پایگاه خبری داوان نیوز: بسته شدن تنگه هرمز فقط قیمت بنزین را گران نکرده است. در بحرین، قیمت گوشت دو برابر شده و ذخایر غذا فقط ۳ ماه دیگر دوام می‌آورد. در کویت، گوشت و ماهی تا ۱۰۰ درصد گران شده و بنادر تعطیل هستند. هشدار فائو: «سه تا شش ماه دیگر، اثرات این بحران در مزارع جهان دیده می‌شود».

به گزارش داوان نیوز، در حالی که توجه جهانی معطوف به شوک قیمت نفت در پی بسته شدن تنگه هرمز از اواخر فوریه ۲۰۲۶ بوده است، کارشناسان بین‌المللی هشدار می‌دهند که بزرگ‌ترین تهدید این بحران، پیش از آنکه در پمپ بنزین‌ها احساس شود، در مزارع و سفره‌های غذایی مردم جهان نمایان خواهد شد. بسته شدن این آبراه استراتژیک نه تنها جریان ۲۰ درصد نفت جهان را قطع کرده، بلکه عبور حدود یک‌سوم تجارت جهانی کودهای شیمیایی و بیش از ۷۰ درصد واردات مواد غذایی کشورهای حاشیه خلیج فارس را نیز متوقف ساخته است .

گزارش پیش‌رو، با نگاهی تخصصی به بخش کشاورزی و محصولات آن، پیامدهای این بحران را بر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در سه حوزه «تأمین نهاده‌های کشاورزی»، «واردات مواد غذایی» و «امنیت غذایی داخلی» تحلیل می‌کند.

بخش اول: بحران کودهای شیمیایی – توقف خط تولید جهانی
وابستگی بی‌سابقه جهان به کودهای خلیج فارس

خلیج فارس یکی از قطب‌های اصلی تولید و صادرات کودهای شیمیایی در جهان است. بر اساس داده‌های انجمن بین‌المللی کود (IFA) در سال ۲۰۲۴، کشورهای ایران، عربستان سعودی، قطر، امارات و بحرین روی هم رفته ۲۳ درصد از تجارت جهانی آمونیاک و ۳۴ درصد از تجارت اوره را در اختیار داشته‌اند .

نقش این منطقه در تأمین امنیت غذایی جهانی فراتر از این ارقام است. بر اساس تحلیل‌های موسسه کپلر، بسته شدن تنگه هرمز می‌تواند زنجیره تأمین کودهای جهانی را ۳۳ درصد، عرضه گوگرد را ۴۴ درصد و عرضه اوره را ۳۰ درصد کاهش دهد . آمارها نشان می‌دهد که حدود ۴۶ درصد از تجارت جهانی اوره (مهم‌ترین کود نیتروژنی) به تولیدکنندگان خلیج فارس وابسته است .

افزایش قیمت‌ها: سونامی ۷۰ درصدی

پیامدهای اختلال در عرضه به سرعت در بازارهای جهانی منعکس شده است. بر اساس گزارش آرگوس مدیا، قیمت اوره دانه‌بندی شده در خاورمیانه نسبت به پیش از آغاز درگیری‌ها ۷۰ درصد جهش داشته است . تحلیلگران ریاض کپیتال اعلام کرده‌اند که قیمت اوره در مدت یک ماه از زمان شروع بحران (۲۷ فوریه تا ۲۶ مارس) ۶۵ درصد افزایش یافته و آمونیاک نیز حدود ۱۵۵ دلار در هر تن گران شده است .

ارقام جدیدتر حاکی از آن است که یک مناقصه در هندلینک اوره را با قیمت بیش از ۹۰۰ دلار در هر تن به ثبت رسانده است که بالاترین سطح از سال ۲۰۲۳ محسوب می‌شود .

