اقتصاد
اصلاحات ارزی در کشاورزی؛ جراحی موفق یا بحران در راه؟
حذف ارز ترجیحی و پایان قیمتگذاری دستوری در بخش کشاورزی، یکی از جسورانهترین اصلاحات اقتصادی دهه اخیر ایران بود؛ اصلاحاتی که اگرچه با نگرانی از جهش قیمتی و اختلال در بازار همراه شد، اما اظهارات اخیر مقامات دولتی از عبور نسبتاً موفق از این پیچ خطرناک حکایت دارد. پرسش اینجاست که این جراحی بزرگ چه دستاوردهایی داشته و چه چالشهایی پیش روست؟
پایگاه خبری داوان نیوز: اقتصاد ایران در دو ماه گذشته صحنه یکی از جسورانهترین اصلاحات ساختاری خود در حوزه تامین کالاهای اساسی بوده است. حذف ارز ترجیحی و بازنگری در نظام قیمتگذاری محصولات کشاورزی، اگرچه با نگرانیهای گستردهای درباره جهش قیمتی و اختلال در بازار همراه بود، اما اظهارات اخیر وزیر جهاد کشاورزی حاکی از عبور نسبتاً موفق از این پیچ خطرناک است.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، غلامرضا نوری قزلجه در نشست شورای معاونین وزارتخانه، ضمن رد پیشبینیهای بدبینانه درباره وقوع قحطی و صفهای طولانی، از «رضایتمندی ملموس در دهکهای پایین جامعه» و تداوم انضباط بازار خبر داد. این گزارش با نگاهی کارشناسانه به ابعاد این اصلاحات، فرصتها و چالشهای پیش روی بخش کشاورزی ایران را بررسی میکند.
ضرورت اجتنابناپذیر اصلاح ساختار ارزی
آنچه وزیر از آن به عنوان «طرح بزرگ اقتصادی» یاد میکند، در واقع پاسخی به یک نقص مزمن در ساختار اقتصادی کشور بود. سالها بود که اقتصاددانان نسبت به تبعات منفی نظام چندنرخی ارز هشدار میدادند. ارز ترجیحی که با هدف حمایت از معیشت مردم طراحی شده بود، عملاً به منبعی برای ایجاد رانت و فساد تبدیل شده بود.
مهدی معصومی، عضو اتاق بازرگانی ایران، در این خصوص معتقد است: هر جایی که تمایز و امتیازی گذاشته شود، فساد به وجود میآید. ارز ترجیحی به عنوان یک رانت مطرح بود و کسانی که به آن دسترسی پیدا میکردند، از این امتیاز بهره میبردند. از این منظر، حذف ارز ترجیحی را باید گامی اساسی در جهت «ریشهکن شدن فساد و رانت در نظام ارزی» تلقی کرد.
حمایت واقعی از تولید؛ عبور از قیمتهای دستوری
یکی از مهمترین وجوه اصلاحات اخیر، تغییر رویکرد از قیمتگذاری دستوری به سمت قیمتهای تعادلی و رقابتی است. نوری قزلجه پیش از این با ذکر مثالی عینی به تشریح این معضل پرداخته بود: جو وارداتی با قیمت ۱۱ هزار تومان وارد کشور میشد، در حالی که هزینه تمامشده تولید این محصول در داخل بیش از ۳۰ هزار تومان بود؛ اما تولیدکننده داخلی مجبور بود محصولش را با همان قیمت ۱۱ هزار تومان به فروش برساند.
این تناقض آشکار، سالها تولیدکنندگان داخلی را دلسرد و ورشکسته کرده بود. در چنین شرایطی، طبیعی است که کشاورز انگیزهای برای افزایش کیفیت یا بهرهوری نداشته باشد. اصلاحات جدید، با آزادسازی نرخها و واگذاری قیمتها به مکانیزم بازار، عملاً بزرگترین حمایت از تولید داخلی را رقم زده است. اکنون تولیدکننده میداند که محصول خود را به قیمت عادلانه خواهد فروخت و دیگر خبری از سرکوب قیمتی نیست.
