با ما همراه باشید

گزارش

از سکوی برش تا واحد تمیزکننده: کجای کمباین گندم را هدر می‌دهد؟

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: گندم به عنوان محوری‌ترین محصول استراتژیک کشور، سالانه با زیان قابل توجهی در مرحله نهایی تولید مواجه می‌شود. بررسی‌های میدانی از عملکرد کمباین‌های برداشت غلات در ایران نشان می‌دهد که میانگین تلفات در این بخش به ۵ تا ۶ درصد می‌رسد؛ رقمی که در مقایسه با استاندارد جهانی (۲ تا ۳ درصد) فاصله معناداری داشته و معادل هدررفت سالانه حدود ۷۸۰ هزار

به گزارش داوان نیوز، گندم به عنوان یک محصول استراتژیک، نقش کلیدی در امنیت غذایی ایران ایفا می‌کند. با وجود سرمایه‌گذاری گسترده در تولید این محصول، مرحله برداشت به عنوان یکی از حساسترین و پرهزینه‌ترین مراحل، با معضل قابل توجه هدررفت (ریزش) مواجه است. این مقاله به بررسی عملکرد فنی کمباین‌های برداشت غلات در ایران، با تمرکز بر کمّیت و کیفیت ضایعات گندم می‌پردازد. با استناد به پژوهش‌های معتبر دانشگاهی و گزارش‌های سازمان‌های تحقیقاتی، میزان تلفات در بخش‌های مختلف کمباین (پلتفرم، واحد کوبش، جداسازی و تمیزکنندگی) تحلیل شده و عوامل مؤثر بر آن شامل عوامل فنی (نوع و عمر کمباین، تنظیمات)، عوامل زراعی (شرایط مزرعه، رقم محصول، رطوبت) و عوامل مدیریتی (مهارت اپراتور، زمان برداشت) واکاوی می‌گردد. در پایان، ضمن مقایسه تطبیقی عملکرد انواع کمباین‌های رایج در ایران (از جمله جاندیر، نیوهلند، کلاس و کمباین‌های بومی‌سازی شده)، راهکارهای عملی و علمی برای کاهش ضایعات به زیر ۳ درصد (منطبق با استانداردهای جهانی) ارائه خواهد شد.

مقدمه
کمباین‌ها به عنوان پیشرفته‌ترین ماشین‌های برداشت، عملیات پیچیده درو، کوبش، جداسازی و تمیزکاری دانه را به صورت همزمان انجام می‌دهند . در ایران، سطح وسیعی از اراضی زیر کشت غلات، به ویژه گندم، توسط کمباین‌ها برداشت می‌شود. با این حال، یکی از چالش‌های اساسی در این بخش، میزان بالای ضایعات و هدررفت محصول در همین مرحله نهایی است. به بیان مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، میزان تلفات در زمان برداشت در ایران حدود ۵ درصد برآورد می‌شود، در حالی که این رقم در کشورهای پیشرفته با بهره‌گیری از تکنولوژی روز دنیا به حدود یک درصد می‌رسد . این اختلاف فاحش، علاوه بر هدررفت سرمایه ملی، بیانگر ناکارآمدی نسبی در زنجیره تأمین و وجود پتانسیل قابل توجه برای بهینه‌سازی است. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم با احتساب متوسط تولید سالانه ۱۳ میلیون تن گندم، هر یک درصد کاهش در ضایعات برداشت، معادل صرفه‌جویی ۱۳۰ هزار تن محصول به ارزش میلیاردها تومان خواهد بود .

۱. انواع و تقسیم‌بندی کمباین‌های غلات در ایران
کمباین‌های مورد استفاده در مزارع ایرانی به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند :

– کمباین‌های خودرو (Self-Propelled): این کمباین‌ها که رایج‌ترین نوع در کشور هستند، موتور محرک و واحد برداشت یکپارچه دارند. به دلیل قدرت مانور بالا و سرعت عمل بیشتر، برای مزارع وسیع و دشت‌ها مناسب‌ترند. خود کمباین‌های خودرو نیز بر اساس جغرافیای کاربری به دو زیرگروه دشت (برای اراضی صاف) و تپه‌ای (برای زمین‌های ناهموار با سیستم ترازکننده خودکار) تفکیک می‌شوند.

– کمباین‌های کششی (PTO Driven): این نوع کمباین‌ها توسط تراکتور کشیده شده و نیروی محرکه خود را یا از محور توان‌دهی تراکتور (PTO) و یا از یک موتور کمکی مستقل تأمین می‌کنند. ظرفیت این ماشین‌ها معمولاً کمتر از نوع خودرو است و در مزارع کوچک‌تر و مناطق کمبازده کاربرد دارند.

از نظر برند و مدل، تحقیقات متعدد نشان داده است که ترکیب متنوعی از کمباین‌ها در ایران فعال هستند که مهمترین آنها عبارتند از: جاندیر (John Deere) با مدل‌های ۹۵۵، ۱۰۵۵ و ۱۱۶۵، نیوهلند (New Holland) با مدل‌های TC5070 و TC5080، کلاس (CLAAS) با مدل ۶۸ اس (که در ایران با نام سهند ۶۸ اس نیز شناخته و بومی‌سازی می‌شود) و کمباین بومی کردستان (K130) .

