آب و انرژی
انرژی ناتراز، کشاورزی بیپناه؛ تحلیل بحران و راهکارهای نجات

پایگاه خبری داوان نیوز: در قلب امنیت غذایی ایران، کشاورزی میتپد؛ صنعتی که امروز با چالشی بیسابقه به نام «ناترازی انرژی» دست به گریبان است. این پدیده که در سایه سالها سوءمدیریت منابع و تغییرات اقلیمی تشدید شده، دیگر تنها یک کمبود موقت برق یا گاز نیست، بلکه سدی در مسیر تولید ملی و تهدیدی مستقیم برای سفره میلیونها ایرانی است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، تصویر چاه های آب خاموش در دل شبهای گرم خراسان، گلخانه های پژمرده در یزد، و زمینه ای تشنه در خوزستان، روایتگر واقعیتی تلخ است: انرژی ناپایدار، زنجیره تأمین غذا را از مزرعه تا سفره در معرض فروپاشی قرار داده است. آنچه زمانی «بحران برق» خوانده میشد، اکنون به «فاجعه کشاورزی» بدل گشته؛ جایی که قطعی چندساعته برق، معادل مرگ یک فصل زراعی و نابودی سرمایههای خرد کشاورزان است.
در این گزارش، با رویکردی تحلیلی-راهبردی، ابعاد این بحران را از نگاه کارشناسان و فعالان بخش کشاورزی بررسی میکنیم. نه تنها به تحلیل پیامدهای مرگبار ناترازی انرژی بر تولید محصولات استراتژیک میپردازیم، بلکه راهکارهای عملیاتی اثربخش را – از انرژیهای تجدیدپذیر تا اصلاحات سیاستی – با استناد به تجربیات موفق داخلی و جهانی ارائه میدهیم.
در سالهای اخیر، پدیده ناترازی انرژی به بحرانی ساختاری در ایران تبدیل شده که بخش کشاورزی را در خط مقدم آسیبپذیری قرار داده است. این بحران فراتر از یک چالش فنی، امنیت غذایی و معیشت میلیونها کشاورز ایرانی را تهدید میکند.
وضعیت بحرانی: آمارهای هشداردهنده از میدان
– تولید در خطر: گزارشها از افت ۳۰ درصدی تولید محصولات کشاورزی در سال گذشته به دلیل قطعی ۸ ساعته برق چاهها حکایت دارد. در محصول استراتژیک پسته، این خسارت به ۴۰ درصد رسیده است .
– خسارت تجهیزات: قطعی مکرر برق سالانه موجب ۵۰ تا ۶۰ میلیارد تومان خسارت به الکتروموتورها و سیستمهای آبیاری میشود .
– توزیع ناعادلانه: استانهایی مانند چهارمحال و بختیاری با مصرف تنها ۴۵۰ مگاوات، همانند تهران (۷۵۰۰ مگاوات) دچار خاموشی میشوند .
پیامدهای زنجیرهای: از مزرعه تا سفره
– مرگ محصولات در میانه عملیات آبیاری: به گفته احد آزادیخواه (نایب رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس)، قطع برق هنگام آبیاری برابر با “خسارت ۱۰۰ درصدی و خشک شدن محصول” است .
– فاجعه در گلخانهها: قطع برق یا گاز حتی برای ۲ ساعت دمای گلخانهها را به ۶۰ درجه رسانده و محصولات فسادپذیر را نابود میکند .
– تورم و ناامنی غذایی: افزایش قیمت تمامشده محصولات تا ۳۰٪ و کاهش عرضه مواد غذایی، زنجیره تأمین را تخریب میکند .
راهکارهای عملیاتی: تجربههای موفق داخلی و جهانی
۱. انرژیهای تجدیدپذیر: گریز از شبکه متمرکز
– پمپهای خورشیدی: پروژه پایلوت در تربت حیدریه نشان داد نصب پنلهای خورشیدی روی چاهها، هزینهها را کاهش و قابلیت اطمینان را افزایش میدهد .
– بیوگاز از پسماند: دانمارک با تبدیل ضایعات کشاورزی به بیوگاز، برق واحدهای فرآوری را تأمین میکند .
– سرمایهگذاری دولتی: وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرد: “دستور احداث نیروگاههای خورشیدی در اراضی کشاورزی با تسهیلات دولتی صادر شده است” .
