پرونده ویژه
انعطاف پژوهش در ایستگاه لاهیجان؛ از برگ سبز چای تا ژنِ ماندگار خوج
سال ۱۲۷۹ هجری شمسی، نخستین بوتههای چای ایران در زمینی ۵۰ هکتاری در لاهیجان کاشته شد. امروز، همان مکان با نام ایستگاه تحقیقات کشاورزی و باغ گیاهشناسی لاهیجان، میزبان تنها کلکسیون ملی گلابی بومی کشور است. دکتر عباسی مژدهی در گفتوگو با داوان نیوز، از یک قرن تحول علمی، تغییر مأموریتهای راهبردی، چالش اعتبارات و افتتاح باغ گیاهشناسی در آذر ۱۴۰۴ میگوید.
پایگاه خبری داوان نیوز: براساس رویدادهای تاریخی ثبت شده، چای در سال 1279 وارد کشور شد. ، نخستین بوتههای چای وارداتی ایران در زمینی به وسعت حدود 50 هکتار در لاهیجان کاشته شد. امروز همان مکان که با نامهایی چون باغ گیاهشناسی، باغ اکولوژی و ایستگاه تحقیقات باغبانی شناخته میشده، اکنون به نام باغ ایستگاه تحقیقات کشاورزی و باغ گیاه شناسی لاهیجان تابلو دارد و ایستگاه گل و گیاه نیز یکی از نامهایی بوده که در طول تاریخ داشته است و از سال 1374 رسما نام گل و گیاه نهاده شد و البته فعالیتهای آن در حوزه گل و گیاه و درختان میوه متمرکز شده است.
در گفتوگو با دکتر محمدرضا عباسی مژدهی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان، از تحولات این ایستگاه تاریخی، مأموریتهای راهبردی آن در حوزه گیاهان زینتی و درختان میوه ، و اهمیت تنها کلکسیون ملی گلابی بومی کشور میگوییم.
با اجازه، گفتوگو را با اشاره به پیشینه ارزشمند این ایستگاه آغاز میکنم. مستندات تاریخی نشان میدهد که ایستگاه لاهیجان در سال ۱۳۰۶ و با وسعت حدود 50 هکتار به عنوان نخستین ایستگاه تحقیقات کشاورزی در شمال کشور تأسیس شده و حتی محل کشت اولین بوتههای چای وارداتی توسط کاشفالسلطنه بوده است. به نظر شما، این پیشینه غنی چه تأثیری بر جایگاه فعلی ایستگاه در نظام تحقیقات کشاورزی کشور داشته است؟
بسیار سپاسگزارم. دقیقاً اشاره درستی داشتید. این ایستگاه نهتنها از نظر قدمت، بلکه از نظر تبار علمی نیز منحصربهفرد است. تحول آن از موسسه چایکاری، بنگاه فلاحت یا کشاورزی، ایستگاه کشاورزی، ایستگاه باغبانی و ایستگاه تحقیات گل و گیاهان زینتی و در نهایت ایستگاه تحقیقات کشاورزی و باغ گیاه شناسی است. این پیشینه، امروز به عنوان سرمایهای راهبردی، به ما امکان میدهد که در حوزههای اولویتداری چون گیاهان زینتی و درختان میوه با پشتوانه علمی قوی حرکت کنیم.
جالب است بدانید که در تقاضای ثبت مالکیت این اراضی در سال ۱۳۱۱، به وجود عمارت، کارخانه، تلمبار، طویله، گلخانه و دو باب خانه گالیپوش اشاره شده است. آیا هنوز اثری از این زیرساختهای تاریخی در ایستگاه باقی است؟
بله، بخشی از این زیرساختها بازسازی و بخشی نیز به عنوان میراث علمی-تاریخی حفظ شدهاند. اما نکته مهمتر، تداوم کارکردی این امکانات است. آن گلخانه اولیه، نشاندهنده رویکرد آیندهنگرانه بنیانگذاران بوده و امروز نیز گلخانه موجود بستر اجرای پروژه های تحقیقاتی در حوزه گیاهان زینتی از سال 1374 هستند. (متاسفانه این ایستگاه هیچ زمانی گلخانه مدرن نداشته است).