توقف تولید در خود منطقه

بحران تنها به حمل‌ونقل محدود نمی‌شود. بر اساس گزارش‌های میدانی، چندین واحد تولیدی در عربستان سعودی، قطر و ایران به طور جزئی یا کامل تعطیل شده‌اند. مارینا سیمونووا، رئیس تحلیل کودهای آرگوس مدیا، توضیح می‌دهد: «دلیل این تعطیلی‌ها نگرانی‌های ایمنی، آسیب به زیرساخت‌ها و مشکلات صادراتی است. بسیاری از تأسیسات تولیدی عمدتاً صادرات‌محور هستند و با بسته شدن تنگه هرمز، آسیب‌پذیری آن‌ها به حداکثر رسیده است» .

وضعیت برای کودهای مایع بحرانی‌تر از کودهای جامد است. تحلیلگران ریاض کپیتال تأکید می‌کنند که کودهای جامد مانند اوره دانه‌بندی شده و دی‌آمونیوم فسفات (DAP) انعطاف بیشتری برای حمل زمینی و صادرات مجدد از طریق دریای سرخ دارند، هرچند این کار هزینه‌های حمل را به شدت افزایش می‌دهد .

بخش دوم: واردات مواد غذایی – قفل شدن دروازه‌های ورودی

یک واقعیت تلخ: بیش از ۷۰ درصد وابستگی

کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) به طور تاریخی واردکنندگان خالص مواد غذایی هستند. بر اساس گزارش‌های موجود، بیش از ۷۰ درصد واردات مواد غذایی این کشورها از جمله غلات، محصولات تازه و نهاده‌های کشاورزی معمولاً از طریق تنگه هرمز انجام می‌شده است . میزان وابستگی به واردات در برخی از این کشورها به ۸۵ درصد از کل نیازهای غذایی می‌رسد.

وضعیت اضطراری در بنادر

با بسته شدن تنگه از اول مارس ۲۰۲۶، ترانزیت دریایی تجاری از این آبراه بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است. تا نیمه مارس، بیمه‌گران بین‌المللی پوشش ریسک جنگی برای منطقه را لغو کردند و عبور و مرور عملاً متوقف شد .

بر اساس گزارش‌های خبری، بیشتر بنادر اصلی منطقه از جمله بنادر ابوظبی، جبل علی (امارات) و دمام (عربستان سعودی) یا به طور کامل تعطیل شده‌اند یا ظرفیت خود را به شدت کاهش داده‌اند . در کویت و بحرین، عملیات بنادر شعیبه و خلیفه بن سلمان به حالت تعلیق درآمده است .

بخش سوم: کشورهای عربی خلیج فارس – روایت دو سرعت

قطر: سرمایه‌گذاری دهه قبل، نجات‌بخش امروز

قطر پس از محاصره ۲۰۱۷-۲۰۲۰ درس تلخی از وابستگی به واردات گرفت و امروز ثمرات سرمایه‌گذاری‌های آن دوران را برداشت می‌کند. پایانه امنیت غذایی بندر حمد با ۵۱ سیلوی کنترل شده برای برنج، روغن و شکر، ظرفیت تأمین دو سال نیاز ملی را دارد. تولید داخلی لبنیات نیز به خودکفایی ۱۰۰ درصدی رسیده است .

با فعال شدن کریدور زمینی از طریق عربستان سعودی (با استفاده از سیستم TIR که امکان ترانزیت کالا در چندین مرز با یک ضمانت گمرکی واحد را فراهم می‌کند)، قطر توانسته است شوک را تا حد زیادی مدیریت کند. هرچند افزایش قیمت حمل هوایی برای محصولات فاسدشدنی، باعث افزایش ۱۰ تا ۲۰ درصدی قیمت‌ها در این کشور شده است .

عربستان سعودی: تردد از دو دریا

عربستان به عنوان بزرگترین اقتصاد منطقه و با جمعیت ۳۶ میلیون نفری، ۸۰ تا ۸۵ درصد نیاز غذایی خود را وارد می‌کند. با این حال، دسترسی به دریای سرخ به این کشور امکان داده است مسیرهای جایگزین را فعال کند. محموله‌ها از بنادر شرقی (دمام، جبیل) به بندر اسلامی جده در دریای سرخ هدایت شده‌اند، هرچند این تغییر مسیر، زمان ترانزیت را ۱۰ تا ۱۴ روز افزایش داده و به زنجیره سرد فشار آورده است .

