آب و انرژی
نقشه راه آبیاری نوین: از افزایش بهرهوری تا توسعه پایدار
پایگاه خبری داوان نیوز: مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با تمرکز بر توسعه سامانههای نوین آبیاری، دستاوردهای چشمگیری در افزایش راندمان آبیاری از ۲۹.۷% به ۴۳.۸% طی سه دهه اخیر کسب کرده است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی (DA1news): مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با پژوهشهای کاربردی و سیاستگذاری هوشمند، زیرساختهای لازم برای تحول آبیاری ایران را فراهم کرده است. این گزارش دستاوردهای فنی، تأثیرات اجتماعی-اقتصادی و راهکارهای آیندهنگر این مؤسسه را تحلیل میکند. یافتهها حاکی از بهبود ۱۳۲ درصدی بهرهوری آب در کشت گندم، افزایش ۷۰ درصدی تولید محصولات باغی و نقش کلیدی این سامانهها در توسعه پایدار روستایی است .
۱. دستاوردهای فنی و پژوهشی برجسته
۱.۱. افزایش کمّی راندمان آبیاری
– ارتقای ملی راندمان: اجرای سامانههای نوین موجب رشد ۴۷.۵ درصدی راندمان آبیاری در سطح کشور طی سه دهه شده است. این موفقیت عمدتاً ناشی از کاهش تلفات رواناب سطحی و نفوذ عمقی در مزارع است .
– بهرهوری آب در محصولات استراتژیک:
– در کشت گندم (همدان)، آبیاری نواری (تیپ) با بهرهوری ۱.۶ کیلوگرم بر مترمکعب، ۱۳۲ درصد بهبود نسبت به روشهای سنتی ایجاد کرده است .
– در گوجهفرنگی، آبیاری قطرهای نواری ۲۵ درصد کاهش مصرف آب و ۱۶ درصد افزایش بهرهوری را محقق ساخته است .
۱.۲. توسعه فناوریهای سازگار با اقلیم
– سامانههای کمفشار: در استانهای شیبدار مانند آذربایجان شرقی، این سامانهها با کاهش ۳۰ درصدی انرژی پمپاژ، گزینهای بهینه برای اراضی ناهموار شناسایی شدهاند .
– پلتفرمهای هوشمند نیازسنجی آب: سامانه نیازآب (NIAZAB) با بانکهای داده جامع هواشناسی و فنولوژی گیاهی، امکان برنامهریزی آبیاری دقیق را برای ۷۲۰ ایستگاه هواشناسی فراهم کرده است .
۱.۳. پژوهشهای اثربخش در الگوی کشت
– بهینهسازی الگوی کشت: در چهارمحال و بختیاری، آبیاری نواری سطحی با افزایش ۱۵ درصدی بهرهوری آب نسبت به روشهای بارانی، به عنوان گزینه برتر برای کشت غلات تأیید شده است .
– انتخاب ارقام سازگار: رقم حیدری در سیستمهای نوین آبیاری با عملکرد ۷۴.۳ تن در هکتار در کشت بهاره گوجهفرنگی، بالاترین بازدهی را نشان داده است .
۲. تأثیرات مثبت اجتماعی-اقتصادی
۲.۱. تحول معیشت روستایی
– کاهش مهاجرت و احیای اراضی: در روستاهای محمدآباد عنبرآباد، اجرای سامانههای نوین موجب افزایش ۷۰ درصدی تولیدات باغی، بازگشت ۲۰.۵ درصدی مهاجران و احیای ۴۶ درصدی اراضی رها شده شده است .
– ارتقای درآمد خانوارها: ضریب همبستگی مثبت (۰.۲۷۷) بین توسعه آبیاری نوین و افزایش درآمد روستاییان، تأثیر مستقیم این سامانهها بر رفاه اقتصادی را تأیید میکند .
۲.۲. صرفهجویی اقتصادی در مقیاس ملی
– کاهش هزینههای تولید: در استان همدان، جایگزینی آبیاری جویچهای با سیستمهای بارانی و تیپ، توجیه اقتصادی کامل با بازدهی سرمایهگذاری ۴۵ درصدی برای گندم کاران داشته است .