بر اساس متن، این ایستگاه زمانی محل تحقیقات چای، برنج، سبزی، حبوبات و محصولات باغی بوده، این ایستگاه از ابتدا با محصول باغبانی یعنی چای کار خود را شروع کرده است و حتی در آن دوره ۹۲ رقم میوه نگهداری میشده است. این تغییر مأموریت را چگونه ارزیابی میکنید؟
این تغییرات، هوشمندانه و مبتنی بر تقسیم کار ملی بود. با تأسیس ایستگاه تحقیقات برنج در رشت (۱۳۴۲) و ایستگاه زراعی لشتنشا (۱۳۴۵)، تمرکز لاهیجان بر درختان میوه دانهدار و هستهدار شد. این تخصصگرایی، امروز به نقطه قوت ما تبدیل شده؛ بهطوری که پس از انقلاب اسلامی و به ویژه از سال ۱۳۷۴ با محول شدن تحقیقات چای به سازمان چای، ایستگاه ما با مصوبات سازمان تات و هدایت مؤسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر و سپس موسسه تحقیقات علوم باغبانی مأموریت جدیدی در حوزه گل و گیاهان زینتی یافت.
یکی از نقاط عطف، سال ۱۳۸۸ است که در اولویتبندی جدید مؤسسه، محصولاتی مانند گلابی بومی (خوج)، ازگیل، ازگیل ژاپنی، ریز میوه ها از جمله تمشک و بلوبری و اکنون ذخایر ژنتیکی تمشک و بلوبری کشور در این ایستگاه تحقیقات مستقر شده است به فعالیتهای ایستگاه اضافه شدند. ادعا شده که تنها کلکسیون منحصربهفرد گلابی بومی کشور در این ایستگاه وجود دارد. لطفاً بیشتر توضیح دهید.
دقیقاً. این کلکسیون یک گنجینه ژنتیکی ارزشمند است. “گلابی محلی” یا به زبان محلی “خوج”نه تنها از نظر تنوع ژنتیکی کمنظیر است، بلکه سازگاری بالایی با شرایط اقلیمی گیلان دارد. حفظ و معرفی این ارقام بومی، بخشی از راهبرد ما برای مقابله با فرسایش ژنتیکی و کاهش وابستگی به ارقام خارجی است. علاوه بر این، ازگیل ژاپنی و ارقام تمشک و ارقام بلوبری نیز به دلیل پتانسیل اقتصادی و دارویی، در اولویت پژوهشهای کاربردی قرار دارند.
تأمین اعتبارات چگونه انجام میشود؟ آیا چالش خاصی وجود دارد؟
اعتبارات جاری و پروژههای مصوب از طریق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان و با منبع مالی سازمان تات تأمین میگردد. اما برای پروژههای فرابخشی و خاص، مانند برخی طرحهای زیرساختی یا توسعهای، از سایر نهادها مثل سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان در قالب قراردادهای فی مابین تامین اعتبار می شود. طبیعتاً کسری اعتبارات و تورم، چالش همیشگی است، اما با اولویتبندی صحیح و بهرهمندی از سرمایههای علمی و ژنتیکی ایستگاه، توانسته ایم عملکرد قابل قبولی داشته باشیم.

در پایان، اگر بخواهید مهمترین دستاورد کنونی ایستگاه لاهیجان را در یک جمله بیان کنید، چه خواهید گفت؟
دکتر عباسی مژدهی: ایستگاه تحقیقات لاهیجان امروز، تنها مرکز دارای کلکسیون ملی گلابی بومی کشور و همزمان پیشگام تحقیقات کاربردی گل و گیاهان زینتی در شمال ایران است که با حفظ میراث حدود 100 ساله خود (از ۱۳۰۶ تاکنون) و علاوه بر همه این دستاوردها و با توجه به غنای گیاهی متنوع اعم از گیاهان بومی و غیر بومی و با افتتاح باغ گیاه شناسی در آذر ماه 1404 امکان بازدیدهای همه روزه حتی در ایام تعطیل برای تمام اقشار مختلف مردم و علاقمندان فراهم می باشد.
