آب و انرژی
نقشه راه آبیاری نوین: از افزایش بهرهوری تا توسعه پایدار

پایگاه خبری داوان نیوز: مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با تمرکز بر توسعه سامانههای نوین آبیاری، دستاوردهای چشمگیری در افزایش راندمان آبیاری از ۲۹.۷% به ۴۳.۸% طی سه دهه اخیر کسب کرده است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی (DA1news): مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با پژوهشهای کاربردی و سیاستگذاری هوشمند، زیرساختهای لازم برای تحول آبیاری ایران را فراهم کرده است. این گزارش دستاوردهای فنی، تأثیرات اجتماعی-اقتصادی و راهکارهای آیندهنگر این مؤسسه را تحلیل میکند. یافتهها حاکی از بهبود ۱۳۲ درصدی بهرهوری آب در کشت گندم، افزایش ۷۰ درصدی تولید محصولات باغی و نقش کلیدی این سامانهها در توسعه پایدار روستایی است .
۱. دستاوردهای فنی و پژوهشی برجسته
۱.۱. افزایش کمّی راندمان آبیاری
– ارتقای ملی راندمان: اجرای سامانههای نوین موجب رشد ۴۷.۵ درصدی راندمان آبیاری در سطح کشور طی سه دهه شده است. این موفقیت عمدتاً ناشی از کاهش تلفات رواناب سطحی و نفوذ عمقی در مزارع است .
– بهرهوری آب در محصولات استراتژیک:
– در کشت گندم (همدان)، آبیاری نواری (تیپ) با بهرهوری ۱.۶ کیلوگرم بر مترمکعب، ۱۳۲ درصد بهبود نسبت به روشهای سنتی ایجاد کرده است .
– در گوجهفرنگی، آبیاری قطرهای نواری ۲۵ درصد کاهش مصرف آب و ۱۶ درصد افزایش بهرهوری را محقق ساخته است .
۱.۲. توسعه فناوریهای سازگار با اقلیم
– سامانههای کمفشار: در استانهای شیبدار مانند آذربایجان شرقی، این سامانهها با کاهش ۳۰ درصدی انرژی پمپاژ، گزینهای بهینه برای اراضی ناهموار شناسایی شدهاند .
– پلتفرمهای هوشمند نیازسنجی آب: سامانه نیازآب (NIAZAB) با بانکهای داده جامع هواشناسی و فنولوژی گیاهی، امکان برنامهریزی آبیاری دقیق را برای ۷۲۰ ایستگاه هواشناسی فراهم کرده است .
۱.۳. پژوهشهای اثربخش در الگوی کشت
– بهینهسازی الگوی کشت: در چهارمحال و بختیاری، آبیاری نواری سطحی با افزایش ۱۵ درصدی بهرهوری آب نسبت به روشهای بارانی، به عنوان گزینه برتر برای کشت غلات تأیید شده است .
– انتخاب ارقام سازگار: رقم حیدری در سیستمهای نوین آبیاری با عملکرد ۷۴.۳ تن در هکتار در کشت بهاره گوجهفرنگی، بالاترین بازدهی را نشان داده است .
۲. تأثیرات مثبت اجتماعی-اقتصادی
۲.۱. تحول معیشت روستایی
– کاهش مهاجرت و احیای اراضی: در روستاهای محمدآباد عنبرآباد، اجرای سامانههای نوین موجب افزایش ۷۰ درصدی تولیدات باغی، بازگشت ۲۰.۵ درصدی مهاجران و احیای ۴۶ درصدی اراضی رها شده شده است .
– ارتقای درآمد خانوارها: ضریب همبستگی مثبت (۰.۲۷۷) بین توسعه آبیاری نوین و افزایش درآمد روستاییان، تأثیر مستقیم این سامانهها بر رفاه اقتصادی را تأیید میکند .
۲.۲. صرفهجویی اقتصادی در مقیاس ملی
– کاهش هزینههای تولید: در استان همدان، جایگزینی آبیاری جویچهای با سیستمهای بارانی و تیپ، توجیه اقتصادی کامل با بازدهی سرمایهگذاری ۴۵ درصدی برای گندم کاران داشته است .
– بهبود مدیریت منابع: یکپارچهسازی سامانه نیازآب با شبکههای آبرسانی، امکان کاهش ۱۰ درصدی آب مصرفی در سطح حوضههای آبریز را فراهم کرده است .
۳. نوآوریهای سیاستی و اجرایی
۳.۱. مکانیزمهای حمایتی مؤثر
– تخصیص هدفمند کمکهای بلاعوض:
– اختصاص ۱۰ درصد کمکهای دولتی به آموزش بهرهبرداران در خراسان رضوی، خطاهای بهرهبرداری را ۴۰ درصد کاهش داده است .