– بهبود مدیریت منابع: یکپارچهسازی سامانه نیازآب با شبکههای آبرسانی، امکان کاهش ۱۰ درصدی آب مصرفی در سطح حوضههای آبریز را فراهم کرده است .
۳. نوآوریهای سیاستی و اجرایی
۳.۱. مکانیزمهای حمایتی مؤثر
– تخصیص هدفمند کمکهای بلاعوض:
– اختصاص ۱۰ درصد کمکهای دولتی به آموزش بهرهبرداران در خراسان رضوی، خطاهای بهرهبرداری را ۴۰ درصد کاهش داده است .
– ایجاد سامانه ثبت آنلاین متقاضیان (novinabyari.maj.ir)، شفافیت در تخصیص منابع را تضمین میکند .
۳.۲. استانداردسازی و نظارت کیفیت
– وندورلیست تجهیزات: الزام استفاده از تولیدکنندگان تأیید شده در سامانه ملی، کیفیت قطعات را تا ۲۵ درصد افزایش داده است .
– ارزیابی سالانه عملکرد: پایش شاخصهای DU، CU و PELQ با مشارکت سازمان جهاد کشاورزی، امکان اصلاح مستمر طرحها را فراهم میکند .
۴. راهکارهای آیندهنگر برای توسعه پایدار
۴.۱. تحول دیجیتال در مدیریت آب
– توسعه پلتفرم نیازآب: یکپارچهسازی دادههای ۶۶ هزار نقطه مکانی فنولوژی گیاهی با پیشبینیهای هواشناسی، دقت برنامهریزی آبیاری را به ۹۰ درصد میرساند .
– استقرار سامانههای هوشمند: نصب سنسورهای رطوبت سنج خاک در ۳۰ درصد مزارع نمونه تا ۱۴۰۵.
۴.۲. اولویتهای فناورانه
– گرایش به آبیاری زیرسطحی: حذف تلفات تبخیر تا ۳۰ درصد با توسعه این روش در مناطق خشک .
– نوسازی ناوگان فرسوده: تخصیص ۳۰ درصد اعتبارات به نوسازی سامانههای دهه ۷۰ برای افزایش ۱۵ درصدی راندمان .
۴.۳. تقویت همکاریهای بینبخشی
– اتاق فکر ملی آب: هماهنگی وزارتخانههای جهاد کشاورزی، نیرو و علوم برای مدیریت یکپارچه منابع .
– اجرای تحویل حجمی آب: جلوگیری از افزایش پارادوکسیکال مصرف آب با کنترل سطح زیر کشت پس از نصب سامانهها .
جدول ۱: خلاصه دستاوردهای کلیدی در محصولات منتخب
| محصول | منطقه | کاهش مصرف آب | افزایش بهرهوری
| گندم | همدان | ۴۵% | ۱۳۲%
| گوجهفرنگی | ملی | ۲۵% | ۱۶%
| کلزا | چهارمحال | ۳۰% | ۱۵%
| باغات | عنبرآباد | ۴۰% | ۷۰%
جدول ۲: نقشه راه توسعه سامانهها تا ۱۴۰۵
| محور | اقدام کلیدی | هدف کمی |
| فناوری | توسعه آبیاری زیرسطحی | پوشش ۲۰% اراضی |
| حکمرانی | اجرای تحویل حجمی آب | کنترل ۱۰۰% سطح کشت |
| آموزش | تخصیص ۱۰% کمکها به آموزش | پوشش ۷۰% بهرهبرداران |
| نوسازی | بازسازی ۳۰% سامانههای فرسوده | افزایش ۱۵% راندمان |
جمعبندی و چشمانداز
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، دستاوردهای کمی و کیفی این مؤسسه – از افزایش ۴۷.۵ درصدی راندمان ملی تا احیای جوامع روستایی – گواه اثربخشی این تلاشها است. چشمانداز آینده بر سه محور استوار است:
– دیجیتالسازی کامل مدیریت آب با توسعه سامانه نیازآب تا ۱۴۰۵.