آخرین گزارش‌ها حاکی از آن است که عربستان به لطف موقعیت جفرافیایی ممتاز خود در حال حاضر به عنوان قطب لجستیکی کلیدی منطقه عمل می‌کند . با این حال، ذخایر استراتژیک این کشور برای محصولات اساسی مانند گندم، برنج، جو، شکر و روغن تنها ۲ تا ۴ ماه دوام خواهد آورد .

امارات متحده عربی: ذخایر ۶ ماهه و حمل هوایی

امارات که حدود ۸۵ درصد غذای خود را وارد می‌کند، با فعال کردن استراتژی «چندمنبعی» توانسته است تا حدی از بحران عبور کند. برای تمام ۱۸ محصول بحرانی، قراردادهایی با منابع تأمین از مناطق جغرافیایی مختلف منعقد شده است. ذخایر استراتژیک این کشور برای مواد غذایی پایه بین ۴ تا ۶ ماه تأمین شده است .

گروه لولو، بزرگترین زنجیره خرده‌فروشی منطقه، اعلام کرده است که برای محصولات فاسدشدنی (میوه، سبزیجات، گوشت و مرغ) از هواپیماهای باری اختصاصی استفاده می‌کند و در حال حاضر «هزینه اضافی را به مصرف‌کننده منتقل نمی‌کند» . مقامات امارات همچنین محدودیت‌های تردد کامیون‌ها را برای تسهیل توزیع مواد غذایی لغو کرده و خط تلفنی برای گزارش افزایش قیمت‌های غیرمنطقی راه‌اندازی کرده‌اند .

عمان: برنده جغرافیایی بحران غذایی

عمان به دلیل قرار گرفتن در خارج از تنگه هرمز و دسترسی مستقیم به اقیانوس هند از طریق بنادر سلامله، دوکم و صحار، کمترین آسیب را از این بحران متحمل شده است. این کشور به عنوان یک «دروازه جایگزین» برای کل منطقه عمل می‌کند .

بحرین و کویت: قربانیان اصلی

وضعیت در بحرین و کویت بسیار وخیم‌تر است. هر دو کشور با وابستگی شدید به واردات، ظرفیت محدود ذخیره‌سازی و عملاً تعطیلی بنادر اصلی خود مواجه هستند. ذخایر استراتژیک هر دو کشور تنها ۳ تا ۴ ماه برای مواد غذایی پایه دوام می‌آورد و این ذخایر شامل محصولات فاسدشدنی نمی‌شود .

در بحرین، گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که قیمت برخی مواد غذایی به طور قابل توجهی افزایش یافته و قیمت گوشت تقریباً دو برابر شده است . آلارم‌ها زمانی به صدا در می‌آید که تحلیلگران بین‌المللی اعلام می‌کنند بحرین «آسیب‌پذیرترین کشور در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس» است .

در کویت، پس از موج اولیه خریدهای ترسناک در روزهای نخست بحران، دولت قیمت برخی کالاهای اساسی را فریز کرده و واردات گوشت را یارانه‌ای کرده است. با این حال، قیمت گوشت و ماهی بین ۳۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش یافته و صادرات محصولات غذایی به طور موقت ممنوع شده است .