داوان نیوز: بسیار سپاسگزارم از وقتی که در اختیار ما قرار دادید و اطلاعات ارزشمندتان را به اشتراک گذاشتید.
دکتر عباسی مژدهی: سپاس از شما. امیدوارم این گفتوگو به شناخت بهتر ظرفیتهای تحقیقاتی استان گیلان کمک کند.
پرونده ویژه
اولتیماتوم واردکنندگان کود و سم: یا آزادسازی فوری یا مرگ تدریجی کشاورزی
رئیس انجمن واردکنندگان سرماه کود ایران با هشدار درباره «پاشنه آشیل» شدن نهادههای کشاورزی برای دولت، اعلام کرد: هماکنون با ۶۰ درصد کمبود کود مواجهیم و ثبتسفارشها با موفقیت انجام نشده است. وی خواستار آزادسازی فوری و بدون قید و شرط واردات کالاهای اساسی از کشورهای همسانه شد و گفت: اگر دولت نگذارد این کالاها بیاید، امنیت غذایی که امروز به آن افتخار میکنیم، در معرض خطر جدی قرار میگیرد.
پایگاه خبری داوان نیوز: رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران با اشاره به نقش کلیدی نهادههای کشاورزی در تأمین امنیت غذایی کشور، نسبت به عواقب تداوم مشکلات ثبتسفارش و ترخیص کالاهای اساسی هشدار داد و خواستار آزادسازی فوری واردات شد.
به گزارش خبرنگار ما، یکی از دستاوردهای برجسته ایران در دوران جنگ تحمیلی، تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید داخل بود؛ بهطوری که بر اساس اعلام مسئولان، ۸۵ درصد محصولات غذایی مورد نیاز کشور در آن مقطع توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین میشد. به گفته کارشناسان، تحقق چنین شاخصی نیازمند پیشنیازهایی است که از مهمترین آنها میتوان به تأمین بهموقع و کافی «سرماهکود» (کودهای پایه و اساسی) اشاره کرد. نبود این نهادهای حیاتی میتواند به «پاشنه آشیل» دولت در حوزه کشاورزی تبدیل شود.
سید مهدی حسینی یزدی، رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران ، با اشاره به عدم موفقیت ثبتسفارشها، اظهار داشت: از دولت درخواست داریم برای تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی، هرچه سریعتر واردات کالاهای مهم و ضروری را آزاد کند تا کشاورزان با خیالی آسوده به فعالیت خود ادامه دهند.
وی افزود: تشکلهای بخش کشاورزی، بهویژه انجمن واردکنندگان کود، با فشار مستمر از طریق مکاتبات، مصاحبهها و پیگیریهای متعدد، موفق شدند موضوع امنیت غذایی را به دغدغه اصلی مسئولان تبدیل کنند؛ تا جایی که رئیس مجلس اخیراً اعلام کرد ۸۵ درصد امنیت غذایی کشور تأمین شده است. این موفقیت حاصل تلاش تشکلها برای تأمین مستمر نهادهها بوده است.
حسینی یزدی با تشریح وضعیت کنونی تصریح کرد: در شرایط جنگ اقتصادی و تحریمها، سه مشکل اساسی گریبانگیر صنعت کود شده است:
۱. کاهش شدید توان مالی شرکتهای واردکننده (تا ۵۰ درصد)
۲. ثبت سفارشهای ناموفق و برنامهریزی نامناسب (مانند اعلام دیرهنگام بازگشایی سامانه تجارت به مدت محدود)
۳. برگشت کالاهای اساسی نظیر سنگ، کود و بذر از گمرکات، علیرغم تأمین از کشورهای هند و چین
رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران تأکید کرد: بارها با مسئولان مربوطه و رئیس سازمان توسعه تجارت مذاکره کرده و نامهنگاری انجام دادهایم. پیشنهاد دادیم که واردات بدون قید و شرط از کشورهای همسایه مانند ترکیه (که کالاهای اروپایی از آن مسیر قابل تأمین است) آزاد شود. نگرانی دولت مبنی بر ایجاد مازاد بر نیاز منطقی نیست؛ چراکه هماکنون با کمبود ۶۰ درصدی مواجه هستیم.