– توسعه روشهای کمتبخیر برای صرفهجویی ۳۰ درصدی در مناطق خشک.
– تثبیت الگوی کشت پایدار از طریق اتاق فکر ملی آب.
تحقق این اهداف، ایران را به الگویی پیشرو در مدیریت آب کشاورزی خشکترین مناطق جهان تبدیل خواهد کرد .
آب و انرژی
واکنش زنجیرهای آسیب پتروشیمی به امنیت غذایی/ آیا سند دانشبنیان کشاورزی زمینگیر میشود؟
فریبرز عباسی، مشاور وزیر جهاد کشاورزی، از مکاتبه با وزارت صمت برای اختصاص سهمیه ویژه مواد اولیه پلیاتیلن خبر داد و گفت: با وجود مصوبه ممنوعیت صادرات محصولات پلیمری، همچنان کمبود عرضه و افزایش ۲ برابری قیمت، آبیاری نوین را تهدید میکند.
پایگاه خبری داوان نیوز: مشاور وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به آسیب به برخی مجتمعهای پتروشیمی و در نتیجه اختلال در زنجیره تأمین، از جهش دو برابری قیمت مواد اولیه پلیاتیلن نسبت به سال گذشته خبر داد و گفت: کمبود عرضه این ماده راهبردی، اجرای طرح توسعه سالانه ۳۵۰ هزار هکتاری آبیاری نوین در کشور را با چالش جدی مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار ما، فریبرز عباسی، مشاور وزیر جهاد کشاورزی، با اعلام این مطلب توضیح داد که خوشبختانه زیرساختهای تولید در بخش کشاورزی آسیب مستقیمی از حوادث اخیر ندیدهاند، اما به دلیل خسارت وارد شده به برخی کارخانجات پتروشیمی، دسترسی به ماده اولیه پلیاتیلن که رکن اصلی تولید لوله و تجهیزات سامانههای نوین آبیاری است، دشوار شده است.
وی با اشاره به وضعیت نامناسب بازار این محصول افزود: در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، قیمت تهیه مواد اولیه پلیاتیلن حدود ۲ برابر افزایش یافته و در کنار این گرانی بیسابقه، با کمبود عرضه در بازار نیز مواجه هستیم.
عباسی با تأکید بر نقش کلیدی آبیاری نوین در تحقق اسناد بالادستی، گفت: ما در حال مکاتبه با وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) هستیم تا با توجه به تکالیف سنگین سند دانشبنیان امنیت غذایی و برنامه هفتم توسعه، سهمیههای خاص و تضمینشدهای برای تأمین مواد اولیه این طرحهای اولویتدار اختصاص یابد.
وی یادآور شد که بر اساس برنامههای راهبردی کشور، توسعه سالانه حدود ۳۵۰ هزار هکتار از انواع روشهای آبیاری نوین پیشبینی شده که محقق کردن این اهداف بلندپروازانه، مستلزم دسترسی بیوقفه و پایدار به مواد خام پلیمری است.
مشاور وزیر جهاد کشاورزی در ادامه به تغییر ضوابط بودجهایی اشاره کرد و اظهار داشت: در سالهای گذشته، دولت حدود ۸۵ درصد هزینههای توسعه سامانههای آبیاری را تأمین میکرد، اما طبق ضوابط بودجه سال جاری، این مشارکت به مدل ۵۰-۵۰ تغییر یافته است.
عباسی با بیان اینکه افزایش قیمت مواد اولیه از یک سو و کاهش سهم دولت از سوی دیگر، فشار سنگینی را به کشاورزان وارد کرده، هشدار داد: به ویژه خردهمالکان که وسعت مالی محدودی دارند، با فشار اقتصادی مضاعفی روبرو هستند. این روند میتواند منجر به تعویق در اجرای کامل طرحهای توسعه آبیاری و کاهش انگیزه مشارکت مردم شود.