۲. کمّیت و کیفیت ضایعات برداشت گندم در ایران
پژوهش‌های میدانی گسترده‌ای توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و دانشگاه‌ها برای سنجش دقیق میزان ضایعات انجام شده است. این تحقیقات نشان می‌دهد که تلفات را باید به دو بخش کلی تقسیم کرد:

1. تلفات طبیعی (Pre-harvest Losses): ریزشی که قبل از ورود کمباین و به دلایلی مانند ورس (خوابیدگی)، حمله پرندگان، بیماری‌ها و یا بلوغ زودرس رخ می‌دهد.
2. تلفات کمباینی (Harvesting Losses): ریزشی که مستقیماً در حین عملیات برداشت توسط کمباین اتفاق می‌افتد و خود به بخش‌های مختلفی تفکیک می‌شود.

بر اساس پژوهشی در استان اردبیل، میانگین کل تلفات برداشت گندم ۵.۷۱ درصد بود که از این مقدار، سهم تلفات طبیعی ۳.۷۴ درصد و سهم تلفات کمباینی ۱.۹۷ درصد ثبت شده است . در مطالعه دیگری که روی کمباین‌های کاه‌کوب در سطح کشور انجام شد، میانگین کل تلفات ۵.۰۵ درصد گزارش گردید که سهم تلفات کمباینی ۳.۷۷ درصد و تلفات طبیعی ۱.۲۸ درصد بود . اختلاف در این آمارها نشان‌دهنده تأثیرپذیری شدید میزان تلفات از شرایط اقلیمی، نوع کمباین و مهارت اپراتور است.

۲.۱. توزیع تلفات در بخش‌های مختلف کمباین
مهم‌ترین نکته در تحلیل تلفات کمباینی، شناسایی محل وقوع آنهاست. تحقیقات نشان می‌دهد که بخش عمده این تلفات در واحد سکوی برش (Header Loss) رخ می‌دهد. برای مثال، در کمباین‌های جاندیر، کلاس و نیوهلند به ترتیب ۶۸.۵، ۶۵.۲ و ۹۰ درصد از کل تلفات کمباینی ناشی از عملکرد ضعیف سکوی برش بوده است . این تلفات شامل ریزش خوشه‌ها در اثر برخورد نامناسب چرخ فلک (Reel)، برش نامناسب و یا افتادن دانه‌ها از روی شانه برش (Cutter Bar) است.

پس از آن، واحد کوبنده و جداکننده (Threshing & Separation Unit) و واحد تمیزکننده (Cleaning Unit) به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارند. تلفات واحدهای فرآوری (عقب) در کمباین‌های جاندیر و کلاس حدود ۰.۶۷ تا ۰.۸۷ درصد گزارش شده است، در حالی که این رقم برای نیوهلند ۵۰۸۰ تنها ۰.۰۴ درصد بوده است .

جدول ۱: مقایسه عملکرد کمباین‌های رایج در ایران (بر اساس مطالعات مختلف)

۳. عوامل مؤثر بر افزایش ضایعات
تحقیقات علمی عوامل متعددی را در افزایش تلفات مؤثر دانسته‌اند که به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

۳.۱. عوامل فنی مرتبط با کمباین
– فرسودگی ناوگان: یکی از مهم‌ترین معضلات، عمر بالای ناوگان کمباینی کشور است. گزارش‌ها حاکی از آن است که بیش از ۵۰ درصد کمباین‌های فعال در برخی استان‌ها فرسوده هستند و کارایی لازم را ندارند . این کمباین‌ها به دلیل استهلاک قطعات، عدم دقت در تنظیم و کاهش توان موتور، ریزشی بالاتر از ۶ درصد دارند . عمر مفید استاندارد یک کمباین حدود ۱۳ سال تخمین زده می‌شود.

– عدم تنظیمات دقیق: عملکرد مطلوب یک کمباین مستلزم تنظیم دقیق نسبت‌های سرعت پیشروی، سرعت دورانی کوبنده، فاصله کوبنده و ضدکوبنده، میزان جریان هوا و موقعیت چرخ فلک با توجه به شرایط محصول است . تحقیقات نشان داده که تنظیم نبودن این پارامترها می‌تواند تلفات را به شدت افزایش دهد. برای مثال، استفاده از سرعت کوبنده بالاتر از حد نیاز (مثلاً ۸۵۰ دور در دقیقه به جای ۷۵۰ دور) می‌تواند منجر به افزایش تلفات کیفی (شکستگی دانه) و کمّی شود .

– نوع کمباین: همانطور که در جدول ۱ مشخص است، نوع و تکنولوژی کمباین تأثیر مستقیمی بر میزان ضایعات دارد. کمباین‌های مدرن‌تر مانند نیوهلند ۵۰۸۰ با طراحی بهینه‌تر سیستم کوبش و جداسازی، تلفات کمتری نسبت به مدل‌های قدیمی‌تر دارند .

