کاهش بارش در تهران و قم؛ اجرای طرح اضطراری آب شرب و هشدار درباره فروپاشی کشاورزی

پایگاه خبری داوان نیوز: بحران آبی در استان‌های تهران و قم ابعاد تازه‌ای یافته است: کاهش ۲۹ درصدی بارش، ضمن ضرورت اجرای طرح‌های اضطراری تأمین آب شرب، کشاورزی منطقه را با کاهش تولید، افزایش قیمت مواد غذایی و تهدید معیشت کشاورزان روبه‌رو کرده است.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، بر اساس آخرین هشدارهای کارشناسان حوزه آب، استان‌های تهران و قم با کاهش ۲۹ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت، بدترین شرایط آبی کشور را تجربه می‌کنند. این پدیده که زنگ خطری جدی برای کلان‌شهرها و مناطق وابسته به سدهای بحرانی به شمار می‌رود، نه تنها تأمین آب شرب را با چالش مواجه کرده، بلکه تأثیرات عمیق و جبران‌ناپذیری بر بخش کشاورزی این دو استان داشته است.

وضعیت منابع آبی در شرایط فعلی

استان تهران با داشتن جمعیتی بیش از ۱۳ میلیون نفر و استان قم با موقعیت صنعتی و زیارتی خود، به شدت به منابع آب سطحی و زیرزمینی وابسته هستند. سدهایی مانند لتیان، امیرکبیر (کرج)، طالقان و سد ۱۵ خرداد از جمله منابع اصلی تأمین آب شرب و کشاورزی منطقه محسوب می‌شوند. کاهش ۲۹ درصدی بارش به معنای ورودی کمتر به این سدها، افت سطح آب‌های زیرزمینی و کاهش شدید جریان رودخانه‌ها است.

تأثیر کم‌آبی بر کشاورزی استان تهران

استان تهران علی‌رغم تصور عمومی، هنوز بخش قابل توجهی از زمین‌های آن به کشاورزی اختصاص دارد. شهرستان‌هایی مانند ری، ورامین، شهریار، ملارد و دماوند قطب تولید محصولات کشاورزی هستند. کاهش بارش و متعاقب آن کاهش حقابه کشاورزی از سدها، باعث شده است:

– کاهش سطح زیر کشت محصولات پرآب‌بر مانند یونجه، چغندرقند و صیفی‌جات
– افزایش برداشت غیرمجاز از چاه‌های زیرزمینی و تشدید افت سفره‌های آب
– کاهش عملکرد محصولات باغی (گردو، سیب، گیلاس) در دامنه‌های البرز
– خشک شدن قنوات و چشمه‌های سنتی در مناطق کوهپایه‌ای

تأثیر کم‌آبی بر کشاورزی استان قم

استان قم با اقلیم گرم و خشک، به طور طبیعی با محدودیت آب مواجه است، اما کاهش ۲۹ درصدی بارش وضعیت را بحرانی‌تر کرده است. زمین‌های کشاورزی این استان بیشتر در اطراف رودخانه قمرود و دشت مسیله واقع شده‌اند. پیامدهای کم‌آبی در قم شامل موارد زیر است:

– کاهش شدید تولید کاهو، گندم و محصولات جالیزی
– شور شدن تدریجی خاک به دلیل کاهش کیفیت آب باقی‌مانده
– مهاجرت روستاییان کشاورز به حاشیه شهر قم
– افزایش وابستگی به محصولات کشاورزی وارداتی از استان‌های دیگر

پیامدهای مشترک برای هر دو استان

۱. افزایش رقابت آب شرب و کشاورزی: در شرایط اضطراری، اولویت با تأمین آب شرب است که منجر به قطع یا کاهش شدید حقابه کشاورزان می‌شود.
۲. کاهش اشتغال در بخش کشاورزی: خشکسالی اخیر باعث بیکاری فصلی و دائم بسیاری از کارگران فصلی و خرده‌مالکان شده است.
۳. افزایش قیمت محصولات کشاورزی: کمبود تولید داخلی در تهران و قم، قیمت میوه، سبزی و لبنیات را در این استان‌ها افزایش داده است.
۴. تهدید امنیت غذایی پایدار: وابستگی بی‌سابقه به استان‌های دیگر و حتی واردات برای تأمین نیازهای اولیه غذایی.

لزوم اجرای طرح‌های اضطراری و سازگاری با کم‌آبی

با توجه به تشدید تنش آبی، کارشناسان بر اجرای فوری اقدامات زیر تأکید دارند:

– مدیریت توزیع آب کشاورزی با اولویت محصولات راهبردی و کم‌آب‌بر
– تشویق کشاورزان به جایگزینی کشت‌های گلخانه‌ای به جای کشت فضای باز
– اصلاح الگوی کشت با حذف محصولات پرنیاز آبی مانند برنج و نیشکر
– افزایش راندمان آبیاری از طریق توسعه سیستم‌های تحت فشار و قطرقه‌ای
– بازچرخانی آب در مجتمع‌های کشاورزی-صنعتی (استفاده از فاضلاب تصفیه‌شده برای آبیاری فضای سبز و برخی محصولات غیرخوراکی)

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، کاهش ۲۹ درصدی بارش در استان‌های تهران و قم نه‌تنها بحران آب شرب را تشدید کرده، بلکه کشاورزی این دو استان را با یک فروپاشی تدریجی مواجه ساخته است. اگرچه اجرای طرح‌های اضطراری تأمین آب شرب ضروری است، اما بی‌توجهی به بخش کشاورزی، هزینه‌های سنگین اقتصادی، اجتماعی و امنیت غذایی را در پی خواهد داشت. سازگاری با کم‌آبی از طریق مدیریت یکپارچه منابع آب، تغییر الگوی کشت و حمایت از کشاورزان، تنها راه برون‌رفت از این بحران است.