وی در پایان با اشاره به تصمیم دولت مبنی بر ممنوعیت صادرات برخی محصولات پلیاتیلنی، از این اقدام به عنوان راهکاری برای حفظ مواد اولیه در بازار داخل یاد کرد و ابراز امیدواری نمود: با این تدبیر، انتظار میرود مواد اولیه مورد نیاز بخش کشاورزی به میزان کافی و با قیمت مناسبتر در دسترس قرار گیرد و از این طریق بتوانیم برنامه توسعه آبیاری نوین را بدون وقفه ادامه دهیم.
آب و انرژی
افزایش سقف قیمت برق، ارتباطی با تعرفه مصرفی مشترکان ندارد
پایگاه خبری داوان نیوز: وزارت نیرو اعلام کرد افزایش سقف قیمت برق ارتباطی با تعرفه مصرفی مشترکان ندارد.
به گزارش داوان نیوز، وزارت نیرو در خصوص اخبار منتشرشده درباره افزایش بیش از ۹۰ درصدی قیمت برق توضیحاتی را ارائه و اطلاعیخ صادرکرد؛
بر اساس این گزارش، مصوبه اخیر هیات تنظیم بازار برق اساسا به سقف قیمت در بازار عمدهفروشی برق مربوط است و هیچ ارتباطی با تعرفه مصرفی مشترکان ندارد.
بر اساس این مصوبه، سقف قیمت از ۲۰۹ تومان به ۳۵۸ تومان افزایش یافته که معادل حدود ۷۰ درصد است، نه ۹۰ درصد. این افزایش صرفا مربوط به قیمت خرید برق از نیروگاههاست و به معنای افزایش مستقیم قبض برق مشترکان نیست.
همچنین طبق قانون مانعزدایی از توسعه صنعت برق، حدود ۷۵ درصد مشترکان خانگی (نزدیک به ۲۲ میلیون مشترک) که در چارچوب الگوی مصرف قرار دارند، همچنان از برق یارانهای استفاده میکنند.
در ادامه این اطلاعیه آمده است: بیش از ۹۵ درصد صنایع کشور نیز مشمول نرخهای بازار انرژی هستند. شایان ذکر است سقف قیمت در بازار عمدهفروشی نیز معمولا بهطور کامل محقق نمیشود و صرفا یک حد بالادستی برای معاملات است.
بر این اساس، آنچه افزایش یافته، یک شاخص تخصصی در بازار برق است، نه تعرفه پرداختی عموم مشترکان و شایعه افزایش ۹۰ درصدی قیمت برق ناشی از تفسیر نادرست از این موضوع بوده است.
آب و انرژی
افزایش نرخ گاز کشاورزی؛ دومینوی گرانی در راه است
در حالی که تورم نقطهبهنقطه ۶۰ درصدی و رشد نجومی قیمت مواد غذایی سفره دهکهای کمدرآمد را نشانه رفته است، تصمیم به افزایش نرخ گاز بخشهای تولیدی، زنگ خطر را برای کشاورزی، صنعت و معیشت مردم به صدا درآورده است. بررسیها نشان میدهد این افزایش که تا مرز ۷۵ درصد نرخ گاز صادراتی برای مصارف خارج از الگو پیش رفته، میتواند به شوکی دومینووار در زنجیره تأمین مواد غذایی و رکودی عمیقتر در تولید منجر شود.
پایگاه خبری داوان نیوز: «مسئولان وزارت نفت و صمت آماده پاسخگویی درباره تبعات افزایش نرخ گاز باشند»؛ این هشدار عضو کمیسیون اجتماعی مجلس در حالی مطرح میشود که بررسی میدانی وضعیت تولید نشان میدهد افزایش قیمت حامل انرژی، نه تنها صنعت فولاد را با چالش رقابتپذیری مواجه کرده، بلکه گلخانهداران خُرد را در آستانه ورشکستگی قرار داده است. سوال اینجاست: در شرایط رکود تورمی، آیا افزایش قیمت گاز به مهار مصرف منجر خواهد شد یا به تعطیلی بیشتر واحدهای تولیدی؟
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم بیسابقه ۶۰ درصدی و رشد ۹۰ درصدی قیمت مواد غذایی مواجه است ، تصمیم به افزایش نرخ گاز بخشهای تولیدی میتواند به مثابه افزودن بار دیگر بر شترِ خسته باشد. اظهارات علی جعفریآذر، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، اگرچه یک هشدار سیاسی است، اما ریشه در واقعیتهای اقتصادی انکارناپذیری دارد که در این گزارش به تحلیل ابعاد آن میپردازیم. افزایش قیمت حاملهای انرژی نه صرفاً یک متغیر بودجهای، بلکه عاملی چندوجهی است که زنجیره تولید از مزرعه تا کارخانه و در نهایت سفره مردم را تحت تأثیر قرار میدهد.
