آب و انرژی
بحران آب کشاورزی؛ از پژوهش تا سیاستگذاری

پایگاه خبری داوان نیوز: دانشمندان شش تکنیک کلیدی حفاظت از آب برای کشاورزی را ارزیابی میکنند.
به گزارش گروه علمی اخبار روزانه کشاورزی، کمبود آب یکی از مهمترین چالشهای کشاورزی مدرن است و نیازمند استراتژیهای فوری و چندوجهی برای حفاظت از تولید مواد غذایی و سلامت اکوسیستم است. تقریباً 80 درصد از مصرف آب شیرین به مصرف کشاورزی کرده و نقش حیاتی این بخش را در تلاشهای مدیریت پایدار آب برجسته میکند.
یک بررسی جامع اخیر به رهبری محققان دانشگاه ایالتی کلرادو که در مجله Nature Water منتشر شده است، عمیقاً به این چالش میپردازد و شش رویکرد قوی برای تغییر نحوه حفاظت و استفاده از آب در چشمانداز کشاورزی را بررسی میکند. این ترکیب از درک علمی فعلی و دیدگاههای سیاسی، طرحی حیاتی برای مقابله با کمبود آب از دیدگاه سیستمی به جای راهحلهای پراکنده و تکراهه ارائه میدهد.
در قلب این مشکل، کاهش دسترسی به آب در منابع کلیدی هیدرولوژیکی مانند رودخانهها و سفرههای آب زیرزمینی، به ویژه در غرب ایالات متحده، که مرتباً با شرایط خشکسالی دست و پنجه نرم میکند، نهفته است. این کاهشها، اکوسیستمهای حیاتی و امنیت غذایی کشور را تهدید به بیثباتی میکنند. این بررسی تأکید میکند که هیچ راهحل واحدی نمیتواند تعامل پیچیده عوامل هیدرولوژیکی، زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر در کمبود آب را اصلاح کند. در عوض، یک روششناسی یکپارچه و مبتنی بر سیستمها ضروری است – فلسفهای که وابستگیهای متقابل در چرخههای حیات کشاورزی، اقلیمهای منطقهای، نوآوریهای فناوری و پویایی بازار را تشخیص میدهد.
یک استراتژی محوری شامل بهینهسازی مکان جغرافیایی کشت محصولات کشاورزی برای همسو شدن با اقلیم منطقهای و دسترسی به آب است. این رویکرد مبتنی بر اقلیم با هدف افزایش تابآوری از طریق تشویق کشاورزان به کشت محصولات کممصرف و سازگارتر با شرایط محلی و در نتیجه کاهش تقاضای آب کشاورزی به طور ذاتی انجام میشود. با این حال، موانع اجرایی فراوانی وجود دارد، به ویژه خطرات اقتصادی و سرمایهگذاریهای مورد نیاز برای انتقال محصولات. پویایی بازار، زیرساختهای موجود و آشنایی کشاورزان با برخی محصولات، این انتقال را پیچیدهتر میکند و نیازمند چارچوبهای سیاستی حمایتی و مکانیسمهای کاهش ریسک برای تسهیل پذیرش است.
در کنار بهینهسازی محصول، پیشرفت در مدیریت خاک به عنوان یک بعد کلیدی حفاظت از آب ظاهر میشود. شیوههای آیندهنگر سلامت خاک، مانند افزایش مواد آلی، ارتقای پایداری ساختار خاک و کاهش تلفات تبخیر، پتانسیل افزایش احتباس آب در خاک و راندمان مصرف آب محصول را دارند. این تکنیکها میتوانند تقاضای آبیاری را کاهش دهند، اما موفقیت به پذیرش گسترده اصول کشاورزی حفاظتی و خدمات ترویجی قوی برای انتشار مؤثر دانش در سراسر اکوسیستمهای کشاورزی متنوع بستگی دارد.

