصرف خارج میشود، کارشناسان راه نجات را در «دادهمحوری»، «فناوریهای نوین» و «تغییر الگوی مدیریتی» دانسته و از امکان افزایش راندمان آبیاری از ۴۰ به ۸۵ درصد و کاهش ۷۰ درصدی مصرف آب با استفاده از فناوریهای نوین خبر دادند.
احمد مستعان، عضو هیأت علمی این پژوهشکده گلخانه و محیطهای کنترلشده، با تأکید بر نقش تعیینکننده عوامل اقتصادی در ایجاد ضایعات گفت: کاهش کارایی زنجیره تولید تنها ناشی از ضعف فناوری نیست. عواملی مانند قیمت محصول، سطح درآمد، اولویتهای خریدار و هزینههای تولید، تأثیر مستقیمتری دارند. وی افزود: نوسان در تولید مستقیماً به نوسان ضایعات منجر میشود؛ بهطوری که افزایش عرضه در شرایط ثبات تقاضا، سبب افت قیمت و جهش کوتاهمدت ضایعات میگردد.
مستعان با نقد وضعیت فعلی نظام غذایی کشور تصریح کرد: متأسفانه سیستم غذایی به جای خلق ارزش، به فضایی برای سودآوری همراه با تلفات بالا تبدیل شده، در حالی که غذا یکی از ارکان امنیت ملی است. وی راهکار اصلی را در سه محور «ایجاد شفافیت در زنجیره تولید»، «مدیریت پایدار و هدفمند تولید» و «تحول بنیادین در کل سیستم غذایی» دانست و یادآور شد: تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد نگاه تجملی و صرفاً تجاری به غذا، عامل اصلی افزایش دورریز است.
ضرورت دادهمحوری و شفافیت آماری
در همین زمینه، عادل میرمجیدی، مشاور وزیر و عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، در نشست تخصصی کاهش ضایعات بر نقش کلیدی «دادهمحوری» تأکید کرد و گفت: نخستین گام استراتژیک برای کاهش هدررفت، جمعآوری اطلاعات مستند، فنی و علمی است. بدون شفافیت آماری، هیچ گونه برنامهریزی برای مدیریت ضایعات امکانپذیر نیست.
وی با اشاره به «طرح کلان کاهش ضایعات و بهرهگیری از زائدات» در چارچوب برنامه راهبردی امنیت غذایی، محورهای اصلی این طرح را «سنجش دقیق میزان ضایعات در محصولات اساسی»، «اصلاح و ارتقای فناوریهای نوین» و «بازیافت و بهرهبرداری اقتصادی از پسماندهای کشاورزی» عنوان کرد.
آموزش، فرهنگسازی و فناوری؛ محورهای تحول
محمدتقی امانپور، معاون اسبق آموزش و تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی و عضو شورای مرکزی کانون جهادگران، نیز بر ضرورت اصلاح ساختارها و تحول در نظام بهرهوری تأکید کرد. وی گفت: تا زمانی که آموزش به مرحله «ترویج» نرسد، چرخه انتقال دانش ناقص است. برای جلوگیری از ضایعات، نیازمند فرهنگسازی ریشهای هستیم که باید از نهاد خانواده آغاز شود.
امانپور با اشاره به راندمان فعلی آبیاری کشور (حدود ۴۰ درصد) اعلام کرد: با مدیریت صحیح و ابزارهای نوین، این رقم تا ۸۵ درصد قابل افزایش است.
وی همچنین از دستاوردهای فناورانه در این حوزه خبر داد و افزود: استفاده از کودهای آرامرِهش در مزارع و باغات، علاوه بر صرفهجویی ۷۰ درصدی در مصرف آب، منجر به افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی کمیت و کیفیت محصول شده است.
این کارشناس ارشد کشاورزی، ضایعات میوه و سبزیجات را حدود ۳۰ درصد و ضایعات گندم را بین ۳ تا ۵ میلیون تن در سال برآورد کرد و جلوگیری از این حجم هدررفت را «امری حیاتی برای اقتصاد ملی» خواند.
وی با اشاره به ظرفیت صنایع تبدیلی، خواستار تشویق خیرین و کارآفرینان به سرمایهگذاری در این بخش شد و گفت: ضایعات قابلیت تبدیل به ثروت را دارند. نمونههای موفقی از ایجاد شبکه کارگاههای فرآوری میوه و سبزیجات توسط کارآفرینان وجود دارد که باید حمایت و تکثیر شوند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر میرسد اجماع کارشناسان بر این است که مدیریت ضایعات غذایی، نیازمند عزمی ملی و نگاهی سیستمی است. محورهای اصلی این تحول شامل «شفافیت دادهمحور»، «بازنگری در الگوهای اقتصادی حاکم بر زنجیره غذا»، «ترویج آموزشهای کاربردی و فرهنگسازی»، «بهکارگیری فناوریهای نوین افزایش بهرهوری و کاهش پسماند» و «توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی» است. تحقق این اهداف میتواند ضمن تضمین امنیت غذایی، فرصتهای اقتصادی جدیدی نیز خلق کند.