بررسی آمارهای رسمی نشان میدهد که اقتصاد ایران در دیماه ۱۴۰۴ تورم نقطهبهنقطه ۶۰ درصدی را تجربه کرده که عمدتاً ناشی از شوکهای سمت عرضه بوده است . در چنین فضایی، هرگونه افزایش قیمت نهادههای پایهای مانند گاز، مستقیماً به قیمت تمامشده کالاها منتقل میشود. همانطور که جعفریآذر به درستی اشاره کرده، “قانون نانوشته مناسبات اقتصادی این است که افزایش نرخ هر حامل انرژی به طور مستقیم هزینه تولید و قیمت تمامشده کالاها را به میزان قابل توجهی افزایشی میکند.” این افزایش در شرایط رکودی فعلی، میتواند منجر به تعطیلی واحدهای تولیدی و کاهش بیشتر اشتغال شود.
۲. بخش کشاورزی: از گلخانه تا سفره
بخش کشاورزی یکی از نخستین و آسیبپذیرترین حوزهها در برابر افزایش نرخ گاز است. آمارها نشان میدهد که قیمت گاز گلخانهها از ۸۶ تومان به ۱۷۵ تومان افزایش یافته که نسبت به نرخ قدیم بیش از دو برابر است . این افزایش، که در مراحل ابتدایی حتی تا ۵۷۴ تومان (حدود ۷ برابر) نیز مطرح بود، مستقیماً بر هزینههای تولید صیفیجات و محصولات گلخانهای اثر میگذارد.
با توجه به اینکه تورم گروه سبزیجات و حبوبات در دیماه ۱۴۰۴ افزایش قابل توجهی داشته است (هویج ۱۷.۱ درصد، بادمجان ۱۵.۶ درصد) ، افزایش مجدد قیمت گاز میتواند این روند را تشدید کند. معاون وزارت جهادکشاورزی نیز نسبت به این موضوع هشدار داده و تأکید کرده است که گلخانهها باید به سمت بهینهسازی مصرف سوخت حرکت کنند . با این حال، در کوتاهمدت و برای واحدهای کوچک که توان سرمایهگذاری در فناوریهای نوین (مانند پنلهای خورشیدی یا سامانههای CHP) را ندارند، این افزایش قیمت میتواند به معنای خروج از چرخه تولید باشد.
۳. زنجیره تأمین مواد غذایی و فشار بر سفره مردم
نکته حائز اهمیت، اثر دومینووار افزایش نرخ گاز بر کل زنجیره غذایی است. افزایش قیمت گاز نه تنها بر گلخانهها، بلکه بر مرغداریها، دامداریها و صنایع تبدیلی و غذایی تأثیر میگذارد. گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد که در دیماه ۱۴۰۴، گروه “روغنها و چربیها” با ۷۸.۶ درصد افزایش، بالاترین تورم ماهانه را تجربه کرده است . همچنین قیمت مرغ ۲۹ درصد، تخممرغ ۴۸.۶ درصد و لبنیات بیش از ۱۷ درصد افزایش داشته است .
اگرچه بخشی از این تورم ناشی از حذف ارز ترجیحی بوده است ، اما افزایش نرخ گاز به عنوان یک “شوک عرضه” جدید، میتواند قیمتها را در ماههای آینده باز هم افزایش دهد. این وضعیت، امنیت غذایی جامعه را به خطر میاندازد، به گونهای که حتی دهکهای متوسط و بالاتر نیز به گفته مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، مصرف لبنیات و پروتئین را از سبد غذایی خود حذف کردهاند .
