پرونده ویژه
ویترین تا بازار جهانی: تاثیر جشنوارههای کشاورزی بر تولید و صادرات
پایگاه خبری داوان نیوز: برگزاری جشنوارههای محصولات کشاورزی، یکی از راهبردهای مؤثر در مسیر رونق تولید، توسعه صادرات و دستیابی به اقتصاد پایدار روستایی است. این رویدادها که ریشه در آیینهای کهن برداشت محصول دارند، در شکل مدرن خود به ابزاری کارآمد برای معرفی ظرفیتها، ایجاد بازارهای جدید و تشویق بهرهوری تبدیل شدهاند.
ناهید حسینی/ داوان نیوز؛ جشنوارههای کشاورزی با کارکردی فراتر از یک رویداد محلی و فرهنگی، به عنوان ابزاری راهبردی در توسعه اقتصادی شناخته میشوند. این گزارش با بررسی تاثیرات چندجانبه این جشنوارهها بر تولید و صادرات، نشان میدهد که چگونه آنها با ایجاد بازارهای مستقیم، توسعه برندسازی و جلب حمایتهای دولتی، مسیر صادرات محصولات کشاورزی را هموار کرده و به اقتصاد پایدار روستایی منجر میشوند. مطالعه موردی جشنوارههای موفق در ایران، از جمله جشنواره گردو در بانه، جشنواره سیر در همدان و جشنواره انگور در مشگینشهر، گواهی بر اثربخشی این رویدادهاست.
در ادامه این گزارش به بررسی تاثیرات چندجانبه این جشنوارهها و نمونههای عینی موفق در ایران میپردازیم.
در سالهای اخیر، جشنوارههای محصولات کشاورزی در سراسر ایران، از حاشیه به متن برنامههای توسعه منطقهای راه یافتهاند. این جشنوارهها که اغلب همزمان با فصل برداشت محصول و در بستر جغرافیایی و فرهنگی همان منطقه برگزار میشوند، تنها یک نمایش ساده نیستند. آنها پیوند دیرینه فرهنگ و کشاورزی را به رخ کشیده و به قالبی مؤثر برای تجاریسازی محصولات، انتقال دانش و توسعه منطقای تبدیل شدهاند. در شرایطی که بخش کشاورزی با چالشهایی مانند نبود مدیریت منسجم، مشکلات قیمتگذاری و گسترش پدیده دلالیسم مواجه است، این جشنوارهها راهکاری عملی برای خروج از این وضعیت و اتصال مستقیم تولیدکننده به بازار داخلی و بینالمللی ارائه میدهند.
بخش اول: تاثیرات کلان برگزاری جشنواره ها
۱-۱. معرفی ظرفیتها و ایجاد بازارهای جدید
جشنوارهها ویترینی زنده از پتانسیلهای خدادادی و توانمندیهای تولیدی یک منطقه هستند. همانگونه که معاون استاندار کردستان در جشنواره گردو بانه اشاره کرد، این رویدادها عاملی برای «معرفی ظرفیتهای استان، رونق تولید و رشد صادرات» هستند . این معرفی، اولین و ضروریترین گام برای فتح بازارهای جدید، به ویژه بازارهای صادراتی است.
۱-۲. توسعه برندسازی و ایجاد ارزش افزوده
یکی از مهمترین دستاوردهای مستمر جشنوارهها، برندسازی منطقای برای محصولات است. هنگامی که یک محصول مانند «سیر سولان» در جشنوارهای ملی معرفی و حتی به ثبت جهانی میرسد، به یک برند شناختهشده تبدیل میشود که این خود، ارزش افزوده اقتصادی قابل توجهی برای کشاورزان به ارمغان میآورد . مسئولان جشنواره سیر همدان به درستی، برندسازی و تسهیل روند صادرات این محصول راهبردی را از اهداف اصلی خود عنوان کردهاند .