مدیریت پیامدهای کوتاهمدت؛ چالش اصلی پیش رو
با وجود تأیید کلی این سیاستها از سوی کارشناسان، نقدهای مهمی نیز متوجه نحوه مدیریت تبعات آن است. حامد حسینی، کارشناس اقتصادی، با بیان اینکه هدف از اصلاحات انتقال حمایتها به انتهای زنجیره و خود مردم است، هشدار میدهد: هرچند حذف ارز ترجیحی ممکن است در کوتاهمدت چالشهایی مانند افزایش تورم و فشار بر قدرت خرید مردم به همراه داشته باشد، این تصمیم اگر در چارچوب اصلاحات ساختاری گستردهتر و با سیاستهای حمایتی هدفمند همراه نشود، میتواند پیامدهای منفی بیشتری ایجاد کند.
نکته کلیدی در این تحلیل، اهمیت «همراهی سیاستهای جبرانی» با اصلاحات ارزی است. صرفنظر کردن از یارانه پنهان ارز، زمانی میتواند موفق ارزیابی شود که منابع حاصل از این اصلاحات به صورت عادلانه و هوشمندانه به دهکهای پایین جامعه تزریق شود. اظهارات وزیر درباره «رضایتمندی ملموس در دهکهای پایین» نشاندهنده آن است که دولت تلاش کرده است این مهم را مد نظر قرار دهد.
شفافیت؛ کلید طلایی موفقیت
نوری قزلجه با تأکید بر اینکه «شفافیت، شعار اصلی دولت چهاردهم» است، تمامی معاونتها را موظف به انتشار دادههای تخصیص ارز، واردات و توزیع نهادهها کرده است. این رویکرد را باید نقطه عطفی در مدیریت بخش کشاورزی دانست.
یکی از مهمترین دلایل بروز فساد در زنجیره تأمین کالاهای اساسی، عدم شفافیت و وجود اطلاعات محرمانه بود. وقتی نحوه توزیع و امتیازات در استانها و شهرستانهای مختلف به صورت عمومی اعلام شود، نه تنها ابهامات ناظران و نمایندگان مجلس برطرف میشود، بلکه زمینه برای گلایهها و نامهنگاریهای بیهوده نیز از بین میرود. این شفافیت میتواند به مرور زمان اعتماد عمومی به دستگاههای اجرایی را افزایش دهد.
نظارت هوشمند؛ مکمل ضروری آزادسازی
یکی از نگرانیهای جدی در فرآیند آزادسازی قیمتها، احتمال سوءاستفاده برخی فعالان اقتصادی و ایجاد التهابات قیمتی است. تأکید وزیر بر تداوم نظارت بر بازار در آستانه ماه رمضان و نوروز، و همچنین رصد دقیق کشتار دام مولد، نشاندهنده آگاهی ایشان از این ریسکهاست.
بازار محصولات پروتئینی همواره یکی از حساسترین بازارها بوده است. شایعات مربوط به کشتار دام مولد، اگر کنترل نشود، میتواند ظرف مدت کوتاهی به بحران در زنجیره تأمین منجر شود. دستور صریح وزیر برای «رصد کشتارگاهها با حساسیت بالا» و «توقف فوری هرگونه خروج از حالت نرمال»، نشان میدهد که وزارتخانه به خوبی دریافته است آزادسازی بدون نظارت، نه تنها مفید نیست، که میتواند مخرب نیز باشد.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اصلاحات اقتصادی اخیر در بخش کشاورزی را میتوان یکی از مهمترین تحولات ساختاری دهه اخیر دانست. حذف ارز ترجیحی و پایان قیمتگذاری دستوری، اگرچه با ریسکهای قابل توجهی همراه بود، اما به نظر میرسد تاکنون مدیریت مناسبی بر آن اعمال شده است.