– ایجاد سامانه ثبت آنلاین متقاضیان (novinabyari.maj.ir)، شفافیت در تخصیص منابع را تضمین میکند .
۳.۲. استانداردسازی و نظارت کیفیت
– وندورلیست تجهیزات: الزام استفاده از تولیدکنندگان تأیید شده در سامانه ملی، کیفیت قطعات را تا ۲۵ درصد افزایش داده است .
– ارزیابی سالانه عملکرد: پایش شاخصهای DU، CU و PELQ با مشارکت سازمان جهاد کشاورزی، امکان اصلاح مستمر طرحها را فراهم میکند .
۴. راهکارهای آیندهنگر برای توسعه پایدار
۴.۱. تحول دیجیتال در مدیریت آب
– توسعه پلتفرم نیازآب: یکپارچهسازی دادههای ۶۶ هزار نقطه مکانی فنولوژی گیاهی با پیشبینیهای هواشناسی، دقت برنامهریزی آبیاری را به ۹۰ درصد میرساند .
– استقرار سامانههای هوشمند: نصب سنسورهای رطوبت سنج خاک در ۳۰ درصد مزارع نمونه تا ۱۴۰۵.
۴.۲. اولویتهای فناورانه
– گرایش به آبیاری زیرسطحی: حذف تلفات تبخیر تا ۳۰ درصد با توسعه این روش در مناطق خشک .
– نوسازی ناوگان فرسوده: تخصیص ۳۰ درصد اعتبارات به نوسازی سامانههای دهه ۷۰ برای افزایش ۱۵ درصدی راندمان .
۴.۳. تقویت همکاریهای بینبخشی
– اتاق فکر ملی آب: هماهنگی وزارتخانههای جهاد کشاورزی، نیرو و علوم برای مدیریت یکپارچه منابع .
– اجرای تحویل حجمی آب: جلوگیری از افزایش پارادوکسیکال مصرف آب با کنترل سطح زیر کشت پس از نصب سامانهها .
جدول ۱: خلاصه دستاوردهای کلیدی در محصولات منتخب
| محصول | منطقه | کاهش مصرف آب | افزایش بهرهوری
| گندم | همدان | ۴۵% | ۱۳۲%
| گوجهفرنگی | ملی | ۲۵% | ۱۶%
| کلزا | چهارمحال | ۳۰% | ۱۵%
| باغات | عنبرآباد | ۴۰% | ۷۰%
جدول ۲: نقشه راه توسعه سامانهها تا ۱۴۰۵
| محور | اقدام کلیدی | هدف کمی |
| فناوری | توسعه آبیاری زیرسطحی | پوشش ۲۰% اراضی |
| حکمرانی | اجرای تحویل حجمی آب | کنترل ۱۰۰% سطح کشت |
| آموزش | تخصیص ۱۰% کمکها به آموزش | پوشش ۷۰% بهرهبرداران |
| نوسازی | بازسازی ۳۰% سامانههای فرسوده | افزایش ۱۵% راندمان |
جمعبندی و چشمانداز
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، دستاوردهای کمی و کیفی این مؤسسه – از افزایش ۴۷.۵ درصدی راندمان ملی تا احیای جوامع روستایی – گواه اثربخشی این تلاشها است. چشمانداز آینده بر سه محور استوار است:
– دیجیتالسازی کامل مدیریت آب با توسعه سامانه نیازآب تا ۱۴۰۵.
– توسعه روشهای کمتبخیر برای صرفهجویی ۳۰ درصدی در مناطق خشک.
– تثبیت الگوی کشت پایدار از طریق اتاق فکر ملی آب.
تحقق این اهداف، ایران را به الگویی پیشرو در مدیریت آب کشاورزی خشکترین مناطق جهان تبدیل خواهد کرد .

آب و انرژی
کاهش ۵ میلیارد مترمکعبی آب کشاورزی تا ۱۴۰۷ / ۴ استان در تنش آبی
برنامه هفتم توسعه کاهش مصرف آب کشاورزی به ۶۵ میلیارد مترمکعب را تکلیف کرده، اما آیا الگوی کشت تدوین شده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب، آن هم در شرایطی که بارشها غیرقابل پیشبینی است و استانهای مرکزی درگیر تنش آبیاند، ضمانت اجرایی کافی برای جبران این شکاف ۲ میلیارد مترمکعبی را دارد؟ مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی میگوید: انعطاف پذیری در الگو، پاسخ این چالش است.