۲. مدیریت آب و انرژی: فناوریهای کارآمد
– آبیاری تحت فشار خورشیدی: ترکیب سامانههای آبیاری قطرهای با پمپهای خورشیدی، مصرف آب و برق را تا ۶۰٪ کاهش میدهد .
– هوش مصنوعی: مانیتورینگ هوشمند رطوبت خاک و پیشبینی زمان بهینه آبیاری، از اتلاف انرژی جلوگیری میکند .
۳. الگوهای تأمین مالی: شکستن بنبست سرمایه
– تعاونیهای انرژی: الگوی موفق برزیل نشان میدهد تشکیل تعاونیهای کشاورزی برای خرید جمعی پنلهای خورشیدی، هزینهها را قابل تحمل میکند .
– تأمین مالی زنجیرهای: صندوقهای ضمانت با وامهای کمبهره ۵ ساله، میتواند سرمایه در گردش پروژهها را تأمین کند .
۴. سیاستگذاری کلان: اصلاح ساختارها
– معافیت مالیاتی: پیشنهاد فرهاد سحرخیز (اتاق بازرگانی مشهد): معافیت مالیاتی برای گلخانههای مجهز به انرژی خورشیدی .
– حذف کشاورزی از برنامه ناترازی: استاندار یزد تأکید دارد: “بخش کشاورزی باید از خاموشیهای برنامهریزی شده مستثنی شود” .
– توزیع عادلانه خاموشی: به جای قطع ۱۲ ساعته برق روستاها (مانند سیدآباد خراسان)، الگوی نوبتبندی عادلانه در کل کشور اجرا شود .
نقشه راه فوری: ۴ اقدام اضطراری
۱. پروژه ژنراتورهای اضطراری: تأمین ژنراتور با سوخت رایگان یا تسهیلات کمبهره برای گلخانهها و مرغداریها .
۲. بیمه خسارات ناترازی: ایجاد صندوق جبران خسارت برای محصولات از بین رفته (الگوی صندوق بیمه کشاورزی).
۳. اتاق جنگ انرژی کشاورزی: راهاندازی ستاد بحران در وزارت جهاد با حضور نمایندگان اتحادیههای کشاورزی.
۴. لغو کنتورهای حجمی آب: بازنگری در طرح کاهش تخصیص آب از ۶۳ به ۲۴ میلیارد مترمکعب تا زمان تأمین پایدار انرژی .
سخن پایانی: انرژی پایدار، امنیت غذایی
همانگونه که سیدهامون هاشمی (نایب رئیس اتاق بازرگانی) هشدار میدهد: “تمرکز فعلی بر صنعت، کشاورزی را قربانی میکند” . عبور از این بحران مستلزم عزمی ملی برای تبدیل تهدید ناترازی به فرصت توسعه انرژیهای پاک در کشاورزی است. تجربه هلند در ترکیب انرژی خورشیدی و زمینگرمایی برای گلخانهها نشان میدهد این مسیر نه تنها ممکن، بلکه سودآور است . حفظ امنیت غذایی ایران در گرو تبدیل شعار “کشاورزی محور توسعه” به اقدام عملی امروز است.

آب و انرژی
کاهش ۵ میلیارد مترمکعبی آب کشاورزی تا ۱۴۰۷ / ۴ استان در تنش آبی
برنامه هفتم توسعه کاهش مصرف آب کشاورزی به ۶۵ میلیارد مترمکعب را تکلیف کرده، اما آیا الگوی کشت تدوین شده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب، آن هم در شرایطی که بارشها غیرقابل پیشبینی است و استانهای مرکزی درگیر تنش آبیاند، ضمانت اجرایی کافی برای جبران این شکاف ۲ میلیارد مترمکعبی را دارد؟ مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی میگوید: انعطاف پذیری در الگو، پاسخ این چالش است.

پایگاه خبری داواننیوز: در شرایطی که کشور با خشکسالیهای پی در پی و کاهش محسوس منابع آبی روبهرو است، مدیریت مصرف در بخش کشاورزی که سهم عمدهای از مصارف آب کشور را به خود اختصاص داده، به یکی از اولویتهای اصلی دولت و وزارت جهاد کشاورزی تبدیل شده است. بر اساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، هدفگذاری شده است که مصرف آب در این بخش تا سال ۱۴۰۷ به ۶۵ میلیارد متر مکعب کاهش یابد؛ هدفی که به نظر میرسد با چالشها و فرصتهای متعددی همراه است.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، با اعلام بر ضرورت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی به ۶۵ میلیارد متر مکعب تا پایان برنامه هفتم تأکید کرد. این هدف در حالی دنبال میشود که بر اساس اعلام مسئولان، مصرف آب کشاورزی در سالهای عادی حدود ۷۰ میلیارد متر مکعب بوده است.
