سردبیر
رسانه و کشاورزی؛ چالش نگاه حداقلی و فقدان نقد کارشناسانه
اگر رسانه آیینه تمامنمای واقعیتهای جامعه است، چرخه تولید غذا و کشاورزی ما در این آیینه چگونه بازتاب یافته است؟ نگاهی به عملکرد رسانهها نشان میدهد کشاورزی، این ستون امنیت غذایی کشور، اغلب در حاشیه اخبار یا در قالب گزارشهای گزینشی و فاقد عمق کارشناسی دیده میشود. این نوشتار استدلال میکند که همین نگاه سطحی و فقدان همکاری با متخصصان رسانهای حوزه کشاورزی، چگونه امکان نقد سازنده را از بخشهای دولتی و خصوصی گرفته و توسعه پایدار این بخش را با مانعی جدی مواجه ساخته است.
پایگاه خبری داوان نیوز: در میانه چالشهای پیچیده آب و خاک و تغییر اقلیم، توسعه کشاورزی ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند همراهی و پیوندی هوشمندانه با رسانههاست. اما آیا رسانههای کشور بهراستی در خدمت این مهم قرار گرفتهاند؟ به نظر میرسد نگاه حداقلی و گزینشی به کشاورزی از یک سو، و عدم بهرهگیری از کارشناسان رسانهای آشنا به این حوزه از سوی دیگر، سبب شده تا رسانه نه تنها به محفلی برای نقد سازنده، شفافیت و آموزش تبدیل نشود، بلکه گاه با بازتابی نادرست و غیرکارشناسانه، خود به عاملی برای تعمیق مشکلات بدل شود.
ناظم رامتین: این یادداشت با واکاوی این شکاف خطرناک، تأثیر منفی آن بر نقد عملکرد تمامی بخشهای کشاورزی اعم از دولتی و خصوصی را بررسی کرده و بر ضرورت بازتعریف این رابطه حیاتی تأکید میکند.
کشاورزی، به عنوان یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی و اقتصادی کشور، نیازمند همراهی و همافزایی تمامی اجزای توسعه، از جمله رسانه است. رسانهها با کارکردهای اطلاعرسانی، آموزشی، نظارتی و ترویجی میتوانند نقش بیبدیلی در پیشبرد و نوسازی بخش کشاورزی ایفا کنند. با این حال، به نظر میرسد در میانه این ضرورت، شکافی عمیق بین ظرفیتهای رسانهای و نیازهای واقعی بخش کشاورزی وجود دارد. ریشه این شکاف را میتوان در نگاه حداقلی، گزینشی و فاقد کارشناسی حاکم بر تعامل رسانهها با این بخش حیاتی جستجو کرد.
۱. نگاه حداقلی و گزینشی به کشاورزی:
متأسفانه در بسیاری از رسانههای عمومی و تخصصی، پوشش اخبار و موضوعات کشاورزی غالباً حادثهمحور، مقطعی و موسمی است. تمرکز بر بحرانهایی مانند خشکسالی، سرمازدگی یا افت قیمتها، بدون پرداختن به ریشههای ساختاری، سیاستگذاریهای کلان، زنجیره ارزش، فناوریهای نوین و تجربیات موفق، تصویری ناقص و اغلب سیاه از این بخش ارائه میدهد. این نگاه گزینشی، سبب میشود کشاورزی در اذهان عمومی، صرفاً به عنوان بخشی پرخطر، کمبازده و سنتی تعریف شود و جذابیت سرمایهگذاری، نوآوری و حتی مطالبهگری کارشناسی برای آن کاهش یابد.
۲. عدم همسویی، همفکری و بهرهگیری از کارشناسان رسانهای حوزه کشاورزی:
یکی از آسیبهای جدی، فقدان ارتباط نظاممند و دوسویه بین نهادهای متولی کشاورزی (اعم از دولتی و خصوصی) با جامعه رسانه است. در بسیاری موارد، دستاندرکاران بخش کشاورزی، رسانه را نه یک شریک راهبردی، بلکه عاملی مزاحم یا صرفاً ابزاری برای تبلیغات مقطعی میبینند.