۱-۳. ترویج دانش و بهینهسازی تولید
بسیاری از جشنوارهها، تنها به نمایش محصول خام بسنده نکرده و با ارائه روشهای علمی و نوین کاشت، پیوند و برداشت، به ارتقای دانش بومیران کمک میکنند. به عنوان مثال، جشنواره گردو بانه با هدف «معرفی ارقام برتر گردو، تولید محصول سالم و توسعه بازارهای صادراتی» برگزار شد . این انتقال دانش، بهرهوری در بخش تولید را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهد.
۱-۴. جلب حمایتهای دولتی و قانونی
حضور مقامات بلندپایه استانی و ملی در این جشنوارهها، فرصتی استثنایی برای جلب توجه مسئولان به ظرفیتها و همچنین مشکلات بخش کشاورزی ایجاد میکند. همانطور که در کردستان شاهد بودیم، این رویدادها بستری برای «تقویت اعتبارات حوزه کشاورزی با عنایت به زیرساختهای مستعد» فراهم میکنند

نمونههای موفق جشنوارههای ملی در ایران
برای درک عینی تأثیرات یادشده، بررسی چند نمونه موفق ملی ضروری است. جدول زیر نمایی کلی از این جشنوارهها ارائه میدهد:
| نام جشنواره | محل برگزار | محصول محوری | دستاوردهای کلیدی |
| جشنواره گردو؛ شهرستان بانه، کردستان: معرفی ظرفیتهای کشاورزی استان، جذب سرمایهگذار، حرکت به سمت بهینهسازی کاشت و فروش |
| جشنواره سیر؛ منطقه سولان، همدان: ثبت جهانی محصول، برندسازی، هدفگیری بازارهای صادراتی |
| جشنواره ملی انگور؛ مشگینشهر، اردبیل: معرفی محصولات فرآوری شده (دوشاب، کشمش، سرکه)، توسعه گردشگری، فروش بیواسطه |
| جشنواره پسته؛ رفسنجان، کرمان: تأکید بر نقش کلیدی در اقتصاد ملی (حدود ۱.۵ میلیارد دلار ارزآوری)، حل چالشهای صادراتی |
| جشنواره انار؛ خلخال، اردبیل: معرفی پتانسیلهای منطقه، توسعه اقتصاد پایدار روستایی |
| جشنواره گل محمدی؛ قزوین و بردسیر: نمایش ظرفیتهای تولیدی و صنایع تبدیلی (عطر، گلاب) |
جشنواره سیر سولان همدان: از ثبت جهانی تا صادرات
جشنواره سیر در منطقه «سولان» همدان، که به عنوان قطب تولید سیر کشور شناخته میشود , نمونهای درخشان از یک رویداد تأثیرگذار است. ثبت جهانی این محصول در خرداد ۱۴۰۲، نقطه عطفی بود که اعتبار بینالمللی به آن بخشید. با تولید سالانه ۶۰ هزار تن سیر در این منطقه , این جشنواره بستری برای جلب حمایتهای گسترده در جهت ایجاد صنایع تبدیلی و زیرساختهای لازم برای صادرات فراهم کرده است.
جشنواره ملی انگور مشگینشهر: پیوند فرهنگ و اقتصاد
این جشنواره تنها به نمایش انگور محدود نمیشود، بلکه با معرفی فرآوردههای جانبی مانند دوشاب، کشمش، مویز و سرکه، به توسعه صنایع تبدیلی و غذایی کمک شایانی میکند . از دیگر ویژگیهای منحصر به فرد این جشنواره، فروش مستقیم و بیواسطه محصول از تولیدکننده به مصرفکننده است که سود بیشتری را عاید باغداران میکند. همچنین، تلفیق این رویداد با برنامههای فرهنگی مانند موسیقی محلی و بازیهای بومی، به جذب گردشگر و رونق اقتصاد محلی منجر شده است .
جشنواره گردو بانه: همگرایی منطقهای برای توسعه
برگزاری جشنواره گردو در بانه کردستان با حضور استانهای همجوار، نشاندهنده نگاه منطقهای و همگرا به توسعه است . این جشنواره فرصتی برای تبادل تجربیات، معرفی ارقام برتر و در نهایت، یکپارچهسازی بازارهای صادراتی در سطح منطقه غرب کشور فراهم کرده است.