وی افزود که برنامه الگوی کشت برای سال زراعی آینده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب آب تدوین و توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ابلاغ شده است. این برنامه با انعطافپذیری لازم برای مواجهه با شرایط اقلیمی پیشبینیشده طراحی شده تا در صورت کاهش آب اختصاصی، تغییری متناسب در الگوی کشت ایجاد و از اختلال در تولید جلوگیری شود.
هدایتی با اشاره به عملکرد سال آبی گذشته گفت: در ابتدا بر اساس پیشبینیهای خشکسالی، ۵۱ میلیارد متر مکعب آب برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شده بود، اما بارشهای مناسب در نیمه دوم سال به ویژه در زمستان، باعث شد در عمل بیش از این میزان آب در اختیار کشاورزان قرار گیرد. با این حال، وی هشدار داد که برخی استانها نظیر تهران، البرز، قم و قزوین همچنان با تنش آبی شدیدی دست و پنجه نرم میکنند.
تلاش برای افزایش بهرهوری؛ از آبیاری نوین تا اصلاح الگوی کشت
تحقق هدف کاهش مصرف آب به ۶۵ میلیارد متر مکعب، نیازمند تغییر رویکردهای سنتی و حرکت به سمت افزایش بهرهوری است. در این زمینه، توسعه سامانه های نوین آبیاری و آبیاری هوشمند که میتواند بهرهوری آب را تا دو برابر افزایش دهد، در دستور کار قرار دارد. همچنین وزارت جهاد کشاورزی بر اجرای کامل الگوی کشت بر اساس تناسب اراضی و مزیتهای نسبی هر منطقه تأکید دارد و کشاورزان را به رعایت آن ملزم میداند.
ناترازی و تکالیف استانی
بر اساس ماده ۳۷ برنامه هفتم توسعه، کشور مکلف به رفع ۱۵ میلیارد متر مکعب ناترازی در بخش آب است و سهم هر استان از این کاهش تعیین شده است. به عنوان مثال، استان یزد موظف است ۶۰ میلیون مترمکعب و استان کرمانشاه ۴۰۰ میلیون مترمکعب از مصرف آب خود را کاهش دهد که بخش قابل توجهی از آن مربوط به بخش کشاورزی است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، با وجود اقدامات انجامشده و برنامهریزیهای صورت گرفته، مسیر رسیدن به هدف ۶۵ میلیارد مترمکعبی مصرف آب در بخش کشاورزی، دشوار و نیازمند عزم ملی و همکاری همه جانبه است. کارشناسان معتقدند علاوه بر سرمایهگذاری در فناوریهای نوین و توسعه زیرساختها، فرهنگسازی و همراهی کشاورزان با سیاستهای اصلاحی نیز نقشی کلیدی در موفقیت این طرح خواهد داشت.
آب و انرژی
گام نهایی برای شفافیت منابع آب؛ پیوند سامانههای کشاورزی و نیرو تا هفته آینده
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی از اجرایی شدن طرح اتصال سامانه «ساماب» وزارت نیرو به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی خبر داد و گفت: با این اقدام، اطلاعات بهرهبرداران دارای پروانه برداشت آب با تولیدات واقعی آنها تطبیق داده میشود و زیرساخت آزمایشی آن تا هفته آینده آماده بهرهبرداری است.

پایگاه خبری داواننیوز: در گامی بیسابقه برای مدیریت یکپارچه منابع آب و خاک، دو وزارتخانهی جهاد کشاورزی و نیرو، سامانههای اطلاعاتی خود را به یکدیگر متصل میکنند تا با تطبیق دادههای تولید با میزان برداشت آب، برای نخستین بار امکان محاسبه دقیق بهرهوری آب در مزرعه و اصلاح الگوی کشت بر اساس پایداری منابع میسر شود.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، از اجرای طرحی راهبردی برای یکپارچهسازی دادههای منابع آب و تولیدات کشاورزی خبر داد و آن را تحولی اساسی در سیاستگذاری بخش کشاورزی دانست.
