نقشِ گلاب روی نقشه صنعت/ ۲۰ اردیبهشت، روز ملی گل و گلاب

پایگاه خبری داوان نیوز: اگر داراب رکورددار سطح زیر کشت (۵۶۰۰ هکتار) است، کاشان با ۴۷ کارخانه مدرن، دروازه صادرات ۲.۶ میلیون دلاری عرقیات ایران به اروپاست؛ آماری که جایگاه استراتژیک این آیین کهن در اقتصاد ملی را نشان می‌دهد.

به گزارش خبرنگار ما، در حالی که امروز (۲۰ اردیبهشت) در تقویم ملی ایران به نام «روز گل محمدی و گلاب» نامگذاری شده است، هوای بسیاری از شهرهای مرکزی و جنوبی ایران نه با باد بهاری که با عطر مست کننده «گل سرخ» آمیخته شده است. این روز، نقطه اوج فصل برداشت «گل محمدی» (*Rosa damascena*) و آغاز آیین دیرینه گلاب‌گیری است؛ آیینی که اگرچه ریشه در کهن‌ترین باورهای ایرانی دارد، اما امروز به یک صنعت پردرآمد و دیپلماسی عمومی قدرتمند برای کشور تبدیل شده است.

گزارش تحلیل پایگاه خبری «نبض صنعت» نشان می‌دهد که ایران نه تنها خاستگاه اصلی این گل عتیقه است، بلکه با تکیه بر آمارهای رسمی وزارت جهاد کشاورزی، بیش از ۳۰ هزار هکتار زمین زیر کشت این محصول دارد و قطب اول صادرات گلاب و غنچه خشک شده در جهان محسوب می‌شود .

استان‌های پیشرو؛ از قلب تاریخ تا رکوردداران تولید

بررسی الگوی کشت گل محمدی در کشور نشان می‌دهد که این محصول دیگر محدود به چند استان سنتی نیست، اما همچنان تمرکز کیفی و کمی تولید در مناطق مستعد اقلیمی متمرکز است. در این میان، استان فارس به عنوان رکورددار کمی تولید معرفی می‌شود. بر اساس آخرین گزارش‌های سازمان جهاد کشاورزی فارس، این استان به تنهایی حدود ۴۶ درصد از کل سطح زیر کشت گل محمدی کشور را به خود اختصاص داده است .

در دل استان فارس، شهرستان داراب با بیش از ۵ هزار و ۶۰۰ هکتار مزرعه (عمدتاً دیم) به عنوان بزرگترین دشت بارور گل محمدی جهان شناخته می‌شود. در سوی دیگر این استان، میمند (شهرستان فیروزآباد) به عنوان پایتخت گلاب ایران شناخته می‌شود. جالب توجه است که با وجود برداشت عظیم گل در داراب، بخش قابل توجهی از این مواد اولیه برای فرآوری و تبدیل به گلاب به واحدهای صنعتی در مناطق دیگر، به ویژه کاشان ارسال می‌شود .

در مقابل، استان اصفهان به ویژه شهرستان کاشان، نقش هاب فرآوری و صادرات گلاب را ایفا می‌کند. کاشان به تنهایی مسئول تولید بیش از ۷۰ درصد گلاب و عرقیات گیاهی کشور است. این شهرستان دارای ۲۴۰۰ کارگاه سنتی و ۴۷ کارخانه صنعتی مدرن گلاب‌گیری است .

سایر استان‌های مطرح در این عرصه عبارتند از استان کرمان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی، لرستان و مرکزی. در استان مرکزی، روستای شهابیه خمین به عنوان قطب تولید گلاب و میزبان جشنواره ملی گلاب که از امروز به مدت سه روز برگزار می‌شود، شناخته می‌شود، ضمن اینکه استان زنجان نیز در سال‌های اخیر با رویکرد تولید محصول ارگانیک و با کیفیت، خود را به عنوان یکی از قطب‌های نوظهور مطرح کرده است .

تحلیل اقتصادی؛ عبور از سنت به سمت درآمد ارزی

داده‌های تحلیلی حاکی از آن است که اقتصاد گلاب در ایران وارد فاز تازه‌ای شده است. بر اساس اعلام مسئولان وزارت جهاد، در سال زراعی گذشته بیش از ۶۸ هزار تن گل محمدی در کشور برداشت شده است . اما نکته حائز اهمیت، رشد چشمگیر صادرات است.

ارقام صادراتی:
تنها در سال گذشته، ایران موفق به صادرات ۲.۶ میلیون دلار غنچه و گلبرگ خشک شده (Dry Petals) شده است که رشدی ۲۴ درصدی از نظر ارزش و ۵۱ درصدی از نظر وزنی را نشان می‌دهد .

مقاصد صادراتی:
بازارهای هدف هوشمندانه انتخاب شده‌اند. گلاب ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس (امارات، کویت، عربستان)، اروپا (آلمان، فرانسه، بریتانیا) و آسیای شرقی (چین به عنوان یکی از بزرگترین بازارهای هدف) صادر می‌شود .

تقویم گلاب‌گیری و جایگاه فرهنگی

فصل گلاب‌گیری معمولاً از اواخر اردیبهشت آغاز و تا اوایل تیرماه ادامه می‌یابد. در این بازه زمانی، آیین‌های خاصی در شهرهای مختلف برگزار می‌شود. شهابیه خمین این روزها میزبان جشنواره‌ای است که به تازگی در فهرست میراث ناملموس ملی به ثبت رسیده است .

با این حال، گزارش میدانی حاکی از چالش‌هایی نظیر کمبود نیروی کار ماهر در زمان برداشت و نوسانات قیمت سوخت (برای دیگ‌های سنتی مسین) است که سودآوری برخی کارگاه‌های کوچک سنتی را تحت فشار قرار داده است. در مقابل، واحدهای صنعتی با استفاده از متدهای بازاریابی مدرن و اخذ گواهی‌های ارگانیک (مانند برندهای کاشانی حاضر در نمایشگاه گلفود ۲۰۲۶)، توانسته‌اند جایگاه خود را در بازارهای اروپایی حفظ کنند.