با این حال، موفقیت نهایی این طرح در گرو دو عامل کلیدی است: نخست، بازتوزیع عادلانه منابع حاصل از اصلاحات به سمت دهکهای پایین جامعه برای جبران فشار تورمی؛ و دوم، شفافیت کامل در تخصیص ارز و توزیع نهادهها که میتواند مانع از بازتولید فساد در اشکال جدید شود.
در صورتی که این دو مؤلفه به درستی اجرا شوند، میتوان امید داشت که این «جراحی بزرگ اقتصادی» به بهبود پایدار بخش کشاورزی، افزایش بهرهوری تولیدکنندگان و رضایت عمومی منجر شود. اما هرگونه انحراف در تخصیص منابع یا ضعف در شبکههای حمایتی میتواند دستاوردها را با چالش مواجه کند و اعتماد عمومی را خدشهدار سازد. ماههای آینده، به ویژه همزمانی ماه رمضان و نوروز، اولین آزمون جدی برای سنجه موفقیت این سیاستها خواهد بود.
اقتصاد
جهانساز: قیمت خرید تضمینی برگ سبز ۷۲ درصد افزایش یافت
حبیب جهانساز، رئیس سازمان چای کشور، از تشکیل صندوق تخصصی چای با سرمایه ۱۷۰ میلیارد تومانی و پرداخت ۲۸۰ میلیارد تومانی تسهیلات به اعضای آن خبر داد و گفت: امسال به ازای هر هکتار ۱۰ میلیون تومان سرمایه در گردش و تسهیلات ارزانقیمت کود به چایکاران پرداخت میشود.
پایگاه خبری داوان نیوز: رئیس سازمان چای کشور امروز از آغاز برداشت برگ سبز چای در استانهای گیلان و مازندران خبر داد و با اشاره به شرایط مساعد جوی و بارندگیهای مؤثر، پیشبینی کرد تولید امسال نسبت به سال گذشته بیش از ۳۰ درصد رشد داشته باشد.
به گزارش خبرنگار ما، حبیب جهانساز، رئیس سازمان چای کشور، در حاشیه برداشت برگ سبز چای در لاهیجان اظهار داشت: بارندگیهای مناسب در زمستان و بهار، باغات چای را برای بهرهبرداری آماده کرده است و تا دیروز بیش از ۲۵۶ تن برگ سبز از چایکاران گیلان و مازندران خریداری شده است.
وی با بیان اینکه مجموع خرید امسال به ۱۳۵ هزار تن خواهد رسید، افزود: قیمت برگ سبز چای درجه یک نسبت به سال گذشته ۷۲ درصد و درجه دو ۶۷ درصد افزایش یافته که گامی مؤثر در حمایت از تولیدکنندگان است.
جهانساز با اشاره به تخصیص اعتبارات دولتی تصریح کرد: ۱۰۰ میلیارد تومان برای خرید تضمینی برگ سبز چای در بودجه سال جاری پیشبینی شده و هیچ مشکلی در این زمینه وجود ندارد. همچنین ۴۰۰ ناظر مالی و کیفی برای نظارت بر فرایند خرید سازماندهی شدهاند و نزدیک به ۱۳۰ کارخانه چایسازی قرارداد خرید منعقد کردهاند.
صادرات به ۲۷ کشور جهان
رئیس سازمان چای کشور خاطرنشان کرد: چای ایرانی به ۲۷ کشور جهان از جمله ترکیه، روسیه، چین، هندوستان، آذربایجان و ارمنستان صادر میشود و سال گذشته نزدیک به ۲۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور داشته است، اما اولویت اصلی ما تأمین بازار داخلی و افزایش سهم چای ایرانی در سبد مصرفی خانوارهاست.