هدایتی با اشاره به اهمیت این همافزایی اطلاعاتی اظهار داشت: برای نخستینبار، بستری مشترک فراهم شده که امکان ارتباط مستقیم میان دادههای حوزه آب و اطلاعات تولیدات کشاورزی و الگوی کشت را میسر میسازد. این اقدام نقشی کلیدی در افزایش بهرهوری آب، بهینهسازی مصرف و تدوین سیاستهای مؤثر در بخش کشاورزی ایفا خواهد کرد.
وی در تشریح گام نخست این برنامه افزود: بر اساس برنامهریزی انجامشده، سامانه «ساماب» وزارت نیرو که حاوی دادههای پایه منابع آب کشور است، به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی متصل خواهد شد. این اتصال، زمینهساز تطبیق اطلاعات بهرهبرداران کشاورزی با دارندگان پروانههای برداشت آب خواهد بود و شفافیت بیسابقهای در ارتباط میان تولید و مصرف ایجاد میکند.
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی با اشاره به افق گستردهتر این طرح تصریح کرد: در مراحل بعدی، سایر سامانههای وزارت جهاد کشاورزی نظیر «مزرعه من» نیز به سامانههای مرتبط وزارت نیرو متصل شده و تبادل اطلاعات در سطح وسیعتری دنبال خواهد شد.
هدایتی با بیان اینکه وزارت جهاد کشاورزی از سامانههای جامع و پویا در زمینه اطلاعات بهرهبرداران، کشت، تولید و اجرای الگوی کشت برخوردار است، خاطرنشان کرد: مهمترین خلأ موجود تا پیش از این، نبود دسترسی مستقیم به اطلاعات منابع آب بود که امکان تحلیل همزمان میزان تولید و مصرف آب را از بین برده بود. با رفع این مانع، اکنون امکان پایش دقیق نسبت تولید به ازای هر واحد آب مصرفی برای هر بهرهبردار فراهم شده است.
وی در ادامه با تأکید بر روند اجرایی این پروژه گفت: پیگیری این برنامه از حدود دو سال پیش آغاز شده و طی دو نشست تخصصی در شورای هماهنگی معاونان وزارتخانههای جهاد کشاورزی و نیرو به تصویب رسیده است. متعاقباً کارگروهی مشترک با حضور مدیران و کارشناسان فنی دو دستگاه تشکیل شده که تاکنون جلسات متعددی برای مهندسی زیرساختهای فنی و حقوقی طرح برگزار کردهاند.
هدایتی در خصوص آخرین وضعیت اجرایی طرح اظهار داشت: با عنایت به قوانین و مقررات حاکم بر تبادل داده میان دستگاههای اجرایی، بیشتر فرایندهای قانونی طی شده و در یک ماه اخیر، تبادل آزمایشی دادهها بین دو وزارتخانه با موفقیت ثبت شده است.
وی در پایان با اشاره به آمادگی نهایی برای عملیاتیسازی این طرح افزود: اسناد تبادل اطلاعات میان دو وزارتخانه تهیه و مبادله شده و مقرر است تا هفته آینده، هرگونه نیاز یا چالش فنی احتمالی احصا و برطرف شود تا زیرساخت مشترک تبادل داده بهصورت آزمایشی بهرهبرداری شود. این همافزایی، سرآغازی برای مدیریت یکپارچه و هوشمند منابع آب و کشاورزی در کشور محسوب میشود.
آب و انرژی
مدیریت بحران در صنعت آبیاری؛ نشستهای وزارت جهاد با ۳۰۰ تولیدکننده
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی از افزایش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری به دلیل آسیب به واحدهای پتروشیمی در جنگ تحمیلی اخیر خبر داد و گفت که این امر فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان لوازم آبیاری، دولت و کشاورزان وارد کرده است. با این حال، وی با اشاره به خودکفایی ۹۸ درصدی کشور، هرگونه نگرانی عمدهای را در تأمین نیاز پروژههای آب و خاک رد کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: جهش دو برابری قیمت مواد پلیمری و آسیب به برخی کارخانجات داخلی، تولیدکنندگان لوازم آبیاری را تحت فشار قرار داده است اما معاون وزیر جهادکشاورزی با تأکید بر ظرفیت دو برابری تولید نسبت به نیاز کشور و خودکفایی ۹۸ درصدی، از پیگیری مجوز واردات مواد اولیه برای عبور از بحران خبر داد.