راهکارهایی برای ارتقای اثربخشی جشنواره ها
برای بهرهگیری حداکثری از پتانسیل این جشنوارهها، توجه به موارد زیر ضروری است:
– مدیریت حرفهای رویدادها: موفقیت یک جشنواره محصولمحور یکروزه، در گرو «دهها روز برنامهریزی، لجستیک، تدارک و تفکر» است . دولت باید بیشتر در نقش حامی و مشاور ظاهر شده و اجازه دهد مشارکت حداکثری جامعه محلی محقق شود .
– توسعه صنایع تبدیلی و بستهبندی: جشنوارهها باید محفلی برای نمایش و ترویج صنایع تبدیری مانند تولید رب، آبمیوه، اسانس، روغن و مربا باشند . این امر از خامفروشی جلوگیری کرده و سود اقتصادی بیشتری برای کشاورزان به همراه دارد.
– استمرار و تداوم برگزاری: برندسازی و تأثیرگذاری پایدار، در گرو تداوم است. به گفته «غفور آقایی»، برای دستیابی به برند معتبر، باید دستکم «۱۰ سال متوالی جشنوارهای را به صورت حرفهای و کاملاً تخصصی برگزار کرده و آن را حمایت کنیم» .
– پیوند با گردشگری: توسعه «گردشگری کشاورزی» از طریق ارائه خدماتی مانند تجربه چیدن میوه، درو کردن یا اقامت در روستا میتواند به منبع درآمد پایداری برای جوامع محلی تبدیل شود .
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، برگزاری جشنوارههای محصولات کشاورزی، راهکاری کمهزینه اما بسیار اثربخش برای نجات اقتصاد روستایی، کاهش مهاجرت و ایجاد اشتغال پایدار است. این رویدادها با معرفی ظرفیتها، توسعه برندسازی، ایجاد بازارهای جدید و تسهیل صادرات، نقش انکارناپذیری در رونق تولید و افزایش درآمد ملی ایفا میکنند. نمونههای موفقیتآمیزی مانند جشنواره سیر همدان و انگور مشگینشهر نشان میدهند که با برنامهریزی اصولی، مدیریت حرفهای و مشارکت واقعی مردم، میتوان این جشنوارهها را از یک رویداد صرفاً نمایشی به موتور محرک اقتصاد منطقه تبدیل کرد. تحقق این امر، عزمی جدی و همکاری همهجانبه نهادهای دولتی و بخش خصوصی را میطلبد.
پرونده ویژه
اولتیماتوم واردکنندگان کود و سم: یا آزادسازی فوری یا مرگ تدریجی کشاورزی
رئیس انجمن واردکنندگان سرماه کود ایران با هشدار درباره «پاشنه آشیل» شدن نهادههای کشاورزی برای دولت، اعلام کرد: هماکنون با ۶۰ درصد کمبود کود مواجهیم و ثبتسفارشها با موفقیت انجام نشده است. وی خواستار آزادسازی فوری و بدون قید و شرط واردات کالاهای اساسی از کشورهای همسانه شد و گفت: اگر دولت نگذارد این کالاها بیاید، امنیت غذایی که امروز به آن افتخار میکنیم، در معرض خطر جدی قرار میگیرد.
پایگاه خبری داوان نیوز: رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران با اشاره به نقش کلیدی نهادههای کشاورزی در تأمین امنیت غذایی کشور، نسبت به عواقب تداوم مشکلات ثبتسفارش و ترخیص کالاهای اساسی هشدار داد و خواستار آزادسازی فوری واردات شد.
به گزارش خبرنگار ما، یکی از دستاوردهای برجسته ایران در دوران جنگ تحمیلی، تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید داخل بود؛ بهطوری که بر اساس اعلام مسئولان، ۸۵ درصد محصولات غذایی مورد نیاز کشور در آن مقطع توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین میشد. به گفته کارشناسان، تحقق چنین شاخصی نیازمند پیشنیازهایی است که از مهمترین آنها میتوان به تأمین بهموقع و کافی «سرماهکود» (کودهای پایه و اساسی) اشاره کرد. نبود این نهادهای حیاتی میتواند به «پاشنه آشیل» دولت در حوزه کشاورزی تبدیل شود.