جدول: جمع‌بندی وضعیت امنیت غذایی کشورهای عربی خلیج فارس

| کشور | ذخایر استراتژیک | وضعیت دسترسی | چالش اصلی | روند قیمت‌ها |
| :— | :— | :— | :— | :— |
| عربستان سعودی | ۲-۴ ماه (غلات) | دسترسی به دریای سرخ | افزایش ۱۰-۱۴ روزه ترانزیت | نسبتاً کنترل‌شده |
| امارات متحده | ۴-۶ ماه + حمل هوایی | چندمنبعی و حمل هوایی | فشار بر زنجیره سرد | تثبیت شده با یارانه |
| قطر | تا ۲ سال (انبارهای بندر حمد) | کریدور زمینی + هوایی | افزایش ۱۰-۲۰٪ هزینه حمل هوایی | افزایش ملایم |
| عمان | نامشخص | دسترسی مستقیم به اقیانوس | حداقل | نسبتاً تثبیت شده |
| کویت | ۳-۴ ماه (بدون فاسدشدنی) | تعطیلی بندر شعیبه | افزایش ۳۰-۱۰۰٪ قیمت گوشت و ماهی | فریز قیمت برخی کالاها |
| بحرین | ۳-۴ ماه (حداقل) | تعطیلی بندر | دو برابر شدن قیمت گوشت | بسیار ناپایدار |

—

بخش چهارم: چشمانداز جهانی و هشدارهای نهادهای بین‌المللی

فائو: کشاورزان جهان میان تهی ماندن و تغییر الگو

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) به صراحت هشدار داده است که تأثیر این بحران بر برداشت محصولات کشاورزی، با یک «تأخیر چندماهه» خود را نشان خواهد داد و «اثرات دومینویی بلندمدتی» بر جای خواهد گذاشت .

تحلیلگران فائو سه موج بحران را پیش‌بینی کرده‌اند:
1. موج اول (در حال وقوع): افزایش قیمت کودهای شیمیایی.
2. موج دوم (پاییز ۲۰۲۶): کاهش گسترده عملکرد محصولات کشاورزی اصلی.
3. موج سوم (۲۰۲۷): تورم مواد غذایی در سطح جهانی همراه با تنش‌های سیاسی .

دیوید لابورد، مدیر بخش اقتصاد کشاورزی فائو، هشدار می‌دهد: «ما در یک بحران نهاده‌ها (کودها) هستیم؛ نباید اجازه دهیم این بحران به یک فاجعه تبدیل شود» .

برنامه جهانی غذا: ۴۵ میلیون نفر در آستانه گرسنگی

برنامه جهانی غذا (WFP) تخمین می‌زند که اگر درگیری تا ژوئن ۲۰۲۶ ادامه یابد، حدود ۴۵ میلیون نفر دیگر در جهان در وضعیت «ناامنی حاد غذایی» قرار خواهند گرفت. این رقم به ۳۱۸ میلیون نفری که پیش از این درگیر این بحران بودند، اضافه خواهد شد . نگرانی خاص برای آفریقای زیر صحرا، جنوب آسیا و کشورهایی مانند افغانستان و سودان وجود دارد که از قبل با قحطی دست و پنجه نرم می‌کنند .

تأثیر غیرمستقیم: افزایش قیمت نفت و رقابت سوخت با غذا

یک تهدید پنهان دیگر نیز وجود دارد: افزایش قیمت نفت، تولید سوخت‌های زیستی (بیواتانول و بیودیزل) را سودآورتر می‌کند. فائو هشدار داده است که این موضوع می‌تواند تقاضا برای محصولات کشاورزی مانند ذرت، سویا و روغن پالم را افزایش دهد و رقابت «سوخت در برابر غذا» را تشدید کند .

بازی با زمان

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در حال حاضر در یک مسابقه نفس‌گیر با زمان قرار گرفته‌اند. کشورهایی مانند قطر و عربستان که زیرساخت‌های جایگزین و ذخایر استراتژیک مناسبی دارند، توانسته‌اند تاکنون شوک را مدیریت کنند. اما کشورهای کوچک‌تر مانند بحرین و کویت با واقعیتی تلخ مواجه هستند: ذخایر آنها رو به اتمام است و تا چند ماه دیگر، سفره‌های غذایی شهروندانشان به طور مستقیم با بحران مواجه خواهد شد.

اما مهم‌تر از همه، تأثیرات این بحران به مرزهای خلیج فارس محدود نخواهد ماند. هند، برزیل، بنگلادش و کشورهای آفریقایی که به شدت به کودهای وارداتی از این منطقه وابسته هستند، در ماه‌های آینده کاهش شدید عملکرد محصولات کشاورزی خود را تجربه خواهند کرد . در آن زمان، جهان به طور کامل درک خواهد کرد که بسته شدن تنگه هرمز، نه فقط یک بحران انرژی، بلکه بزرگ‌ترین تهدید برای امنیت غذایی جهانی در تاریخ مدرن بوده است.