۳.۲. عوامل زراعی و شرایط مزرعه
– الگوی کشت: پژوهشی در دزفول نشان داد که الگوی کشت بر عملکرد کمباین تأثیر معنی‌داری دارد. ظرفیت مزرعه‌ای کمباین در مزارع با الگوی کشت مسطح (۲۶.۷ تن در ساعت) به طور معنی‌داری بیشتر از مزارع جوی و پشته‌ای (۲۳.۷۳ تن در ساعت) بود . تلفات محصول نیز در زمین‌های مسطح کمتر از زمین‌های جوی و پشته‌ای به دست آمد .
– رطوبت دانه و کاه: برداشت در ساعات اولیه صبح که رطوبت محصول بالاست، اگرچه از ریزش طبیعی خوشه می‌کاهد، اما می‌تواند باعث افزایش توان مصرفی، کوبش ناقص و گیر کردن دستگاه شود. برعکس، برداشت در گرمای ظهر با رطوبت بسیار پایین، شکنندگی دانه و ریزش را افزایش می‌دهد. بهترین محدوده رطوبتی برای برداشت گندم بین ۱۰ تا ۱۴ درصد است .
– وضعیت محصول (ورس): خوابیدگی یا ورس محصول، یکی از چالش‌های جدی در برداشت است. کمباین‌های مجهز به هیدرولیک پیشرفته و توانایی نصب هدهای مخصوص، عملکرد بهتری در این شرایط دارند، اما به طور کلی ورس باعث کاهش سرعت پیشروی و افزایش تلفات سکوی برش می‌شود.

۳.۳. عوامل مدیریتی و انسانی
– مهارت اپراتور: اپراتور ماهر با شناخت کامل از ماشین و مزرعه، می‌تواند با تنظیمات لحظه‌ای و انتخاب سرعت مناسب، تلفات را به حداقل برساند. متأسفانه در بسیاری از موارد، کشاورز ابزار و دانش کافی برای نظارت بر عملکرد کمباین و تشخیص تنظیم نبودن قطعات را ندارد .
– زمان برداشت: تأخیر در برداشت پس از رسیدن کامل محصول، ریزش طبیعی را افزایش می‌دهد. بنابراین، برنامه‌ریزی دقیق و استفاده بهینه از حداکثر ظرفیت کمباین‌ها در زمان طلایی برداشت، بسیار حیاتی است.

۴. راهکارهای کاهش ضایعات
بر اساس یافته‌های علمی و تجربیات موفق، راهکارهای زیر برای کاهش ضایعات پیشنهاد می‌شود:

1. نوسازی ناوگان و بهینه‌سازی: جایگزینی تدریجی کمباین‌های فرسوده با دستگاه‌های جدید و بهره‌مند از تکنولوژی روز، مانند کمباین‌های کاه‌کوب که علاوه بر کاهش تلفات، درآمد کشاورز را از محل جمع‌آوری کاه نیز افزایش می‌دهند . حمایت‌های مالی و تسهیلات کم‌بهره می‌تواند این روند را تسریع بخشد .
2. آموزش و توانمندسازی: برگزاری دوره‌های آموزشی کاربردی برای کمباین‌داران و کشاورزان در زمینه تنظیمات فنی کمباین، اصول صحیح برداشت و مدیریت ریزش. این آموزش‌ها باید بر نکات ساده اما مؤثری مانند تنظیم ارتفاع برش، تطبیق سرعت پیشروی با تراکم محصول و زمان‌بندی صحیح برداشت متمرکز باشد .
3. استقرار سیستم معاینه فنی و عیب‌یابی: الزامی کردن معاینه فنی کمباین‌ها قبل از فصل برداشت، مشابه طرحی که توسط جهاد کشاورزی در حال اجراست . این طرح می‌تواند با شناسایی کمباین‌های مشکل‌دار، از ورود آنها به مزرعه جلوگیری کرده و کشاورز را در انتخاب ماشین مناسب راهنمایی کند.
4. توسعه تحقیقات و تنوع‌بخشی: حمایت از تحقیقات در زمینه طراحی و ساخت هدهای مخصوص (برای محصولاتی مانند کلزا و ذرت) و نیز بهینه‌سازی کمباین‌های بومی متناسب با شرایط اقلیمی و زراعی مناطق مختلف کشور .
5. یکپارچه‌سازی اراضی: تشویق کشاورزان به یکپارچه‌سازی اراضی خود جهت تسهیل در استفاده از کمباین‌های پرظرفیت و مدرن و کاهش تلفات ناشی از زمین‌های کوچک و ناهموار.