۴. تبعات بر صنعت و مسکن
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس به دو بخش مهم دیگر نیز اشاره کرده است: فولاد و مسکن. افزایش نرخ گاز به طور مستقیم صنعت فولاد را به عنوان یکی از صنایع پیشران و صادراتی کشور با مشکل مواجه میکند. افزایش هزینههای تولید در این بخش، ضمن کاهش رقابتپذیری در بازارهای جهانی، میتواند به کاهش ارزآوری برای کشور منجر شود.
از سوی دیگر، در بخش مسکن که خود با تورم بالای مصالح ساختمانی دست و پنجه نرم میکند، افزایش هزینههای تولید فولاد، سیمان و سایر مصالح، قیمت تمامشده ساخت را بالا میبرد. این موضوع در شرایطی که “مشکل مسکن به عنوان یکی از مشکلات برجسته کشور مطرح است”، میتواند قدرت خرید مردم را بیش از پیش کاهش دهد و رکود را در این بخش عمیقتر کند.
۵. چالش پاسخگویی و ضرورت بازنگری
درخواست جعفریآذر مبنی بر آمادگی مسئولان وزارتخانههای نفت و صمت برای پاسخگویی، نشاندهنده وجود نگرانی جدی در مجلس از تبعات این تصمیم است. آنچه در بودجه ۱۴۰۵ به تصویب رسیده، نشاندهنده افزایش پلکانی نرخ گاز برای مصارف کشاورزی خارج از الگو تا ۷۵ درصد نرخ گاز صادراتی است . این بدان معناست که واحدهای پرمصرف یا واحدهایی که الگوی مصرف را رعایت نکنند، با قیمتهای بسیار بالاتری مواجه خواهند شد.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، در شرایطی که تورم تولیدکننده به بالاترین سطح در ۵۲ ماه اخیر رسیده و ناترازی انرژی به یک بحران تبدیل شده است ، افزایش نرخ گاز بخشهای تولیدی اگرچه ممکن است از منظر مدیریت مصرف و کاهش ناترازی توجیهپذیر باشد، اما زمانبندی و نحوه اجرای آن از اهمیت حیاتی برخوردار است.
به نظر میرسد هرگونه افزایش قیمت باید با بستههای حمایتی هدفمند، تسهیلات برای بهینهسازی مصرف انرژی در واحدهای تولیدی (به ویژه گلخانهها و مرغداریها) و همچنین تقویت سیستمهای تأمین اجتماعی برای جبران کاهش قدرت خرید مردم همراه باشد. در غیر این صورت، افزایش نرخ گاز نه تنها به مهار تورم کمک نمیکند، بلکه به عاملی برای تشدید آن و تعمیق رکود در بخشهای مولد اقتصاد تبدیل خواهد شد. مسئولان باید پیش از اجرا، پاسخ این پرسش را آماده داشته باشند که چگونه میخواهند از تولیدکننده خُرد و مصرفکننده نهایی در برابر این شوک قیمتی محافظت کنند.
-
دانستنی ها3 هفته پیشتغییر در نرم مبارزه؛ دستورالعمل فنی و اجرايي مبارزه با سن غلات
-
سرخط3 هفته پیشالگوی کشت محصولات گلخانه و محیط های کنترل شده تدوین شد
-
استان ها4 هفته پیشهزار جریبی: افزایش 50 درصدی تولید گندم، عدم ممنوعیت کشت برنج
-
آموزش4 هفته پیشکرم گلوگاه انار؛ مدیریت تلفیقی راهکاری مؤثر
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسال 1405 در سازمان تات: سال آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها
-
استان ها2 هفته پیشنشست فنی گیاهپزشکی مازندران؛ بیماریهای غلات و علفهای هرز کشت پاییزه بررسی شد
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپژوهشهای حشرهشناسی، بیمهی آیندهی کشاورزی ایران
-
علوم و آموزش2 هفته پیشرقم «لاهیج»؛ تقویت انگیزه نوسازی باغها با معرفی رقم جدید چای