پذیرش فناوریهای پیشرفته آبیاری، یکی دیگر از راههایی است که به طور گسترده در این بررسی مورد مطالعه قرار گرفته است. سیستمهای آبیاری مدرن – از جمله آبیاری دقیق، فناوریهای قطرهای و سنجش رطوبت خاک – امکان انتقال دقیقتر و کارآمدتر آب را مستقیماً به مناطق ریشه محصولات فراهم میکنند و هدررفت از طریق تبخیر یا رواناب را به حداقل میرسانند. با وجود مزایای آشکار، این فناوریها با چالشهایی در رابطه با هزینه اولیه، آموزش کشاورزان و ادغام در عملیات کشاورزی موجود مواجه هستند. علاوه بر این، ردپای انرژی مرتبط با برخی از سیستمهای آبیاری، نیاز به ارزیابیهای جامع پایداری، متعادل کردن صرفهجویی در مصرف آب در برابر سایر ملاحظات زیستمحیطی را نشان میدهد.
روشهای تصفیه آب و استفاده مجدد، رویکردی آیندهنگر برای تکمیل منابع آب شیرین برای کشاورزی هستند. آبیاری با فاضلاب تصفیهشده با ارائه یک منبع جایگزین قابل اعتماد، در مناطقی مانند فلوریدا، کالیفرنیا و تگزاس و همچنین بخشهایی از اروپا موفقیتآمیز بوده است. با این حال، مسائل مربوط به درک عمومی، ناهماهنگیهای نظارتی و نگرانیهای ایمنی، پذیرش گسترده را محدود میکند. غلبه بر این موانع مستلزم ارتباط شفاف در مورد استانداردهای تصفیه، ارزیابی ریسک سلامت و مقررات هماهنگ برای ایجاد اعتماد و امکان اجرای مقیاسپذیر است.
کشاورزی دامی همچنین بخش قابل توجهی از کل مصرف آب کشاورزی را تشکیل میدهد. این بررسی تأکید میکند که کاهش ردپای آب در تولید دام میتواند با بهینهسازی انتخاب محصولات علوفهای به سمت گونههای کمآببر و بهبود راندمان کلی تولید دام حاصل شود. با توجه به تقاضای جهانی رو به رشد برای پروتئین حیوانی، این اقدامات برای همسو کردن سیستمهای دامی با اهداف گستردهتر پایداری آب بدون به خطر انداختن حیات اقتصادی بسیار مهم هستند.
رسیدگی به اتلاف و ضایعات مواد غذایی، یک اهرم صرفهجویی در مصرف آب است که به طرز شگفتآوری تأثیرگذار است و اغلب نادیده گرفته میشود. در ایالات متحده، غذای هدر رفته تقریباً 22٪ از کل آب مورد استفاده در تولید مواد غذایی را تشکیل میدهد. کاهش این ضایعات – چه در مزرعه، پس از برداشت، خردهفروشی یا سطح مصرفکننده – نه تنها باعث صرفهجویی در مصرف آب میشود، بلکه انتشار گازهای گلخانهای مرتبط با تولید و دفع مواد غذایی را نیز کاهش میدهد. این بررسی، همکاریهای بینبخشی را برای طراحی مجدد زنجیرههای تأمین، افزایش زیرساختهای ذخیرهسازی و حمل و نقل و ترویج تغییر رفتار در بین مصرفکنندگان برای به حداقل رساندن ضایعات مواد غذایی ترغیب میکند.

این بررسی تأکید میکند که پیشرفت معنادار در این شش استراتژی به حمایت قوی از سیاستهای ملی در مقیاسهای محلی، منطقهای و ملی بستگی دارد. سیاستهای مؤثر مدیریت آب باید از طریق کمکهای مالی، اصلاحات بازار، آموزش و چارچوبهای نظارتی، شیوههای پایدار را تشویق کنند. بدون چنین محیطهای توانمندساز، نوآوریهای تکنولوژیکی و رفتاری به جای تحولات گسترده، خطر باقی ماندن تلاشهای خاص را به همراه دارند.