عملکرد کمباین‌های برداشت غلات در ایران با چالش جدی هدررفت محصول مواجه است. میانگین تلفات برداشت بین ۵ تا ۶ درصد، به مراتب بالاتر از استانداردهای جهانی (۲-۳ درصد) است . این ضایعات عمدتاً ناشی از فرسودگی ناوگان، عدم تنظیمات دقیق فنی و مهارت ناکافی اپراتورهاست. بر اساس پژوهش‌های میدانی، کمباین‌های نیوهلند به عنوان کارآمدترین گزینه با کمترین میزان تلفات شناخته می‌شوند، در حالی که مدل‌های قدیمی‌تر مانند کلاس ۶۸ اس و برخی مدل‌های جاندیر، تلفات بیشتری ایجاد می‌کنند . با این حال، از طریق یک رویکرد جامع شامل نوسازی ناوگان، آموزش هدفمند، اجرای دقیق معاینه فنی و توسعه تحقیقات کاربردی، امکان کاهش چشمگیر ضایعات و افزایش بهره‌وری در این بخش حیاتی از کشاورزی ایران وجود دارد.

سردبیر

مدیریت منابع آبی؛ آمال و خواسته‌ها یا واقعیت‌های موجود؟

نوزدهمین نشست شورای راهبردی آب و خاک، روز گذشته با حضور مقامات ارشد وزارت جهاد کشاورزی و دانشگاه تهران برگزار شد و در آن، مقامات دولتی با هشدار نسبت به پیامدهای نگاه بخشی و تعصب‌آمیز بر مدیریت منابع آبی، بر تدوین فوری برنامه‌های زیرساختی برای ایجاد توازن میان واقعیت کم‌آبی و ضرورت تأمین امنیت غذایی تأکید کردند.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان‌نیوز: معاون برنامه‌ریزی وزارت جهاد کشاورزی در نشست اضطراری شورای راهبردی آب و خاک، مدیریت مبتنی بر تعصبات بخشی را تهدیدی جدی برای تضییع حقوق مردم خواند و نسبت به تدوین برنامه‌هایی مبتنی بر آمال و خواسته‌ها به جای واقعیت‌های میدانی کم‌آبی هشدار داد.

به گزارش خبرنگار داوان‌نیوز، نوزدهمین نشست شورای راهبردی آب و خاک با رویکردی تهاجمی نسبت به چالش‌های پیشِ روی مدیریت منابع آبی کشور برگزار شد. در حالی که مسئولان کلیدی وزارت جهاد کشاورزی بر لزوم عبور از رویکردهای تعصب‌آمیز و بخشی در تصمیم‌گیری‌ها تأکید دارند، مهم‌ترین دستاورد این نشست، تأکید بر ایجاد “توازن هوشمندانه” میان واقعیت تلخ کم‌آبی و الزامات تأمین امنیت غذایی به‌عنوان یک اصل راهبردی و مقدس اعلام شد.

اعلام وضعیت قرمز و عبور از فاز هشدار به فاز اقدام
برگزاری این نشست با حضور مقامات ارشد وزارت جهاد کشاورزی و دانشگاه تهران، نشان از عزم سیستمی برای خروج از وضعیت عادیِ مدیریت آب دارد. اظهارات صریح اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، مبنی بر مواجهه با “واقعیت انکارناپذیر کم‌آبی” را می‌توان به‌عنوان یک اعلام خطر جدی برای افکار عمومی و فعالان این حوزه تلقی کرد. نکته کلیدی در این اظهارات، نسبت دادن مدیریت نادرست آب به “تضییع حقوق مردم” است که بیانگر درک ریسک‌های سیاسی-اجتماعی این بحران توسط متولیان بخش کشاورزی می‌باشد.

نقد ساختاری بر اسناد بالادستی و خواسته‌های غیرواقعی
یکی از محورهای تحلیلی این نشست، نقد صریح بر وجود تناقض در اسناد اجرایی بود. فتحی با صراحت نسبت به تدوین گزارش‌های مبتنی بر “آمال و خواسته‌ها” به‌جای “واقعیت‌های موجود” هشدار داد. این بخش از بیانات، نشان‌دهنده یک چالش جدی در نظام برنامه‌ریزی کشور است؛ جایی که گاهی اهداف ترسیمی در اسناد بالادستی با ظرفیت‌های زیستی و اقلیمی کشور همخوانی ندارد. این رویکرد انتقادی، می‌تواند نویدبخش آغاز بازنگری‌های اساسی در سند اصلاح الگوی کشت باشد.

دوگانگی راهبردی: افزایش بهره‌وری در برابر کاهش تولید
مهم‌ترین چالش مطروحه در این نشست، مدیریت پارادوکس “کم‌آبی شدید” و “ضرورت حفظ امنیت غذایی” بود. معاون وزیر با تأکید بر مقدس خواندن امنیت غذایی، تلویحاً اعلام کرد که سیاست‌های جاری به‌سمت کاهش سطح زیر کشت یا اعمال محدودیت‌های شدید که به تولید لطمه بزند، حرکت نخواهد کرد. به عبارت دیگر، راهبرد کلان کشور بر “کاهش هوشمندانه مصرف آب” متمرکز است، نه “کاهش تولید”. این رویکرد، بار سنگینی را بر دوش توسعه زیرساخت‌های نوین آبیاری و ارتقای تکنولوژی می‌گذارد.