در یک عبارت: «اثرات این بحران سه تا شش ماه دیگر در مزارع و شش تا نه ماه دیگر در سوپرمارکت‌های جهان احساس خواهد شد».

پایگاه خبری داوان نیوز: قرقیزستان با راه‌اندازی سامانه خودکار (AIS Subsidy)، فرآیند پرداخت یارانه به شرکت‌های فعال در حوزه تولید بذر را دیجیتالی کرد.

به گزارش داوان نیوز، وزارت منابع آب، کشاورزی و صنایع فرآوری قرقیزستان، یک سامانه اطلاعاتی خودکار تحت عنوان «سیستم یکپارچه اعطای یارانه‌های دولتی برای شرکت‌های تولید بذر» (AIS Subsidy) در این کشور عملیاتی شد.

این سامانه که توسط مؤسسه دولتی AgroSmart طراحی و پیاده‌سازی شده است، در زیرمجموعه وزارت تخصص محصولات کشاورزی و باغبانی فعالیت خود را آغاز کرد.

هدف اصلی از راه‌اندازی AIS Subsidy، دیجیتالی کردن فرآیندهای مرتبط با ثبت، بررسی و حسابداری درخواست‌های دریافت یارانه دولتی، همچنین رصد جابجایی محموله‌های بذر و نظارت بر نحوه مصرف هدفمند آنها اعلام شده است.

به گفته مسئولان وزارتخانه، به‌کارگیری این سامانه ضمن افزایش شفافیت رویه‌ها و کاهش چشمگیر خطرات فساد، امکان تهیه گزارش‌های تحلیلی لحظه‌ای را نیز فراهم می‌کند.

از جمله قابلیت‌های کلیدی این سیستم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

– ثبت‌نام برخط و احراز هویت کاربران با سطوح دسترسی تعریف‌شده؛
– ارسال و مدیریت درخواست‌های الکترونیکی همراه با تأیید خودکار اطلاعات واردشده؛
– ایجاد گردش کار اسناد به صورت الکترونیکی با بهره‌گیری از امضای دیجیتال؛
– امکان برگزاری جلسات مجازی کمیسیون‌ها با قابلیت تنظیم و امضای صورتجلسات الکترونیکی؛
– نظارت بر فرآیند حمل‌ونقل و توزیع بین‌منطقه‌ای بذرها؛
– مستندسازی مصرف هدفمند بذرها با استفاده از ثبت موقعیت مکانی (GPS) و پیوست تصاویر؛
– برخورداری از آرشیو الکترونیکی متمرکز و قابلیت تولید گزارش‌های تحلیلی سفارشی.

وزارت کشاورزی قرقیزستان تأکید کرده است که هدف از استقرار این سامانه، بهینه‌سازی فرآیند توزیع یارانه‌های دولتی و ارتقای سطح کنترل بر نحوه مصرف نهاده‌های بذری در سراسر کشور است.

پایگاه خبری داوان نیوز: در شرایطی که تغییرات اقلیمی و کمبود منابع آبی، امنیت غذایی جهان عرب را با جدی‌ترین تهدید مواجه کرده است، اولین مجمع داده‌های آماری کشاورزی عربی در دوحه با تصویب ۱۲ توصیه راهبردی به کار خود پایان داد. شرکت‌کنندگان در این نشست دو روزه که به میزبانی وزارت شهرداری قطر برگزار شد، فقدان داده‌های یکپارچه و به‌روز را مهم‌ترین مانع در مسیر سیاست‌گذاری مؤثر غذایی در منطقه دانستند.

به گزارش داوان نیوز، اولین مجمع داده‌های آماری کشاورزی عربی، پس از دو روز بحث و تبادل نظر تخصصی در پایتخت قطر به کار خود پایان داد. این رویداد مهم که همزمان با برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کشاورزی قطر (AgriteQ 2026) و در تاریخ ۱۲ و ۱۳ فوریه برگزار شد، با استقبال گسترده مقامات ارشد و کارشناسان برجسته حوزه آمارهای کشاورزی از سراسر جهان عرب مواجه گردید.

