پایان دوران پیام‌رسانی ساده؛ نظام ترویج کشاورزی وارد فاز مشاوره راهبردی شد

پایگاه خبری داوان نیوز: آموزش و ترویج کشاورزی ایران از رویکرد سنتی فاصله گرفته و با سه راهبرد «دیجیتالی‌سازی فرآیند یادگیری»، «توانمندسازی زنجیره‌ای زنان روستایی» و «کنترل بیولوژیک آفات»، گام در مسیر تحول ساختاری نهاده است. بررسی اخبار هفته اول اردیبهشت  نشان می‌دهد که الگوی جدید ترویج، با تلفیق «محقق معین»، «کارشناس حفظ نباتات» و «تسهیلگر محلی»، ثبات تولید و امنیت غذایی را در شرایط بحران تضمین می‌کند.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، در هفته نخست اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، مجموعه فعالیت‌های موسسه آموزش و ترویج کشاورزی و ادارات ترویج در استان‌ها، نشان‌دهنده تغییر رویکرد از آموزش‌های مقطعی به سمت توانمندسازی پایدار و حل مسئله در عرصه تولید کشاورزی است. بررسی میدانی اخبار دریافتی از استان‌های مرکزی، مازندران، البرز، کردستان، آذربایجان غربی، خوزستان، سمنان و قزوین، حاکی از سه راهبرد کلان است: مدیریت دانش در بحران، توسعه ماموریت‌های محوری زنان روستایی، و ترویج فناوری‌های نوین کنترل خسارت.

آموزش مجازی، از یک ضرورت کرونایی تا یک راهبرد امنیتی

یکی از محورهای اساسی این گزارش، اظهارات شهرام مقدس، دانشیار موسسه آموزش و ترویج کشاورزی است. وی آموزش مجازی را به عنوان کارآمدترین بستر ارتباطی برای تداوم فرآیند یادگیری در شرایط دوگانه بحران کرونا (در گذشته) و محدودیت‌های تردد ناشی از بحران‌های امنیتی (در حال) معرفی کرده است.

تحلیل: این رویکرد نشان‌دهنده پختگی نظام ترویج در استفاده از ابزارهای دیجیتال است. برگزاری همزمان سمینارهای آنلاین روابط‌عمومی (با موضوع خبرنویسی پیشرفته) و کلاس‌های تخصصی گندم در کردستان از طریق بسترهای مجازی، نشان می‌دهد که دیجیتالی‌شدن ترویج، دیگر یک گزینه نیست؛ بلکه یک الزام عملیاتی برای حفظ زنجیره دانش در هر شرایطی محسوب می‌شود.

بازتعریف نقش زنان روستایی، از تولیدکننده تا کارآفرین

دو گزارش قابل تأمل از استان‌های مرکزی و قزوین، یک خروجی مشترک دارد: توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی محور توسعه پایدار است.

– در استان مرکزی (روستای کشه، تفرش): کلاس آموزشی کشت گیاهان دارویی با تدریس مهندس یعقوبی، علاوه بر آموزش فنی (کاشت گل محمدی، نعناع و آویشن)، شامل مباحث فرآوری، بسته‌بندی و بازاریابی نیز بوده است. نکته قابل توجه، ایجاد “مزرعه الگویی” در زمین یکی از بانوان روستایی به نام طاهره کشه فراهانی و اهدای نهال گل محمدی به یاد شهدای رمضان است که ترکیب هوشمندانه انگیزه‌های ملی، مذهبی و اقتصادی را نشان می‌دهد.

– در استان قزوین: مرتضی نژاد، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی استان، از توانمندسازی ۳,۰۷۷ نفر از زنان روستایی در سال ۱۴۰۴ خبر داده است. اجرای سه پروژه ملی “تکمیل زنجیره ارزش” (گیاهان دارویی و پرورش مرغ بومی) و تشکیل تیم تسهیلگران استانی، نشان از نهادینه شدن نگاه زنجیره‌ای به توانمندسازی زنان دارد.

تحلیل: دیگر خبری از برگزاری کلاس‌های جزیره‌ای نیست. الگوی جدید، از آموزش تا تولید، از تولید تا بازار و از بازار تا تشکیل صندوق‌های خرد اعتباری را دنبال می‌کند. تشکیل «صندوق خرد زنان روستایی» در مازندران، مؤید همین تحول ساختاری است.

مبارزه بیولوژیک و هوشمندسازی؛ پایان دوران سمپاشی بی‌رویه

اخبار دریافتی از صنعت گلخانه و مزارع باز هم از یک تغییر پارادایم حکایت دارد:

1. کنترل بیولوژیک در البرز: بازدید از طرح رهاسازی کنه شکارگر “سویرسکی” برای مبارزه با کنه سیکلامن در گلخانه‌های توت‌فرنگی شهر مهستان. در این بازدید که مسئولان ملی (سازمان حفظ نباتات) و محققان (موسسه تحقیقات گیاهپزشکی) حضور داشتند، بر سه اصل کلیدی تأکید شد: نشاء سالم، حذف بوته‌های آلوده و بهداشت فردی کارگران. این رویکرد، اقتصاد مقاومتی در مبارزه با آفات را معنا می‌کند.

2. کاروان‌های ترویجی در غرب کشور: در آذربایجان غربی، اولین کاروان ترویجی بهره‌ور با هدف ارتقای دانش گندمکاران در ۲۰ شهرستان برگزار شد. در کردستان نیز چندین دوره چهره‌به‌چهره در روستاهای سنندج و دیواندره با محوریت “مدیریت مزارع در شرایط سرمازدگی، کنترل علف‌های هرز و مبارزه با سن مادر” برگزار گردید.

تحلیل: تلفیق “محقق معین” با “کارشناس حفظ نباتات” و “مدیر ترویج” در این برنامه‌ها، دیوار بین تحقیق و عمل را برداشته است. رویکرد “پایش مستمر مزارع” که بیتا احمدیان، مدیر ترویج آذربایجان غربی بر آن تأکید دارد، یعنی گذار از روش انفعالی به سیستم هشدار سریع.

شناسه‌دار کردن محصولات و اصلاح الگوی کشت؛ دو بال توسعه

در استان خوزستان (آبادان) دوره آموزشی «شناسنامه‌دار شدن باغات» برگزار شده است. این طرح که برگرفته از بند “خ” ماده ۷۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت است، به معنای ثبت اطلاعات دقیق باغات (نوع، سطح، وضعیت بهداشتی) است که مقدمه ارائه تسهیلات بانکی، بیمه و تسهیل صادرات را فراهم می‌کند.

هم‌زمان در استان سمنان (میامی)، محمد حسینی، مدیر جهاد کشاورزی، از اصلاح الگوی کشت با اولویت کشت‌های کم‌مصرف و با ارزش افزوده خبر داده است. برگزاری “روز مزرعه گندم” در گرمسار برای معرفی ارقام جدید، نشانه عینی این سیاست است.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اکوسیستم ترویج کشاورزی ایران، دوران “پیام‌رسانی ساده” را پشت سر گذاشته و وارد فاز “مشاوره راهبردی، توانمندسازی اقتصادی و حکمرانی داده‌محور” شده است. از مزارع دیواندره تا گلخانه‌های مهستان و از صندوق‌های خرد زنان روستایی تا سامانه‌های شناسه‌دار کردن باغات، الگوی جدید، دانش را به امنیت غذایی پیوند می‌زند.