پایگاه خبری داواننیوز: در شرایطی که کشور با خشکسالیهای پی در پی و کاهش محسوس منابع آبی روبهرو است، مدیریت مصرف در بخش کشاورزی که سهم عمدهای از مصارف آب کشور را به خود اختصاص داده، به یکی از اولویتهای اصلی دولت و وزارت جهاد کشاورزی تبدیل شده است. بر اساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، هدفگذاری شده است که مصرف آب در این بخش تا سال ۱۴۰۷ به ۶۵ میلیارد متر مکعب کاهش یابد؛ هدفی که به نظر میرسد با چالشها و فرصتهای متعددی همراه است.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، با اعلام بر ضرورت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی به ۶۵ میلیارد متر مکعب تا پایان برنامه هفتم تأکید کرد. این هدف در حالی دنبال میشود که بر اساس اعلام مسئولان، مصرف آب کشاورزی در سالهای عادی حدود ۷۰ میلیارد متر مکعب بوده است.
وی افزود که برنامه الگوی کشت برای سال زراعی آینده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب آب تدوین و توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ابلاغ شده است. این برنامه با انعطافپذیری لازم برای مواجهه با شرایط اقلیمی پیشبینیشده طراحی شده تا در صورت کاهش آب اختصاصی، تغییری متناسب در الگوی کشت ایجاد و از اختلال در تولید جلوگیری شود.
هدایتی با اشاره به عملکرد سال آبی گذشته گفت: در ابتدا بر اساس پیشبینیهای خشکسالی، ۵۱ میلیارد متر مکعب آب برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شده بود، اما بارشهای مناسب در نیمه دوم سال به ویژه در زمستان، باعث شد در عمل بیش از این میزان آب در اختیار کشاورزان قرار گیرد. با این حال، وی هشدار داد که برخی استانها نظیر تهران، البرز، قم و قزوین همچنان با تنش آبی شدیدی دست و پنجه نرم میکنند.
تلاش برای افزایش بهرهوری؛ از آبیاری نوین تا اصلاح الگوی کشت
تحقق هدف کاهش مصرف آب به ۶۵ میلیارد متر مکعب، نیازمند تغییر رویکردهای سنتی و حرکت به سمت افزایش بهرهوری است. در این زمینه، توسعه سامانه های نوین آبیاری و آبیاری هوشمند که میتواند بهرهوری آب را تا دو برابر افزایش دهد، در دستور کار قرار دارد. همچنین وزارت جهاد کشاورزی بر اجرای کامل الگوی کشت بر اساس تناسب اراضی و مزیتهای نسبی هر منطقه تأکید دارد و کشاورزان را به رعایت آن ملزم میداند.
ناترازی و تکالیف استانی
بر اساس ماده ۳۷ برنامه هفتم توسعه، کشور مکلف به رفع ۱۵ میلیارد متر مکعب ناترازی در بخش آب است و سهم هر استان از این کاهش تعیین شده است. به عنوان مثال، استان یزد موظف است ۶۰ میلیون مترمکعب و استان کرمانشاه ۴۰۰ میلیون مترمکعب از مصرف آب خود را کاهش دهد که بخش قابل توجهی از آن مربوط به بخش کشاورزی است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، با وجود اقدامات انجامشده و برنامهریزیهای صورت گرفته، مسیر رسیدن به هدف ۶۵ میلیارد مترمکعبی مصرف آب در بخش کشاورزی، دشوار و نیازمند عزم ملی و همکاری همه جانبه است. کارشناسان معتقدند علاوه بر سرمایهگذاری در فناوریهای نوین و توسعه زیرساختها، فرهنگسازی و همراهی کشاورزان با سیاستهای اصلاحی نیز نقشی کلیدی در موفقیت این طرح خواهد داشت.
آب و انرژی
گام نهایی برای شفافیت منابع آب؛ پیوند سامانههای کشاورزی و نیرو تا هفته آینده
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی از اجرایی شدن طرح اتصال سامانه «ساماب» وزارت نیرو به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی خبر داد و گفت: با این اقدام، اطلاعات بهرهبرداران دارای پروانه برداشت آب با تولیدات واقعی آنها تطبیق داده میشود و زیرساخت آزمایشی آن تا هفته آینده آماده بهرهبرداری است.

پایگاه خبری داواننیوز: در گامی بیسابقه برای مدیریت یکپارچه منابع آب و خاک، دو وزارتخانهی جهاد کشاورزی و نیرو، سامانههای اطلاعاتی خود را به یکدیگر متصل میکنند تا با تطبیق دادههای تولید با میزان برداشت آب، برای نخستین بار امکان محاسبه دقیق بهرهوری آب در مزرعه و اصلاح الگوی کشت بر اساس پایداری منابع میسر شود.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، از اجرای طرحی راهبردی برای یکپارچهسازی دادههای منابع آب و تولیدات کشاورزی خبر داد و آن را تحولی اساسی در سیاستگذاری بخش کشاورزی دانست.