از سوی دیگر، بسیاری از رسانهها نیز سرمایهگذاری لازم برای ایجاد واحدی تخصصی با کارشناسان مسلط به دانش کشاورزی و ارتباطات را انجام نمیدهند. این امر منجر به تولید محتوای سطحی، خالی از عمق کارشناسی و در برخی موارد همراه با خطاهای فنی میشود که نه تنها راهگشا نیست، بلکه میتواند تصمیمگیریهای نادرست را در سطوح خرد و کلان دامن بزند.
۳. تأثیر منفی بر نقد کارشناسانه عملکردها:
نتیجه مستقیم این دو مشکل، تضعیف نقد سازنده، مستمر و کارشناسی بر عملکرد تمامی اجزای بخش کشاورزی است.
– در بخش دولتی: فقدان رصد و پایش رسانهای آگاهانه و دقیق، باعث میشود سیاستها، برنامهها، طرحهای عمرانی و بودجهریزیهای کلان، کمتر در معرض نقد منصفانه ولی قاطع متخصصان رسانهای قرار گیرند. این امر شفافیت و پاسخگویی را کاهش داده و امکان اصلاح خطاها و ارزیابی اثربخشی را محدود میکند.
– در بخش خصوصی و تعاونی: نبود بازتاب رسانهای مناسب برای موفقیتها، چالشها و نوآوریهای این بخش، موجب میشود درسآموختهها منتشر نشود، الگوهای موفق معرفی نشوند و فضای رقابتی سازنده برای ارتقای کیفیت و بهرهوری شکل نگیرد. از سوی دیگر، تخلفات احتمالی یا ضعفهای مدیریتی نیز کمتر رسانهای شده و مکانیسم خوداصلاحی بازار تضعیف میگردد.
جمعبندی و راهکارهای پیشنهادی:
برای خروج از این وضعیت و بهرهگیری از رسانه به عنوان موتور محرک توسعه کشاورزی، اقدامات زیر ضروری به نظر میرسد:
– ایجاد واحدهای تخصصی کشاورزی در رسانههای ملی و استانی: با استخدام یا آموزش روزنامهنگاران آشنا به مبانی کشاورزی و توسعه روستایی.
– برقراری ارتباط ساختاریافته و مستمر: بین وزارت جهاد کشاورزی، سازمانهای وابسته، اتحادیهها و تشکلهای بخش خصوصی با رسانهها از طریق اتاقهای فکر مشترک، نشستهای دورهای توجیهی و بازدیدهای میدانی.
– تولید محتوای آموزشی، ترویجی و تحلیلی: به جای تمرکز صرف بر اخبار منفی، باید به معرفی فناوریها، کشاورزان نمونه، بازارهای جدید، شیوههای مدیریت ریسک و نقدهای سازنده از سیاستها پرداخت.
– استفاده از ظرفیتهای دیجیتال و شبکههای اجتماعی: برای هدفگیری دقیقتر مخاطبان (کشاورزان، بازرگانان، سیاستگذاران) و ایجاد تعامل دوسویه.
– حمایت از رسانهها و خبرنگاران متخصص حوزه کشاورزی: توسط نهادهای مرتبط، جهت ارتقای کیفی محتوا و ایجاد انگیزه برای پرداختن مستمر به این موضوع.
بدون تردید، کشاورزی هوشمند و توسعهیافته در قرن بیست و یکم، نیازمند رسانههای هوشمند، متخصص و کنشگر است. عبور از نگاه حداقلی و گزینشی و گام نهادن در مسیر همراهی رسانهای پویا و کارشناسمحور، نه یک انتخاب، که یک ضرورت انکارناپذیر برای تضمین امنیت غذایی و توسعه پایدار کشور است.