جهانساز در ادامه از تشکیل صندوق تخصصی چای با سرمایه ۱۷۰ میلیارد تومانی خبر داد و گفت: این صندوق سال گذشته ۲۸۰ میلیارد تومان تسهیلات به اعضای خود پرداخت کرده است. همچنین امسال به ازای هر هکتار ۱۰ میلیون تومان سرمایه در گردش در اختیار چایکاران قرار گرفته است.
وی با اشاره به پوشش بیمهای چایکاران توسط این صندوق افزود: کشاورزانی که رضایتنامه را امضا کنند، صندوق به نیابت از آنان اقدام به بیمه میکند. همچنین تسهیلات ارزانقیمت برای خرید کود شیمیایی و تأمین سرمایه در گردش کارخانجات در نظر گرفته شده است.
اقتصاد
شکاف میان حمایت و تورم؛ کالابرگ در برابر نهادههای دولتیِ ناپدیدشده
تهران- ایرنا- همزمان با اعلام آمادگی مجلس برای افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی، نایب رئیس کمیسیون کشاورزی با افشای شکاف ۲ برابری قیمت نهادهها (سویا از ۶ هزار و ۸۰۰ تومان به ۱۲ هزار تومان) هشدار داد که بدون اصلاح زنجیره تامین و نظارت بر انبارها، افزایش کالابرگ صرفاً «مسکنی موقتی» برای التیام التهابات بازار مرغ و تخممرغ خواهد بود.
پایگاه خبری داوان نیوز: با افزایش سرسامآور قیمت مرغ و تخممرغ در بازار و اذعان مقامات مجلس به اینکه «مبلغ فعلی کالابرگ جوابگوی نیاز خانوار نیست، دولت در آستانه تصمیم برای افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی قرار گرفته است؛ اقدامی که نمایندگان آن را ضرورتی برای مقابله با «نقص در خرید طلایی نهادهها» و حفظ قدرت خرید مردم ارزیابی میکنند.
به گزارش داوان نیوز، همزمان با اظهارات مقامات دولتی مبنی بر احتمال افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی، وزرا و نمایندگان مجلس با تأکید بر «شرایط جنگی» و فشارهای اقتصادی، از این اقدام به عنوان یک ضرورت انکارناپذیر برای حفظ سفره مردم یاد میکنند. اما در سوی دیگر میدان، آمارها از افزایش چشمگیر قیمت نهادههای دامی و نوسانات شدید در بازار مرغ و تخممرغ حکایت دارد؛ وضعیتی که تحلیلگران را به این نتیجه میرساند که افزایش کالابرگ بدون رفع ریشههای تورمی، فقط یک مسکن موقتی است.
کالابرگ، از حمایت هدفمند تا واکنش به بحران
در روزهای اخیر، چند تن از اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، از جمله عبدالکریم هاشمی نخلابراهیمی و عباس قدرتی زوارم، خواستار افزایش فوری اعتبار کالابرگ الکترونیکی شدهاند. هاشمی نخلابراهیمی، نماینده میناب، در گفتوگو با خبرنگار ما این اقدام را «در شرایط جنگی و فشارهای اقتصادی» یک ضرورت دانست و تأکید کرد: کالابرگ الکترونیکی یکی از ابزارهای مؤثر برای حمایت هدفمند از دهکهای پایین است و افزایش آن میتواند قدرت خرید مردم را تقویت کند.
عباس قدرتی زوارم، سخنگوی کمیسیون برنامه و بودجه، نیز با اشاره به اینکه «مبلغ فعلی کالابرگ جوابگوی نیاز خانوار نیست»، خواستار درک دقیق مدیران از وضعیت اقتصادی جامعه شد. مجید دوستعلی، نماینده کرمان، نیز هرگونه افزایش حمایتهای معیشتی از جمله کالابرگ را «اقدامی پسندیده و قابل دفاع» ارزیابی کرد.