سید مهدی حسینی یزدی، رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران ، با اشاره به عدم موفقیت ثبتسفارشها، اظهار داشت: از دولت درخواست داریم برای تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی، هرچه سریعتر واردات کالاهای مهم و ضروری را آزاد کند تا کشاورزان با خیالی آسوده به فعالیت خود ادامه دهند.
وی افزود: تشکلهای بخش کشاورزی، بهویژه انجمن واردکنندگان کود، با فشار مستمر از طریق مکاتبات، مصاحبهها و پیگیریهای متعدد، موفق شدند موضوع امنیت غذایی را به دغدغه اصلی مسئولان تبدیل کنند؛ تا جایی که رئیس مجلس اخیراً اعلام کرد ۸۵ درصد امنیت غذایی کشور تأمین شده است. این موفقیت حاصل تلاش تشکلها برای تأمین مستمر نهادهها بوده است.
حسینی یزدی با تشریح وضعیت کنونی تصریح کرد: در شرایط جنگ اقتصادی و تحریمها، سه مشکل اساسی گریبانگیر صنعت کود شده است:
۱. کاهش شدید توان مالی شرکتهای واردکننده (تا ۵۰ درصد)
۲. ثبت سفارشهای ناموفق و برنامهریزی نامناسب (مانند اعلام دیرهنگام بازگشایی سامانه تجارت به مدت محدود)
۳. برگشت کالاهای اساسی نظیر سنگ، کود و بذر از گمرکات، علیرغم تأمین از کشورهای هند و چین
رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران تأکید کرد: بارها با مسئولان مربوطه و رئیس سازمان توسعه تجارت مذاکره کرده و نامهنگاری انجام دادهایم. پیشنهاد دادیم که واردات بدون قید و شرط از کشورهای همسایه مانند ترکیه (که کالاهای اروپایی از آن مسیر قابل تأمین است) آزاد شود. نگرانی دولت مبنی بر ایجاد مازاد بر نیاز منطقی نیست؛ چراکه هماکنون با کمبود ۶۰ درصدی مواجه هستیم.
وی با انتقاد شدید از تصمیم اخیر برای بازگشایی ۲۴ ساعته سامانه جامع تجارت (با اعلام ساعت ۲ بعد از ظهر و اجرا از ساعت ۲۴ همان روز) گفت: چنین اقدام بدون برنامهای نشاندهنده عدم آمادگی است و بعید میدانم به نتیجه برسد. کدام شرکتها با این مهلت کوتاه میتوانند پروفرما و خط اعتباری بگیرند؟
حسینییزدی در پایان اظهار داشت: الحمدالله امروز سرمایه اجتماعی ما امنیت غذایی است، اما این دستاورد حاصل زحمات ۸ تا ۱۰ ماه پیش است؛ زمانی که موفق شدیم آفتزدایی، تأمین گندم و محصولات گلخانهای را مدیریت کنیم. اکنون با گرانیهای جهانی در آمریکا و مشکلات پتروشیمی، وقت آن رسیده که دولت و مسئولان بجنبند. خواهش من از دولت این است که اجازه دهند ما تأمینکنندگان، کالاها را بدون مانع وارد کنیم تا زنجیره تولید کشاورزی ایران قطع نشود.
پرونده ویژه
سه عامل گرانی سموم کشاورزی: مواد اولیه، دستمزد و ریسک کشتیرانی
مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، سه دسته مشکل عمده را پیش روی تولید سم کشور دانست: قطع عرضه حلال زایلن از پتروشیمیها، افزایش کارمزدهای گمرکی و هزینههای ارزی کشتیرانی، و تأخیر در تخصیص ارز. وی خواستار اولویتدهی وزارت جهاد به صنعت سم شد که پایه امنیت غذایی محسوب میشود.