تمرکز بر زیرساخت به‌جای اقدامات تنبیه‌ای
در جمع‌بندی این نشست، بر “الزامات زیرساختی” به‌عنوان رکن اصلی راهکارها تأکید شد. این پیام حاکی از آن است که سیاست‌گذاران به دنبال راهکارهای سلبی و ممنوعیت‌های صرف نیستند و توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و اصلاح ساختار خاک را در اولویت قرار داده‌اند. همچنین تأکید بر “ظرفیت‌های منطقه‌ای” نشان‌دهنده کنار گذاشتن رویکرد یکسان‌سازی و حرکت به‌سمت مدل‌های کشت بومی و اقلیمی است.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، نوزدهمین نشست شورای راهبردی آب و خاک را می‌توان یک نقطه عطف در عبور از کلی‌گویی به‌سوی اقدامات عینی و مبتنی بر واقعیت‌های میدانی ارزیابی کرد. هشدار نسبت به پیامدهای نگاه تعصب‌آمیز و سیاسی به مقوله آب، از یک‌سو، و تأکید بر حفظ کیفی و کمی امنیت غذایی، از سوی دیگر، نشان می‌دهد که کشور در آستانه یک تغییر پارادایم در مدیریت منابع آبی قرار دارد. با این حال، چالش اصلی فراتر از این نشست، در نحوه پیاده‌سازی این راهبردهای دوگانه و تأمین منابع مالی و فنی برای اجرای سریع زیرساخت‌های مورد نیاز در مزارع کشور خواهد بود.

پیشنهاد راهبردی:
تشکیل کارگروه‌های نظارتی مشترک بین دانشگاه تهران و وزارت جهاد کشاورزی برای پایش مستمر اجرای ۲۰ محور برنامه‌ریزی شده و جلوگیری از ایجاد خلأ اجرایی میان “گزارش‌ها” و “اقدامات میدانی”، ضروری‌ترین گام پس از این نشست خواهد بود.

ادامه مطلب

پرونده ویژه

پایداری در ناپایداری؛ معماریِ الگوی کشاورزی هوشمند در اندیشه‌گاه راهبردی سازمان تات

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) از اتخاذ راهبردهای انطباقی مبتنی بر سناریوی «سخت» همزمانی خشکسالی، کاهش واردات و بحران انرژی خبر داد و گفت: سازمان با تمرکز بر اصلاح ژنتیک ارقام مقاوم، کاهش ۵ میلیارد مترمکعبی مصرف آب از طریق الگوی کشت الکترونیکی و راه اندازی شبکه مزارع الگویی، به دنبال ارتقاء ۱۰ درصدی بهره وری کل عوامل تولید در سال ۱۴۰۵ است.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: نشست خبری معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، با محوریت «نقش نظام دانش‌بنیان در تاب‌آوری امنیت غذایی در شرایط چندبعدی بحران» برگزار شد. در این رویداد، ضمن مرور تجارب یک‌سالهٔ مدیریت ریسک‌های سیستمی، ابعاد فنی برنامه‌های انطباق‌پذیری سازمان در مواجهه با سناریوهای سختِ هم‌زمانی خشکسالی، شوک‌های وارداتی و ناترازی انرژی، به‌صورت ژرف‌کاوانه تبیین گردید.

غلامرضا گل‌محمدی با استناد به عملکرد یک‌سالهٔ اخیر که با رویدادهایی نظیر جنگ ۱۲ روزه، اعمال مجدد تحریم‌ها (اسنپ‌بک) و شدیدترین محاصره دریایی پنج‌دههٔ اخیر همراه بود، اذعان داشت که علی‌رغم جابجایی ارز ترجیحی و تلاطم‌های اقتصادی، شاخص تاب‌آوری زنجیره تأمین کشور با اتکا به انسجام نهادی و مدیریت مصرف، افت قابل‌توجهی را تجربه نکرده و خلأیی در تأمین کالاهای اساسی رخ نداده است. این مهم نشان‌دهندهٔ کارایی نسبی مدل حکمرانی مشارکتی در شرایط فشار حداکثری است.

آینده‌پژوهی و سناریونگاری؛ اولویت‌بندی ریسک‌های سیستمیک در بخش کشاورزی
دکتر گل‌محمدی در پاسخ به پرسش تخصصی خبرنگار داوان نیوز، با اشاره به مطالعات راهبردی سازمان که سه افق «مطلوب، معمول و بحرانی (سخت)» را برای بخش کشاورزی ترسیم کرده، تصریح کرد: سناریوی سخت که با تلاقی سه متغیر کلان کاهش چشمگیر بارش (ابرچالش آب)، محدودیت‌های تجاری و کاهش واردات نهاده‌ها، و نوسانات شدید حامل‌های انرژی تعریف می‌شود، به‌عنوان پیش‌فرض غالب در تدوین برنامه‌های عملیاتی سازمان لحاظ گردیده است.