هدایتی با اشاره به اهمیت این همافزایی اطلاعاتی اظهار داشت: برای نخستینبار، بستری مشترک فراهم شده که امکان ارتباط مستقیم میان دادههای حوزه آب و اطلاعات تولیدات کشاورزی و الگوی کشت را میسر میسازد. این اقدام نقشی کلیدی در افزایش بهرهوری آب، بهینهسازی مصرف و تدوین سیاستهای مؤثر در بخش کشاورزی ایفا خواهد کرد.
وی در تشریح گام نخست این برنامه افزود: بر اساس برنامهریزی انجامشده، سامانه «ساماب» وزارت نیرو که حاوی دادههای پایه منابع آب کشور است، به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی متصل خواهد شد. این اتصال، زمینهساز تطبیق اطلاعات بهرهبرداران کشاورزی با دارندگان پروانههای برداشت آب خواهد بود و شفافیت بیسابقهای در ارتباط میان تولید و مصرف ایجاد میکند.
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی با اشاره به افق گستردهتر این طرح تصریح کرد: در مراحل بعدی، سایر سامانههای وزارت جهاد کشاورزی نظیر «مزرعه من» نیز به سامانههای مرتبط وزارت نیرو متصل شده و تبادل اطلاعات در سطح وسیعتری دنبال خواهد شد.
هدایتی با بیان اینکه وزارت جهاد کشاورزی از سامانههای جامع و پویا در زمینه اطلاعات بهرهبرداران، کشت، تولید و اجرای الگوی کشت برخوردار است، خاطرنشان کرد: مهمترین خلأ موجود تا پیش از این، نبود دسترسی مستقیم به اطلاعات منابع آب بود که امکان تحلیل همزمان میزان تولید و مصرف آب را از بین برده بود. با رفع این مانع، اکنون امکان پایش دقیق نسبت تولید به ازای هر واحد آب مصرفی برای هر بهرهبردار فراهم شده است.
وی در ادامه با تأکید بر روند اجرایی این پروژه گفت: پیگیری این برنامه از حدود دو سال پیش آغاز شده و طی دو نشست تخصصی در شورای هماهنگی معاونان وزارتخانههای جهاد کشاورزی و نیرو به تصویب رسیده است. متعاقباً کارگروهی مشترک با حضور مدیران و کارشناسان فنی دو دستگاه تشکیل شده که تاکنون جلسات متعددی برای مهندسی زیرساختهای فنی و حقوقی طرح برگزار کردهاند.
هدایتی در خصوص آخرین وضعیت اجرایی طرح اظهار داشت: با عنایت به قوانین و مقررات حاکم بر تبادل داده میان دستگاههای اجرایی، بیشتر فرایندهای قانونی طی شده و در یک ماه اخیر، تبادل آزمایشی دادهها بین دو وزارتخانه با موفقیت ثبت شده است.
وی در پایان با اشاره به آمادگی نهایی برای عملیاتیسازی این طرح افزود: اسناد تبادل اطلاعات میان دو وزارتخانه تهیه و مبادله شده و مقرر است تا هفته آینده، هرگونه نیاز یا چالش فنی احتمالی احصا و برطرف شود تا زیرساخت مشترک تبادل داده بهصورت آزمایشی بهرهبرداری شود. این همافزایی، سرآغازی برای مدیریت یکپارچه و هوشمند منابع آب و کشاورزی در کشور محسوب میشود.
آب و انرژی
مدیریت بحران در صنعت آبیاری؛ نشستهای وزارت جهاد با ۳۰۰ تولیدکننده
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی از افزایش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری به دلیل آسیب به واحدهای پتروشیمی در جنگ تحمیلی اخیر خبر داد و گفت که این امر فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان لوازم آبیاری، دولت و کشاورزان وارد کرده است. با این حال، وی با اشاره به خودکفایی ۹۸ درصدی کشور، هرگونه نگرانی عمدهای را در تأمین نیاز پروژههای آب و خاک رد کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: جهش دو برابری قیمت مواد پلیمری و آسیب به برخی کارخانجات داخلی، تولیدکنندگان لوازم آبیاری را تحت فشار قرار داده است اما معاون وزیر جهادکشاورزی با تأکید بر ظرفیت دو برابری تولید نسبت به نیاز کشور و خودکفایی ۹۸ درصدی، از پیگیری مجوز واردات مواد اولیه برای عبور از بحران خبر داد.