یکی از نکات قابل توجه این بررسی، اصرار آن بر مشاهده این شش رویکرد نه به عنوان تاکتیکهای مجزا، بلکه به عنوان اجزای مرتبط با یک پاسخ منسجم و در سطح سیستم به چالشهای آب کشاورزی است. به عنوان مثال، ترویج بهینهسازی محصول، استفاده از آبیاری دقیق و مدیریت خاک را تکمیل میکند، در حالی که کاهش ضایعات مواد غذایی، فشارهای تقاضا را که در کل زنجیره تأمین موج میزند، کاهش میدهد. چنین هماهنگی چندجانبهای، راندمان مصرف آب را افزایش میدهد و انعطافپذیری را در برابر تغییرات اقلیمی و عدم قطعیتهای اقتصادی ایجاد میکند.
علاوه بر این، محققان نقش حیاتی مصرفکنندگان و کشاورزان را در مدیریت منابع آب برجسته میکنند. کشاورزی دقیق – که در آن ورودیهای مواد مغذی، آب و محصول از طریق مدیریت مبتنی بر داده بهینه میشوند – به عنوان سنگ بنای استفاده پایدار از آب در مقیاس مزرعه پدیدار میشود. همزمان، انتخابهای آگاهانه مصرفکننده در مورد رژیم غذایی، کاهش ضایعات و آگاهی به طور قابل توجهی به اهداف حفاظت گستردهتر کمک میکند و یک چارچوب مشارکتی را با مشارکت ذینفعان از بذر تا سفره تکمیل میکند.
بنابراین، این مقاله مروری به عنوان فراخوانی آشکار برای استراتژیهای جامع و مبتنی بر شواهد است که از مرزهای سنتی بخشها فراتر میروند. با ادغام جامع پیشرفتها در تناسب محصول، علوم خاک، فناوری آبیاری، بازیافت آب، کشاورزی دامی و بهرهوری سیستم غذایی، ایالات متحده میتواند مسیری پایدار را به جلو ایجاد کند. چالشها قابل توجه هستند، اما بینشهای ترکیبی، نقشه راهی قانعکننده برای تطبیق بهرهوری کشاورزی با ضرورت حفظ ارزشمندترین منبع ما: آب، ارائه میدهند.

آب و انرژی
کاهش ۵ میلیارد مترمکعبی آب کشاورزی تا ۱۴۰۷ / ۴ استان در تنش آبی
برنامه هفتم توسعه کاهش مصرف آب کشاورزی به ۶۵ میلیارد مترمکعب را تکلیف کرده، اما آیا الگوی کشت تدوین شده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب، آن هم در شرایطی که بارشها غیرقابل پیشبینی است و استانهای مرکزی درگیر تنش آبیاند، ضمانت اجرایی کافی برای جبران این شکاف ۲ میلیارد مترمکعبی را دارد؟ مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی میگوید: انعطاف پذیری در الگو، پاسخ این چالش است.

پایگاه خبری داواننیوز: در شرایطی که کشور با خشکسالیهای پی در پی و کاهش محسوس منابع آبی روبهرو است، مدیریت مصرف در بخش کشاورزی که سهم عمدهای از مصارف آب کشور را به خود اختصاص داده، به یکی از اولویتهای اصلی دولت و وزارت جهاد کشاورزی تبدیل شده است. بر اساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، هدفگذاری شده است که مصرف آب در این بخش تا سال ۱۴۰۷ به ۶۵ میلیارد متر مکعب کاهش یابد؛ هدفی که به نظر میرسد با چالشها و فرصتهای متعددی همراه است.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، با اعلام بر ضرورت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی به ۶۵ میلیارد متر مکعب تا پایان برنامه هفتم تأکید کرد. این هدف در حالی دنبال میشود که بر اساس اعلام مسئولان، مصرف آب کشاورزی در سالهای عادی حدود ۷۰ میلیارد متر مکعب بوده است.
وی افزود که برنامه الگوی کشت برای سال زراعی آینده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب آب تدوین و توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ابلاغ شده است. این برنامه با انعطافپذیری لازم برای مواجهه با شرایط اقلیمی پیشبینیشده طراحی شده تا در صورت کاهش آب اختصاصی، تغییری متناسب در الگوی کشت ایجاد و از اختلال در تولید جلوگیری شود.