این اجماع در مجلس در حالی شکل میگیرد که دولت هنوز به طور رسمی میزان افزایش را اعلام نکرده، اما فضای سیاسی حاکی از آن است که افزایش اعتبار کالابرگ به ابزاری برای مدیریت نارضایتیهای معیشتی تبدیل شده است.
افزایش قیمت نهادهها؛ زخم کهنه بازار اقلام اساسی
اما داستان تنها به حمایتهای تقاضا ختم نمیشود. گزارشهای میدانی و اظهارات کارشناسی نشان میدهد که ریشه اصلی گرانی، نه در کمبود فیزیکی، که در شکاف عمیق میان قیمت نهادههای دولتی و آزاد است.
علیرضا عباسی، نایبرئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، در تشریح دلایل نوسانات اخیر بازار مرغ و تخممرغ، به صراحت گفت: دولت قیمت سویای عرضهشده را حدود ۶ هزار و ۸۰۰ تومان اعلام کرده بود، اما امروز این محصول در بازار آزاد بالای ۱۲ هزار تومان معامله میشود.
وی با انتقاد از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی افزود: متأسفانه در زمانی که نهاده در بازارهای جهانی با قیمت مناسب در دسترس بود، اقدام به خرید و ذخیرهسازی نکردند.
این فاصله ۲ تا ۳ برابری قیمت نهادهها، تولیدکننده را ناچار به افزایش قیمت تمامشده محصول نهایی میکند. عباسی با مثالی از بازار تخممرغ هشدار داد که کاهش تقاضا در گذشته باعث کشتار مرغهای مادر شده و امروز نتیجه آن به صورت افزایش قیمت خود را نشان داده است.
تحلیل: آیا کالابرگ به تنهایی کافی است؟
نکته قابل تأمل در موضعگیریها، تأکید چندباره نمایندگان بر «شرایط جنگی» و «کاهش صادرات» است. قدرتی زوارم تصریح کرد که «با توجه به کاهش صادرات، دولت باید مانع از تشدید مشکلات معیشتی شود.» این در حالی است که عباسی هشدار میدهد: مشکل اصلی ما قیمت است. اگر سفره مردم آسیب ببیند و قدرت خرید کاهش یابد، تقاضا کم شده و در چرخه بعدی به تولید ضربه میزند.
از این منظر، افزایش کالابرگ الکترونیکی میتواند به طور موقت از افت بیشتر تقاضا جلوگیری کند، اما بدون مداخله در زنجیره تأمین نهادهها و کنترل قیمتهای جهانی، صرفاً به معنای انتقال فشار تورم به بودجه دولت و به تعویق انداختن بحران است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، نمایندگان مجلس در حالی بر افزایش اعتبار کالابرگ تأکید دارند که عباسی از دولت خواسته است نظارت را از «ویترین مغازهها» به «مرحله تأمین مواد اولیه و نهادهها» عقب ببرد. آرای نمایندگان مجلس نشانگر آن است که در صورت عدم اصلاح نظام تأمین و توزیع نهادههای دامی، افزایش کالابرگ بدون پشتوانه تولید پایدار، نه تنها مشکل معیشت را حل نمیکند، بلکه ممکن است تورم را نیز تغذیه نماید.
در شرایط کنونی، مجلس به نظر میرسد با درک فشار بر مردم، بسته حمایت از کالابرگ را به عنوان یک اقدام فوری به دولت توصیه میکند؛ اما کارشناسان معتقدند پایداری بازار در گرو اقدام همزمان در سه سطح «تأمین نهاده، تنظیم تولید و نظارت بر عرضه» است، نه فقط تزریق پول به سمت تقاضا.
اقتصاد
بانکها دستور تعویق اقساط را نادیده میگیرند/ مردم زیر فشار تماسها و پیامکها
در حالی که وزارت اقتصاد دستور تعویق اقساط و عدم دریافت جریمه دیرکرد را ابلاغ کرده، برخی بانکها همچنان رویه سابق را دنبال کرده و با پیامک و تماس، مردمِ درگیر با رکود بازار را تحت فشار قرار دادهاند؛ عضو کمیسیون اقتصادی مجلس این رفتار را محکوم کرد و خواهان ورود فوری دولت شد.