پایگاه خبری داوان نیوز: مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، با اشاره به مشکلات متعدد در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای تولید و تغییرات تعرفهای، نسبت به بروز کمبود سم در فصل زراعی پیشِ رو هشدار داد و خواستار تسهیلگری فوری دولت و وزارت جهاد کشاورزی شد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، گیلآبادی مشکلات صنعت سموم کشاورزی را به سه دسته تقسیم کرد: مشکلات داخلی مرتبط با تأمین مواد اولیه، موانع اداری و ارزی، و افزایش هزینههای نهادهها و حملونقل.
وی مهمترین چالش فعلی را کمبود حلال زایلن دانست و تصریح کرد: این ماده از طریق پتروشیمیها تأمین میشد، اما با از خط خارج شدن چند پتروشیمی، زایلن مقرر بود در بورس عرضه شود، اما با قیمت بالایی انجام خواهد شد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی افزود: نامهنگاریهای گستردهای انجام دادهایم تا وزارت جهاد کشاورزی اولویت تأمین مواد اولیه را به صنعت سمدهد، چراکه سموم کشاورزی یکی از پایههای امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
گیلآبادی همچنین به مشکل تخصیص ارز و تشریفات اداری اشاره کرد و گفت: انتظار داریم ویرایش ثبت سفارشها و افزایش اعتبار آنها در سامانهها تسهیل شود تا فعالان اقتصادی مجبور به مراجعه حضوری نباشند. تسریع در تخصیص ارز توسط وزارت جهاد، یک ضرورت فوری است.
وی یکی دیگر از معضلات اخیر را تغییر تعرفههای گمرکی و افزایش کارمزدها دانست و هشدار داد: افزایش پایه حقوق گمرکی، هزینه تمامشده سموم را به شدت بالا میبرد و نهایتاً بر قیمت خرید کشاورز تأثیر میگذارد. دولت باید هرچه سریعتر برای این موضوع چارهاندیشی کند.
قیمت سموم داخلی ۱۰ تا ۱۵ درصد گران شده است
رئیس انجمن سموم کشاورزی با بیان اینکه قیمت سموم تولید داخل نسبت به سال گذشته ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته، اظهار داشت: ما در فروردینماه افزایش قیمتی نداشتیم، اما در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت مجبور به اعمال این افزایش شدیم، در حالی که این رقم در برابر رشد واقعی هزینهها بسیار ناچیز است.
وی عوامل دیگری مانند افزایش هزینه دستمزد، ریسک کشتیرانی و دریافت هزینههای ارزی توسط شرکتهای حملونقل را نیز تشدیدکننده وضعیت کنونی دانست و تأکید کرد: از طرف دیگر، شنیدهها حاکی از افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت مواد اولیه در چین است که فشار مضاعفی ایجاد میکند.
هشدار برای فصل زراعی آینده
گیلآبادی در پایان با اشاره به شروع فصل زراعی آینده از شهریورماه، خاطرنشان کرد: اگر تسهیلگری لازم انجام نشود و دولت ورود پیدا نکند، با کمبود شدید سموم کشاورزی مواجه خواهیم شد. ممکن است دو ماه آینده کمبود محسوس نباشد، اما باید از همین الان چارهاندیشی کرد. انتظار داریم ستاد تنظیم بازار هرچه سریعتر ورود کند و هزینههای گزاف حملونقل و تعرفهها را حذف یا تعدیل نماید.
پرونده ویژه
نقشه راه شبکه ملی الگوی کشاورزی تببین شد
تنها ۱۰ درصد کشاورزان کشور در سطح «خوب تا عالی» تولید میکنند و شکاف ۸۰ درصدی عملکرد بین مزارع نمونه و متوسط، سازمان تات را به اجرای طرح ملی «مزارع الگویی» با هدف ایجاد ۵۰ هزار مزرعه طی پنج سال واداشت.
پایگاه خبری داوان نیوز: معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی از اختلاف عملکرد چشمگیر میان کشاورزان نمونه و متوسط کشور خبر داد و گفت: طرح ایجاد «شبکه ملی مزارع الگویی» با هدف کاهش این شکاف و افزایش بهرهوری تا سطح ۵۰ هزار مزرعه در سراسر کشور اجرا میشود.