راهبردهای انطباقی سازمان تات در مواجهه با سناریوی سخت (آب، انرژی و تجارت)
رئیس سازمان تات، برنامه‌های عملیاتی خود را در چهار محور اساسی، مبتنی بر رویکرد «تولید دانش‌محور و بهره‌وری فراتر از مرزهای فیزیکی» تبیین کرد:

– محور اول (ژنتیک و به‌نژادی مقاوم): توسعه و معرفی ارقام اصلاح‌شدهٔ متحمل به تنش‌های غیرزیستی (خشکی، شوری و نوسانات دمایی). به‌عنوان نمونه، مدیریت موفق زنگ زرد گندم در استان گلستان (قطب این بیماری) با استفاده از ارقام مقاوم و کاهش چشمگیر ادوات شیمیایی، گواهی بر این رویکرد است.
– محور دوم (مدیریت بهینهٔ منابع پایه): طراحی الگوی کشت با رویکرد کاهش شدت مصرف آب، به‌گونه‌ای که در سال زراعی گذشته با ابلاغ الکترونیکی الگوی کشت، مصرف آب از ۵۰ به ۴۵ میلیارد مترمکعب کاهش یافت. این الگو با بازخوردگیری از کشاورزان و هماهنگی با وزارت نیرو، زمینه‌ساز کشت محصولات با نیاز آبی کمتر شد.
– محور سوم (هوشمندسازی و فناوری‌های نوین آبیاری): توسعه سامانه‌های آبیاری هوشمند و روش‌های نوین به‌عنوان مکملی برای جبران خلأ عملکرد (Performance Gap) بین کشاورزان پیشرو و خرده‌پاها.
– محور چهارم (توسعهٔ سرمایه‌های انسانی و دانشی): نامگذاری سال ۱۴۰۵ به‌عنوان «سال توسعه دانش و فناوری» و هدف‌گذاری برای ارتقاء ۱۰ درصدی بهره‌وری کل عوامل تولید (TFP) از طریق انتقال یافته‌های پژوهشی به عرصهٔ مزرعه.

سازوکارهای عملیاتی انتقال دانش؛ از مزارع الگویی تا آموزش همگانی
دکتر گل‌محمدی با نگاهی فراتر از فعالیت‌های مرسوم ترویجی، به سه ابتکار عملیاتی ویژه در سال جاری اشاره کرد که بار فنی بالایی دارند:

۱. شبکه‌سازی مزارع الگویی (Model Farms Network): استفاده از ظرفیت ۷۰ هزار کشاورز پیشرو و خبره و انعقاد قرارداد با ۲ هزار نفر از آنان برای ایجاد ۲ هزار مزرعهٔ الگویی، که هر یک مسئولیت انتقال دانش و تجربه به ۲۰ کشاورز خرده‌پا را بر عهده دارند تا از این طریق، نرخ نفوذ دانش در سطوح خرد افزایش یابد.
۲. پروژه‌های تحقیق-توسعه‌ی (R&D) مزرعه‌محور: اجرای طرح‌های پژوهشی کاربردی در سطح مزارع بالای ۵ هکتار (برخلاف طرح‌های سنتی که در سطح یک هکتار اجرا می‌شوند) در محصول استراتژیک سیب‌زمینی، با مشارکت مستقیم بهره‌برداران.
۳. جذب و بکارگیری یافته‌های برون‌سازمانی: فراخوان ملی از دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دولتی و خصوصی برای ارائه یافته‌های قابل ترویج، با تعهد سازمان تات مبنی بر تکثیر رایگان و انتشار گستردهٔ آنها، به‌منظور همافزایی با ۸۳ درصد اعضای هیئت علمی مستقر در خارج از سازمان.

راهبرد مدیریت ضایعات و پسماند؛ رویکرد اقتصاد چرخشی
در حوزه کاهش ضایعات (که در اقتصاد کشاورزی از آن به عنوان «تولید پنهان» یاد می‌شود)، رئیس سازمان تات از دستیابی به کاهش ۵۰ درصدی ریزش برداشت غلات (از ۱۰ درصد به کمتر از ۵ درصد) با به‌کارگیری کمباین‌های پیشرفته و ارقام جدید خبر داد. همچنین، از طراحی یک طرح کلان برای تبدیل پسماندهای کشاورزی به خوراک دام (از جمله باگاس نیشکر و ضایعات گوجه‌فرنگی) با همکاری بخش خصوصی سخن گفت که در صورت تجاری‌سازی، گامی مؤثر در تأمین امنیت خوراک دام و کاهش وابستگی به واردات خواهد بود.