به گزارش داواننیوز، صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، امروز با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر صنعت آبیاری کشور، اظهار داشت که آسیب به برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ تحمیلی، منجر به جهش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری شده است. وی تأکید کرد که این معضل، فشار مضاعفی را هم بر بودجه دولت در اجرای پروژهها و هم بر هزینههای کشاورزان تحمیل کرده است.
نیازی شهرکی در ادامه به آسیبهای فیزیکی وارد شده به برخی کارخانجات داخلی اشاره کرد و گفت: علاوه بر محدودیتهای عرضه در بازار، آسیب دیدن تعدادی از واحدهای تولیدی داخلی نیز روند تولید را با اختلال مواجه کرده است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه هماکنون ۳۰۰ تولیدکننده لوله و اتصالات پلیمری در کشور فعالیت میکنند، افزود: نشستهای مستمری با انجمنهای مرتبط برگزار شده و در حال پیگیری هستیم تا با صدور مجوزهای لازم، نسبت به واردات مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات اقدام کنیم. وی ابراز امیدواری کرد که با بازگشت آرامش به بازار، تولیدکنندگان بتوانند با برنامهریزی دقیقتر، قیمت نهایی محصولات را به ثبات برسانند.
تأمین نیاز کشور؛ حتی با ۵۰ درصد ظرفیت
بخش کلیدی سخنان نیازی شهرکی به وضعیت تأمین تجهیزات پروژههای آب و خاک اختصاص داشت. وی با تأکید بر اینکه ظرفیت اسمی کارخانجات تولید لولههای پلیاتیلن در کشور دو برابر نیاز داخلی است، تصریح کرد: حتی با فعالیت ۵۰ درصدی این واحدها، نیاز کشور تأمین میشود. در شرایط کنونی با بهرهگیری از ۶۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت تولید داخلی، نگرانی عمدهای برای تأمین نیازهای بخش آب و خاک نداریم.
معاون وزیر جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد که بخشی از تولیدکنندگان به دلیل نوسان قیمتی در بازار، با ظرفیت حداکثری فعالیت نمیکنند و منتظر ایجاد ثبات و تعادل قیمت هستند.
خودکفایی ۹۸ درصدی و ارزآوری ۳۰۰ میلیون دلاری
نیازی شهرکی در بخش دیگری از این گزارش، خودکفایی ۹۸ درصدی کشور در تولید ادوات و تجهیزات آبیاری را یک دستاورد مهم خواند و گفت: به دلیل اتکا به توان تولید داخل و موجودی انبارها، محاصره دریایی هیچ خللی در تأمین نیازهای این حوزه ایجاد نکرده است. وابستگی اصلی ما به مواد پلیمری بود که اکنون در داخل تولید میشود.
وی با افتخار از صادرات محصولات ایرانی به ۱۸ کشور جهان از جمله برخی کشورهای اروپایی خبر داد و افزود: این صادرات سالانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در پایان، با اشاره به وابستگی بسیار محدود کشور به برخی گیربکسها و موتورهای خاص (کمتر از یک درصد)، گفت: امکان تأمین این اقلام از مسیر کشورهای همسایه شمالی و غربی وجود دارد. تاکنون گزارشی مبنی بر نگرانی تولیدکنندگان بابت اخلال در واردات قطعات دریافت نشده است و تولیدکنندگان با تکیه بر موجودی انبارها و ظرفیتهای داخلی، توانستهاند تقاضای بازار را پوشش دهند.
آموزش4 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
خبرهای سازمانی2 هفته پیشدستورالعمل جدید پروانههای گلخانه به تمام استانها ابلاغ میشود
پرونده ویژه4 هفته پیشلطفعلیزاده خبر داد: پارک کشاورزی وارد فاز جدید مأموریتگرایی شد
آموزش4 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
گوناگون4 هفته پیشهمافزایی سیاستگذاران و نخبگان فناوری؛ ایرانمال میزبان همایش ملی شرکتهای دانشبنیان
دانستنی ها4 هفته پیشبرنامه معاونت آموزش و ترویج کشاورزی برای بهینهسازی انرژی اعلام شد
خبرهای سازمانی4 هفته پیشسرمایه پنهان: آغاز برنامه ملی ثبت دانش بومی کشاورزان توسط سازمان تات
مقالات4 هفته پیشکشاورزیِ هوشمند در ایران؛ از آرمانِ «دادهمحوری» تا واقعیتِ «زیرساختگریز»


