هدایتی با اشاره به عملکرد سال آبی گذشته گفت: در ابتدا بر اساس پیشبینیهای خشکسالی، ۵۱ میلیارد متر مکعب آب برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شده بود، اما بارشهای مناسب در نیمه دوم سال به ویژه در زمستان، باعث شد در عمل بیش از این میزان آب در اختیار کشاورزان قرار گیرد. با این حال، وی هشدار داد که برخی استانها نظیر تهران، البرز، قم و قزوین همچنان با تنش آبی شدیدی دست و پنجه نرم میکنند.
تلاش برای افزایش بهرهوری؛ از آبیاری نوین تا اصلاح الگوی کشت
تحقق هدف کاهش مصرف آب به ۶۵ میلیارد متر مکعب، نیازمند تغییر رویکردهای سنتی و حرکت به سمت افزایش بهرهوری است. در این زمینه، توسعه سامانه های نوین آبیاری و آبیاری هوشمند که میتواند بهرهوری آب را تا دو برابر افزایش دهد، در دستور کار قرار دارد. همچنین وزارت جهاد کشاورزی بر اجرای کامل الگوی کشت بر اساس تناسب اراضی و مزیتهای نسبی هر منطقه تأکید دارد و کشاورزان را به رعایت آن ملزم میداند.
ناترازی و تکالیف استانی
بر اساس ماده ۳۷ برنامه هفتم توسعه، کشور مکلف به رفع ۱۵ میلیارد متر مکعب ناترازی در بخش آب است و سهم هر استان از این کاهش تعیین شده است. به عنوان مثال، استان یزد موظف است ۶۰ میلیون مترمکعب و استان کرمانشاه ۴۰۰ میلیون مترمکعب از مصرف آب خود را کاهش دهد که بخش قابل توجهی از آن مربوط به بخش کشاورزی است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، با وجود اقدامات انجامشده و برنامهریزیهای صورت گرفته، مسیر رسیدن به هدف ۶۵ میلیارد مترمکعبی مصرف آب در بخش کشاورزی، دشوار و نیازمند عزم ملی و همکاری همه جانبه است. کارشناسان معتقدند علاوه بر سرمایهگذاری در فناوریهای نوین و توسعه زیرساختها، فرهنگسازی و همراهی کشاورزان با سیاستهای اصلاحی نیز نقشی کلیدی در موفقیت این طرح خواهد داشت.
آب و انرژی
گام نهایی برای شفافیت منابع آب؛ پیوند سامانههای کشاورزی و نیرو تا هفته آینده
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی از اجرایی شدن طرح اتصال سامانه «ساماب» وزارت نیرو به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی خبر داد و گفت: با این اقدام، اطلاعات بهرهبرداران دارای پروانه برداشت آب با تولیدات واقعی آنها تطبیق داده میشود و زیرساخت آزمایشی آن تا هفته آینده آماده بهرهبرداری است.

پایگاه خبری داواننیوز: در گامی بیسابقه برای مدیریت یکپارچه منابع آب و خاک، دو وزارتخانهی جهاد کشاورزی و نیرو، سامانههای اطلاعاتی خود را به یکدیگر متصل میکنند تا با تطبیق دادههای تولید با میزان برداشت آب، برای نخستین بار امکان محاسبه دقیق بهرهوری آب در مزرعه و اصلاح الگوی کشت بر اساس پایداری منابع میسر شود.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، از اجرای طرحی راهبردی برای یکپارچهسازی دادههای منابع آب و تولیدات کشاورزی خبر داد و آن را تحولی اساسی در سیاستگذاری بخش کشاورزی دانست.
هدایتی با اشاره به اهمیت این همافزایی اطلاعاتی اظهار داشت: برای نخستینبار، بستری مشترک فراهم شده که امکان ارتباط مستقیم میان دادههای حوزه آب و اطلاعات تولیدات کشاورزی و الگوی کشت را میسر میسازد. این اقدام نقشی کلیدی در افزایش بهرهوری آب، بهینهسازی مصرف و تدوین سیاستهای مؤثر در بخش کشاورزی ایفا خواهد کرد.