پایگاه خبری داوان نیوز: بانکهایی که از اجرای مصوبه تعویق سررسید اقساط سرپیچی میکنند و با اعمال فشار بر مردم، آرامش معیشتی را برهم زدهاند، منتظر برخورد قاطع دولت و پیگیری ویژه کمیسیون اقتصادی باشند.
به گزارش خبرنگار ما، زهرا خدادادی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به لزوم همراهی بانکها با مردم در شرایط دشوار اقتصادی، از بیتوجهی برخی بانکها به دستورالعمل وزارت اقتصاد انتقاد کرد.
وی با اعلام اینکه بانکها موظف به تعویق سررسید اقساط تسهیلات و چشمپوشی از جرایم دیرکرد هستند، گفت: «متأسفانه شاهدیم که شماری از بانکها این دستورات را نادیده گرفته و همان رویه پیشین خود را بدون تغییر دنبال میکنند.»
خدادادی افزود: در شرایطی که کسبوکارها و درآمد مردم با اختلال جدی مواجه شده، بانکها با ارسال پیامک و تماسهای مکرر، وامگیرندگان را تحت فشار قرار میدهند. وضعیت بازار عادی نیست و اگر بود، نیازی به چنین اقداماتی وجود نداشت. درک شرایط کنونی اصناف و بازاریان یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
این نماینده مجلس تأکید کرد: اگر بازار و معیشت مردم به ثبات برسد، خودبه خود مشتریان بانکی بدون نیاز به هیچ پیامک یا تماسی اقساط خود را پرداخت خواهند کرد؛ چراکه رونق درآمدها، بهترین ضامن بازپرداخت بهم وقع تسهیلات است.
خدادادی با انتقاد از سهل انگاری برخی بانکها در اجرای مصوبات اقتصادی، تصریح کرد: دولت باید قاطعانه وارد عمل شده و با بانکهای متخلف برخورد کند تا زمینه نارضایتی عمومی از بین برود.
وی در پایان با اشاره به پیگیریهای مستمر کمیسیون اقتصادی مجلس از همان روزهای ابتدایی «جنگ رمضان» در حوزه مسائل معیشتی، خاطرنشان کرد: این کمیسیون جلسات متعددی با وزرا و مسئولان مربوطه برگزار کرده و موضوع تعویق اقساط و بخشودگی جرایم دیرکرد همواره یکی از محورهای اصلی بوده است. اکنون نیز با توجه به سرپیچی برخی بانکها از دستور وزارت اقتصاد، این موضوع را تا حصول نتیجه مطلوب پیگیری خواهیم کرد.
منبع: خبرگزاری خانه ملت
-
دانستنی ها3 هفته پیشتغییر در نرم مبارزه؛ دستورالعمل فنی و اجرايي مبارزه با سن غلات
-
سرخط3 هفته پیشالگوی کشت محصولات گلخانه و محیط های کنترل شده تدوین شد
-
استان ها4 هفته پیشهزار جریبی: افزایش 50 درصدی تولید گندم، عدم ممنوعیت کشت برنج
-
آموزش4 هفته پیشکرم گلوگاه انار؛ مدیریت تلفیقی راهکاری مؤثر
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسال 1405 در سازمان تات: سال آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها
-
استان ها2 هفته پیشنشست فنی گیاهپزشکی مازندران؛ بیماریهای غلات و علفهای هرز کشت پاییزه بررسی شد
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپژوهشهای حشرهشناسی، بیمهی آیندهی کشاورزی ایران
-
علوم و آموزش2 هفته پیشرقم «لاهیج»؛ تقویت انگیزه نوسازی باغها با معرفی رقم جدید چای