وزارت شهرداری قطر با همکاری سازمان عربی توسعه کشاورزی وابسته به اتحادیه کشورهای عربی، میزبانی این گردهمایی تخصصی را بر عهده داشت که در آن نمایندگان عالی‌رتبه وزارتخانه‌های کشاورزی، دفاتر ملی آمار، سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، فعالان بخش خصوصی و جمعی از دانشگاهیان و کارشناسان برجسته حضور داشتند.

توصیه‌های کلیدی برای تحول دیجیتال در آمارهای کشاورزی

شرکت‌کنندگان در این مجمع، بسته‌ای از توصیه‌های راهبردی را تصویب کردند که مهم‌ترین آنها عبارتند از: تقویت هماهنگی میان نهادهای آماری و وزارتخانه‌های کشاورزی، تصویب چارچوب یکپارچه عربی برای تضمین کیفیت داده‌ها، پیوند سوابق اداری با پیمایش‌های میدانی، توسعه کاربرد فناوری‌های نوین، حمایت از تحول دیجیتال و ارتقای ظرفیت‌های ملی در زمینه تولید و تحلیل داده‌ها.

حاضران در این مجمع بر اهمیت راهبردی داده‌های آماری در نظارت بر وضعیت امنیت غذایی، اندازه‌گیری دقیق تلفات و ضایعات مواد غذایی، تلفیق داده‌های کشاورزی با آمارهای بهداشتی و زیست‌محیطی، همسوسازی با اهداف توسعه پایدار، تهیه گزارش‌های منطقه‌ای و تقویت مشارکت‌های دولتی-خصوصی برای توسعه نوآوری و جذب سرمایه‌گذاری تأکید کردند.

چارچوب عملیاتی برای اجرای مصوبات

مجمع بر ضرورت ایجاد سازوکارهای عملی و شفاف برای اجرایی‌سازی توصیه‌های مصوب تأکید کرد و خواستار برگزاری منظم نشست‌های تخصصی به منظور تبادل تجربیات و دانش فنی میان کشورهای عضو شد. هدف نهایی این نشست‌ها، توسعه یک سیستم آماری کشاورزی یکپارچه در سطح جهان عرب است که بتواند پشتیبان مؤثری برای سیاست‌های امنیت غذایی و توسعه پایدار منطقه باشد.

این مجمنع در شرایطی برگزار شد که منطقه با چالش‌های متعددی از جمله تغییرات اقلیمی، کمبود منابع طبیعی و فشارهای فزاینده بر نظام امنیت غذایی مواجه است. شرکت‌کنندگان تأکید کردند که دسترسی به داده‌های معتبر و به‌روز کشاورزی، شرط اساسی برای سیاست‌گذاری مؤثر، هدایت هدفمند سرمایه‌گذاری‌ها و تحقق راهبرد امنیت غذایی کشورهای عربی محسوب می‌شود.

محورهای تخصصی گفتگوها

در طول دو روز برگزاری این مجمع، کارشناسان شرکت‌کننده به بررسی محورهای تخصصی از جمله روش‌های تولید، تحلیل و انتشار داده‌ها، مدیریت نظام‌های آماری، یکپارچه‌سازی فناوری‌های نوین، جذب سرمایه‌گذاری و نقش آمارهای کشاورزی در تأمین امنیت غذایی و تحقق اهداف توسعه پایدار پرداختند.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، شرکت‌کنندگان بر ضرورت یکپارچه‌سازی استانداردهای آماری، تقویت همگرایی کشورهای عربی و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته نظیر سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS)، سنجش از دور و ابزارهای دیجیتال برای ایجاد یک پایگاه داده‌های جامع عربی تأکید کردند که بتواند مبنای تصمیم‌گیری‌های آگاهانه و هوشمندانه در سطح منطقه قرار گیرد.