مدیریت ذخایر ژنتیکی؛ پشتوانهٔ امنیت زیستی و دفاع غیرعامل
دکتر گل‌محمدی با تأکید بر اینکه بیش از ۸۰ درصد ذخایر ژنتیکی کشور به‌صورت متمرکز در سازمان تات (با بیش از ۴.۵ میلیون نمونه) نگهداری می‌شود، این مجموعه را «حافظ ناموس ژنتیکی کشور» توصیف کرد. وی با اشاره به تجربهٔ جنگ‌های اخیر که اولین تماس‌ها با وی حول حفاظت از این بانک‌ها بود، اعلام کرد: خوشبختانه قانون مدیریت و بهره‌برداری از منابع ژنتیکی (مصوب مجلس) به‌عنوان یک دستاورد حاکمیتی، امکان حفاظت قانونی از این سرمایه‌های ملی را فراهم ساخته است. با این حال، برای ایجاد نسخه‌های پشتیبان (Backup) و زیرساخت‌های نگهداری نوین، به تخصیص بودجه‌ای بالغ بر یک همت و رفع ممنوعیت جذب نیروی انسانی متخصص در این بخش نیاز است.

کاربست برنامه هفتم توسعه و افق خودکفایی در محصولات راهبردی
رئیس سازمان تات با اعلام انطباق کامل برنامه‌های راهبردی سازمان با مواد برنامه هفتم توسعه (به‌ویژه بند ۳ ماده ۳۳)، از پیش‌بینی تحقق خوداتکایی ۹۰ درصدی در محصولات کلیدی نظیر گندم، جو، شکر، برنج و پنبه تا پایان برنامه خبر داد. دستاوردهایی نظیر توسعهٔ کشت پاییزهٔ چغندرقند (با کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب) در سطح ۸۰۰۰ هکتار در استان گلستان و معرفی ارقام هیبرید برنج متحمل به خشکی با دوره رشد کوتاه‌تر (کاهش ۲۰۰۰ مترمکعبی مصرف آب)، از جمله پروژه‌های کلیدی در این راستا هستند.

راهبردهای بین‌المللی و تعامل با سازمان انرژی اتمی
در بخش پایانی، دکتر گل‌محمدی به دو ظرفیت مهم اشاره کرد:
– همکاری با سازمان انرژی اتمی برای استفاده از فنون موتاسیون (جهش‌زایی) و پرتوتابی جهت تسریع در فرآیند اصلاح ارقام (به‌ویژه برنج، سویا و پنبه) که در سال گذشته منجر به معرفی یک رقم جدید برنج گردیده است.
– دیپلماسی علمی و تعاملات بین‌المللی: اعزام ۶ پژوهشگر جوان به چین برای آموزش روش‌های نوین اصلاح نباتات (با هزینهٔ طرف چینی) و انعقاد تفاهمنامه‌هایی با کشورهای هدف (چین و بلاروس) برای تبادل ارقام پرتولید، ضمن حفظ پروتکل‌های سختگیرانهٔ تبادل منابع ژنتیکی.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، گزارش مذکور حاکی از گذار سازمان تات از رویکرد سنتیِ پژوهش‌محور صرف، به سمت نهادی مسئله‌محور و راهبردی است که با طراحی سناریوهای چندبعدی و اجرای برنامه‌های عملیاتی مبتنی بر بهره‌وری و مدیریت ریسک، نقش کلیدی خود را در حکمرانی امنیت غذایی کشور، حتی در سخت‌ترین شرایط، تثبیت نموده است.

ادامه مطلب

پرونده ویژه

بازار جهانی کود مرغی؛ فرصتی ۳.۱ میلیارد دلاری برای سرمایه‌گذاری پایدار

افزایش آگاهی از خطرات تخریب خاک ناشی از کودهای شیمیایی، بازار جهانی کود مرغی را در مسیر صعودی قرار داده است. گزارشها نشان می‌دهد که ارزش این صنعت تا سال ۲۰۳۳ با CAGR معادل ۶.۵ درصد به ۳.۱ میلیارد دلار خواهد رسید و کشاورزی ارگانیک، باغبانی گلخانه‌ای و سیاست‌های اقتصاد چرخشی، مهم‌ترین محرک‌های این تحول هستند.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان‌نیوز: پیش‌بینی‌های تازه از رشد ۶.۵ درصدی بازار جهانی کود مرغی در هفت سال آینده حکایت دارد و انتظار می‌رود ارزش آن از ۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ به ۳.۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۳ افزایش یابد.

به گزارش خبرنگار داوان‌نیوز، بر اساس جدیدترین گزارش تحلیلی مؤسسه معتبر Persistence Market Research، بازار جهانی کودهای مبتنی بر فضولات مرغی در مسیر رشد چشمگیری قرار گرفته و پیش‌بینی می‌شود ارزش آن از ۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ به ۳.۱ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۳ افزایش یابد. این رشد با نرخ مرکب سالانه (CAGR) معادل ۶.۵ درصد در دوره هفت‌ساله ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۳ محقق خواهد شد.

تغییر الگوی کشاورزی جهانی به سمت روش‌های پایدار و ارگانیک، کاهش چشمگیر مصرف کودهای شیمیایی و افزایش نگرانی‌ها درباره تخریب خاک، از مهم‌ترین عوامل توسعۀ این صنعت به شمار می‌روند. تولیدکنندگان کشاورزی در سراسر جهان، به‌ویژه در مزارع ارگانیک و گلخانه‌ها، به‌طور فزاینده‌ای از کود مرغی به‌عنوان یک جایگزین طبیعی، مقرون‌به‌صرفه و سرشار از مواد مغذی کلیدی (نیتروژن، فسفر و پتاسیم) استفاده می‌کنند.