وی در تشریح گام نخست این برنامه افزود: بر اساس برنامهریزی انجامشده، سامانه «ساماب» وزارت نیرو که حاوی دادههای پایه منابع آب کشور است، به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی متصل خواهد شد. این اتصال، زمینهساز تطبیق اطلاعات بهرهبرداران کشاورزی با دارندگان پروانههای برداشت آب خواهد بود و شفافیت بیسابقهای در ارتباط میان تولید و مصرف ایجاد میکند.
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی با اشاره به افق گستردهتر این طرح تصریح کرد: در مراحل بعدی، سایر سامانههای وزارت جهاد کشاورزی نظیر «مزرعه من» نیز به سامانههای مرتبط وزارت نیرو متصل شده و تبادل اطلاعات در سطح وسیعتری دنبال خواهد شد.
هدایتی با بیان اینکه وزارت جهاد کشاورزی از سامانههای جامع و پویا در زمینه اطلاعات بهرهبرداران، کشت، تولید و اجرای الگوی کشت برخوردار است، خاطرنشان کرد: مهمترین خلأ موجود تا پیش از این، نبود دسترسی مستقیم به اطلاعات منابع آب بود که امکان تحلیل همزمان میزان تولید و مصرف آب را از بین برده بود. با رفع این مانع، اکنون امکان پایش دقیق نسبت تولید به ازای هر واحد آب مصرفی برای هر بهرهبردار فراهم شده است.
وی در ادامه با تأکید بر روند اجرایی این پروژه گفت: پیگیری این برنامه از حدود دو سال پیش آغاز شده و طی دو نشست تخصصی در شورای هماهنگی معاونان وزارتخانههای جهاد کشاورزی و نیرو به تصویب رسیده است. متعاقباً کارگروهی مشترک با حضور مدیران و کارشناسان فنی دو دستگاه تشکیل شده که تاکنون جلسات متعددی برای مهندسی زیرساختهای فنی و حقوقی طرح برگزار کردهاند.
هدایتی در خصوص آخرین وضعیت اجرایی طرح اظهار داشت: با عنایت به قوانین و مقررات حاکم بر تبادل داده میان دستگاههای اجرایی، بیشتر فرایندهای قانونی طی شده و در یک ماه اخیر، تبادل آزمایشی دادهها بین دو وزارتخانه با موفقیت ثبت شده است.
وی در پایان با اشاره به آمادگی نهایی برای عملیاتیسازی این طرح افزود: اسناد تبادل اطلاعات میان دو وزارتخانه تهیه و مبادله شده و مقرر است تا هفته آینده، هرگونه نیاز یا چالش فنی احتمالی احصا و برطرف شود تا زیرساخت مشترک تبادل داده بهصورت آزمایشی بهرهبرداری شود. این همافزایی، سرآغازی برای مدیریت یکپارچه و هوشمند منابع آب و کشاورزی در کشور محسوب میشود.
آب و انرژی
مدیریت بحران در صنعت آبیاری؛ نشستهای وزارت جهاد با ۳۰۰ تولیدکننده
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی از افزایش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری به دلیل آسیب به واحدهای پتروشیمی در جنگ تحمیلی اخیر خبر داد و گفت که این امر فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان لوازم آبیاری، دولت و کشاورزان وارد کرده است. با این حال، وی با اشاره به خودکفایی ۹۸ درصدی کشور، هرگونه نگرانی عمدهای را در تأمین نیاز پروژههای آب و خاک رد کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: جهش دو برابری قیمت مواد پلیمری و آسیب به برخی کارخانجات داخلی، تولیدکنندگان لوازم آبیاری را تحت فشار قرار داده است اما معاون وزیر جهادکشاورزی با تأکید بر ظرفیت دو برابری تولید نسبت به نیاز کشور و خودکفایی ۹۸ درصدی، از پیگیری مجوز واردات مواد اولیه برای عبور از بحران خبر داد.
به گزارش داواننیوز، صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، امروز با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر صنعت آبیاری کشور، اظهار داشت که آسیب به برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ تحمیلی، منجر به جهش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری شده است. وی تأکید کرد که این معضل، فشار مضاعفی را هم بر بودجه دولت در اجرای پروژهها و هم بر هزینههای کشاورزان تحمیل کرده است.