به گزارش داواننیوز، صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، امروز با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر صنعت آبیاری کشور، اظهار داشت که آسیب به برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ تحمیلی، منجر به جهش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری شده است. وی تأکید کرد که این معضل، فشار مضاعفی را هم بر بودجه دولت در اجرای پروژهها و هم بر هزینههای کشاورزان تحمیل کرده است.
نیازی شهرکی در ادامه به آسیبهای فیزیکی وارد شده به برخی کارخانجات داخلی اشاره کرد و گفت: علاوه بر محدودیتهای عرضه در بازار، آسیب دیدن تعدادی از واحدهای تولیدی داخلی نیز روند تولید را با اختلال مواجه کرده است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه هماکنون ۳۰۰ تولیدکننده لوله و اتصالات پلیمری در کشور فعالیت میکنند، افزود: نشستهای مستمری با انجمنهای مرتبط برگزار شده و در حال پیگیری هستیم تا با صدور مجوزهای لازم، نسبت به واردات مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات اقدام کنیم. وی ابراز امیدواری کرد که با بازگشت آرامش به بازار، تولیدکنندگان بتوانند با برنامهریزی دقیقتر، قیمت نهایی محصولات را به ثبات برسانند.
تأمین نیاز کشور؛ حتی با ۵۰ درصد ظرفیت
بخش کلیدی سخنان نیازی شهرکی به وضعیت تأمین تجهیزات پروژههای آب و خاک اختصاص داشت. وی با تأکید بر اینکه ظرفیت اسمی کارخانجات تولید لولههای پلیاتیلن در کشور دو برابر نیاز داخلی است، تصریح کرد: حتی با فعالیت ۵۰ درصدی این واحدها، نیاز کشور تأمین میشود. در شرایط کنونی با بهرهگیری از ۶۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت تولید داخلی، نگرانی عمدهای برای تأمین نیازهای بخش آب و خاک نداریم.
معاون وزیر جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد که بخشی از تولیدکنندگان به دلیل نوسان قیمتی در بازار، با ظرفیت حداکثری فعالیت نمیکنند و منتظر ایجاد ثبات و تعادل قیمت هستند.
خودکفایی ۹۸ درصدی و ارزآوری ۳۰۰ میلیون دلاری
نیازی شهرکی در بخش دیگری از این گزارش، خودکفایی ۹۸ درصدی کشور در تولید ادوات و تجهیزات آبیاری را یک دستاورد مهم خواند و گفت: به دلیل اتکا به توان تولید داخل و موجودی انبارها، محاصره دریایی هیچ خللی در تأمین نیازهای این حوزه ایجاد نکرده است. وابستگی اصلی ما به مواد پلیمری بود که اکنون در داخل تولید میشود.
وی با افتخار از صادرات محصولات ایرانی به ۱۸ کشور جهان از جمله برخی کشورهای اروپایی خبر داد و افزود: این صادرات سالانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در پایان، با اشاره به وابستگی بسیار محدود کشور به برخی گیربکسها و موتورهای خاص (کمتر از یک درصد)، گفت: امکان تأمین این اقلام از مسیر کشورهای همسایه شمالی و غربی وجود دارد. تاکنون گزارشی مبنی بر نگرانی تولیدکنندگان بابت اخلال در واردات قطعات دریافت نشده است و تولیدکنندگان با تکیه بر موجودی انبارها و ظرفیتهای داخلی، توانستهاند تقاضای بازار را پوشش دهند.
آموزش4 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
خبرهای سازمانی2 هفته پیشدستورالعمل جدید پروانههای گلخانه به تمام استانها ابلاغ میشود
پرونده ویژه4 هفته پیشلطفعلیزاده خبر داد: پارک کشاورزی وارد فاز جدید مأموریتگرایی شد
آموزش4 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
گوناگون4 هفته پیشهمافزایی سیاستگذاران و نخبگان فناوری؛ ایرانمال میزبان همایش ملی شرکتهای دانشبنیان
دانستنی ها4 هفته پیشبرنامه معاونت آموزش و ترویج کشاورزی برای بهینهسازی انرژی اعلام شد
خبرهای سازمانی4 هفته پیشسرمایه پنهان: آغاز برنامه ملی ثبت دانش بومی کشاورزان توسط سازمان تات
مقالات4 هفته پیشکشاورزیِ هوشمند در ایران؛ از آرمانِ «دادهمحوری» تا واقعیتِ «زیرساختگریز»

