محرک‌های اصلی رشد بازار

۱. توسعۀ کشاورزی ارگانیک و تقاضای مصرف‌کننده
روند روبه‌رشد مصرف مواد غذایی ارگانیک در کشورهای پیشرفته و درحال‌توسعه، کشاورزان را به استفاده از نهاده‌های دارای تأیید زیستمحیطی سوق داده است. کود مرغی به‌عنوان یک منبع غنی و سازگار با طبیعت، جایگاه ویژه‌ای در سیستم‌های کشت ارگانیک یافته است.

۲. بهبود سلامت خاک و پایداری زیستی
استفاده مفرط از کودهای شیمیایی در دهه‌های اخیر منجر به کاهش کیفیت خاک، شوری و کاهش فعالیت میکروبی شده است. کود مرغی با افزایش مادۀ آلی خاک، بهبود ظرفیت نگهداری آب و افزایش تنوع زیستی میکروبی، نقش مؤثری در احیاء و پایداری بلندمدت زمین‌های کشاورزی ایفا می‌کند.

۳. رشد بخش باغبانی و گلخانه‌ای
افزایش کشت محصولات با ارزش نظیر سبزیجات، میوه‌های گلخانه‌ای، گیاهان زینتی و گل‌های شاخه‌بریده، مصرف کودهای طبیعی و غنی را در این بخش‌ها به طور قابل‌توجهی افزایش داده است.

۴. توسعۀ محصولات فرآوری‌شده (پلت و کمپوست)
استقبال رو به رشد از کودهای پلت‌شده و کمپوست‌شده به دلیل سهولت در حمل‌ونقل، انبارداری، کاهش بو و عاری بودن از عوامل بیماری‌زا و بذر علف‌های هرز، بستر مناسبی برای نوآوری تولیدکنندگان فراهم کرده است. فناوری‌های نوین کمپوست‌سازی نیز کیفیت نهایی محصول را به میزان چشمگیری ارتقا داده‌اند.

۵. حمایت دولت‌ها و اقتصاد چرخشی
سیاست‌های تشویقی دولتها، از جمله یارانه‌ها، برنامه‌های آگاهی‌بخشی و مقررات حمایت از کشاورزی پایدار، همراه با رویکرد اقتصاد چرخشی و تبدیل پسماندهای طیور به منابع ارزشمند، از دیگر عوامل مؤثر بر رشد این بازار هستند.

تقسیم‌بندی بازار

بر اساس نوع محصول:
– کود جامد خام
– کود کمپوست‌شده
– کود پلت‌شده
– کود مایع

بر اساس کاربرد:
– محصولات زراعی (مزارع باز)
– باغبانی (میوه و سبزی)
– چمن و گیاهان زینتی
– گلخانه‌ها و نهالستان‌ها
– مصارف خانگی و باغچۀ شخصی

بر اساس کاربر نهایی:
– مزارع تجاری بزرگ
– مزارع ارگانیک
– مالکان کوچک و باغداران خانگی
– شرکت‌های مدیریت فضای سبز

بر اساس منطقه:
– آمریکای شمالی
– اروپا
– آسیای شرقی
– آسیای جنوبی و اقیانوسیه
– آمریکای لاتین
– خاورمیانه و آفریقا

 

بازیگران کلیدی و استراتژی‌های رقابتی

شرکت‌های برجسته فعال در این حوزه شامل گروه اولمیکس، مزرعۀ انتخاب، کشاورزی ارگانیک، محصولات زیست‌محیطی استاتزمن، راکی پوینت، فرتاگون، راهکارهای پایدار بایو گرینز، کودهای ارگانیک هندی، کودهای زیستی جایپور، کراپ آگرو، داکتر اوی و پرفکت بلند هستند.

این شرکتها با سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، ارتقای فناوری‌های کمپوست و پلت‌سازی، توسعۀ شبکه‌های توزیع و مشارکت با انجمن‌های کشاورزی ارگانیک، در تلاش برای افزایش سهم خود در بازار جهانی و پاسخگویی به نیازهای متنوع کشاورزان حرفه‌ای و خانگی هستند.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، با توجه به افزایش آگاهی عمومی نسبت به سلامت خاک، امنیت غذایی و تغییرات اقلیمی، انتظار می‌رود توسعۀ کشاورزی پایدار در اولویت سیاست‌گذاری کشورهای مختلف قرار گیرد. بازار کود مرغی با بهره‌مندی از این روند و نیز پیشرفت‌های فنی در فرآوری، تا سال ۲۰۳۳ به ارزش ۳.۱ میلیارد دلار دست یابد و فرصت‌های جدیدی برای سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال در زنجیرۀ ارزش کشاورزی جهانی ایجاد کند.

ادامه مطلب
پیام ما

پرطرفدار