نیازی شهرکی در ادامه به آسیبهای فیزیکی وارد شده به برخی کارخانجات داخلی اشاره کرد و گفت: علاوه بر محدودیتهای عرضه در بازار، آسیب دیدن تعدادی از واحدهای تولیدی داخلی نیز روند تولید را با اختلال مواجه کرده است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه هماکنون ۳۰۰ تولیدکننده لوله و اتصالات پلیمری در کشور فعالیت میکنند، افزود: نشستهای مستمری با انجمنهای مرتبط برگزار شده و در حال پیگیری هستیم تا با صدور مجوزهای لازم، نسبت به واردات مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات اقدام کنیم. وی ابراز امیدواری کرد که با بازگشت آرامش به بازار، تولیدکنندگان بتوانند با برنامهریزی دقیقتر، قیمت نهایی محصولات را به ثبات برسانند.
تأمین نیاز کشور؛ حتی با ۵۰ درصد ظرفیت
بخش کلیدی سخنان نیازی شهرکی به وضعیت تأمین تجهیزات پروژههای آب و خاک اختصاص داشت. وی با تأکید بر اینکه ظرفیت اسمی کارخانجات تولید لولههای پلیاتیلن در کشور دو برابر نیاز داخلی است، تصریح کرد: حتی با فعالیت ۵۰ درصدی این واحدها، نیاز کشور تأمین میشود. در شرایط کنونی با بهرهگیری از ۶۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت تولید داخلی، نگرانی عمدهای برای تأمین نیازهای بخش آب و خاک نداریم.
معاون وزیر جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد که بخشی از تولیدکنندگان به دلیل نوسان قیمتی در بازار، با ظرفیت حداکثری فعالیت نمیکنند و منتظر ایجاد ثبات و تعادل قیمت هستند.
خودکفایی ۹۸ درصدی و ارزآوری ۳۰۰ میلیون دلاری
نیازی شهرکی در بخش دیگری از این گزارش، خودکفایی ۹۸ درصدی کشور در تولید ادوات و تجهیزات آبیاری را یک دستاورد مهم خواند و گفت: به دلیل اتکا به توان تولید داخل و موجودی انبارها، محاصره دریایی هیچ خللی در تأمین نیازهای این حوزه ایجاد نکرده است. وابستگی اصلی ما به مواد پلیمری بود که اکنون در داخل تولید میشود.
وی با افتخار از صادرات محصولات ایرانی به ۱۸ کشور جهان از جمله برخی کشورهای اروپایی خبر داد و افزود: این صادرات سالانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در پایان، با اشاره به وابستگی بسیار محدود کشور به برخی گیربکسها و موتورهای خاص (کمتر از یک درصد)، گفت: امکان تأمین این اقلام از مسیر کشورهای همسایه شمالی و غربی وجود دارد. تاکنون گزارشی مبنی بر نگرانی تولیدکنندگان بابت اخلال در واردات قطعات دریافت نشده است و تولیدکنندگان با تکیه بر موجودی انبارها و ظرفیتهای داخلی، توانستهاند تقاضای بازار را پوشش دهند.
آموزش4 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
خبرهای سازمانی2 هفته پیشدستورالعمل جدید پروانههای گلخانه به تمام استانها ابلاغ میشود
پرونده ویژه4 هفته پیشلطفعلیزاده خبر داد: پارک کشاورزی وارد فاز جدید مأموریتگرایی شد
آموزش4 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
گوناگون4 هفته پیشهمافزایی سیاستگذاران و نخبگان فناوری؛ ایرانمال میزبان همایش ملی شرکتهای دانشبنیان
دانستنی ها4 هفته پیشبرنامه معاونت آموزش و ترویج کشاورزی برای بهینهسازی انرژی اعلام شد
خبرهای سازمانی4 هفته پیشسرمایه پنهان: آغاز برنامه ملی ثبت دانش بومی کشاورزان توسط سازمان تات
مقالات4 هفته پیشکشاورزیِ هوشمند در ایران؛ از آرمانِ «دادهمحوری» تا واقعیتِ «زیرساختگریز»

