به گزارش خبرنگار ما، ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، در سیصد و پنجاه و هفتمین نشست شورای تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی مازندران، اهداف طرح «شبکه ملی الگوی کشاورزی» را تشریح کرد. وی این طرح را گامی بنیادین برای انسجام فعالیتهای تحقیقاتی و تسریع انتقال دانش به مزارع عنوان نمود.
فرجی با استناد به آخرین آمار مرکز ملی آمار در سال ۱۴۰۳، اظهار داشت: در حال حاضر حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار بهرهبردار در بخش کشاورزی کشور فعال هستند که از این تعداد، سهم استان گلستان ۳۰۰ هزار نفر است.
وی با اشاره به یک چالش اساسی افزود: متأسفانه اختلاف عملکرد قابلتوجهی بین کشاورزان نمونه و ایستگاههای تحقیقاتی با میانگین سایر کشاورزان وجود دارد. بهطوری که تنها بیش از ۱۰ درصد از بهرهبرداران در رده «خوب تا عالی» قرار میگیرند و ۸۰ تا ۹۰ درصد باقیمانده در سطوح «ضعیف تا متوسط» فعالیت میکنند.
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، علل این شکاف بزرگ را عواملی نظیر کوچکی قطعات اراضی، سرمایهگذاری پایین، محدودیتهای لجستیکی، کیفیت نامناسب خاک، کمبود امکانات آبیاری و مهمتر از همه، ضعف در انتقال دانش فنی به مزارع برشمرد.
فرجی با تأکید بر محدودیت ظرفیت دولت برای پوشش کامل نیازهای بخش کشاورزی، برنامه اصلی سازمان تات را «کاهش این اختلاف عملکرد» اعلام کرد و گفت: امسال برنامه داریم از ظرفیت کشاورزان نمونه بهصورت سیستماتیک و فعال برای آموزش همتایان همجوارشان استفاده کنیم.
وی از ایجاد حدود ۵۰ هزار مزرعه الگویی در سطح کشور به عنوان اهداف کلان این استراتژی نام برد و تصریح کرد: در یک افق پنجساله، هدف ما ایجاد حداقل یک مزرعه الگویی در هر روستا با مشارکت کشاورزان پیشرو است. این مزارع به کانونی برای فعالیتهای ترویجی و آموزشی تبدیل خواهند شد.
معاون سازمان تات خاطرنشان کرد: این طرح ضمن کمک به رفع مسائل فنی کشاورزان نمونه، افزایش بهرهوری حدود یک میلیون بهرهبردار دیگر را هدف گرفته است. در نهایت، اجرای این برنامه منجر به افزایش تولید مواد غذایی، پایداری تولیدات کشاورزی و تقویت امنیت ملی خواهد شد.
فرجی در پایان ابراز امیدواری کرد که با اجرای این برنامه، تحولی مطلوب در بخش تولید و امنیت غذایی کشور رقم بخورد.
-
دانستنی ها3 هفته پیشتغییر در نرم مبارزه؛ دستورالعمل فنی و اجرايي مبارزه با سن غلات
-
سرخط4 هفته پیشالگوی کشت محصولات گلخانه و محیط های کنترل شده تدوین شد
-
استان ها4 هفته پیشهزار جریبی: افزایش 50 درصدی تولید گندم، عدم ممنوعیت کشت برنج
-
آموزش4 هفته پیشکرم گلوگاه انار؛ مدیریت تلفیقی راهکاری مؤثر
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسال 1405 در سازمان تات: سال آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها
-
استان ها2 هفته پیشنشست فنی گیاهپزشکی مازندران؛ بیماریهای غلات و علفهای هرز کشت پاییزه بررسی شد
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپژوهشهای حشرهشناسی، بیمهی آیندهی کشاورزی ایران
-
علوم و آموزش2 هفته پیشرقم «لاهیج»؛ تقویت انگیزه نوسازی باغها با معرفی رقم جدید چای