وی با انتقاد شدید از تصمیم اخیر برای بازگشایی ۲۴ ساعته سامانه جامع تجارت (با اعلام ساعت ۲ بعد از ظهر و اجرا از ساعت ۲۴ همان روز) گفت: چنین اقدام بدون برنامهای نشاندهنده عدم آمادگی است و بعید میدانم به نتیجه برسد. کدام شرکتها با این مهلت کوتاه میتوانند پروفرما و خط اعتباری بگیرند؟
حسینییزدی در پایان اظهار داشت: الحمدالله امروز سرمایه اجتماعی ما امنیت غذایی است، اما این دستاورد حاصل زحمات ۸ تا ۱۰ ماه پیش است؛ زمانی که موفق شدیم آفتزدایی، تأمین گندم و محصولات گلخانهای را مدیریت کنیم. اکنون با گرانیهای جهانی در آمریکا و مشکلات پتروشیمی، وقت آن رسیده که دولت و مسئولان بجنبند. خواهش من از دولت این است که اجازه دهند ما تأمینکنندگان، کالاها را بدون مانع وارد کنیم تا زنجیره تولید کشاورزی ایران قطع نشود.
پرونده ویژه
سه عامل گرانی سموم کشاورزی: مواد اولیه، دستمزد و ریسک کشتیرانی
مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، سه دسته مشکل عمده را پیش روی تولید سم کشور دانست: قطع عرضه حلال زایلن از پتروشیمیها، افزایش کارمزدهای گمرکی و هزینههای ارزی کشتیرانی، و تأخیر در تخصیص ارز. وی خواستار اولویتدهی وزارت جهاد به صنعت سم شد که پایه امنیت غذایی محسوب میشود.
پایگاه خبری داوان نیوز: مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، با اشاره به مشکلات متعدد در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای تولید و تغییرات تعرفهای، نسبت به بروز کمبود سم در فصل زراعی پیشِ رو هشدار داد و خواستار تسهیلگری فوری دولت و وزارت جهاد کشاورزی شد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، گیلآبادی مشکلات صنعت سموم کشاورزی را به سه دسته تقسیم کرد: مشکلات داخلی مرتبط با تأمین مواد اولیه، موانع اداری و ارزی، و افزایش هزینههای نهادهها و حملونقل.
وی مهمترین چالش فعلی را کمبود حلال زایلن دانست و تصریح کرد: این ماده از طریق پتروشیمیها تأمین میشد، اما با از خط خارج شدن چند پتروشیمی، زایلن مقرر بود در بورس عرضه شود، اما با قیمت بالایی انجام خواهد شد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی افزود: نامهنگاریهای گستردهای انجام دادهایم تا وزارت جهاد کشاورزی اولویت تأمین مواد اولیه را به صنعت سمدهد، چراکه سموم کشاورزی یکی از پایههای امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
گیلآبادی همچنین به مشکل تخصیص ارز و تشریفات اداری اشاره کرد و گفت: انتظار داریم ویرایش ثبت سفارشها و افزایش اعتبار آنها در سامانهها تسهیل شود تا فعالان اقتصادی مجبور به مراجعه حضوری نباشند. تسریع در تخصیص ارز توسط وزارت جهاد، یک ضرورت فوری است.
وی یکی دیگر از معضلات اخیر را تغییر تعرفههای گمرکی و افزایش کارمزدها دانست و هشدار داد: افزایش پایه حقوق گمرکی، هزینه تمامشده سموم را به شدت بالا میبرد و نهایتاً بر قیمت خرید کشاورز تأثیر میگذارد. دولت باید هرچه سریعتر برای این موضوع چارهاندیشی کند.
قیمت سموم داخلی ۱۰ تا ۱۵ درصد گران شده است
رئیس انجمن سموم کشاورزی با بیان اینکه قیمت سموم تولید داخل نسبت به سال گذشته ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته، اظهار داشت: ما در فروردینماه افزایش قیمتی نداشتیم، اما در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت مجبور به اعمال این افزایش شدیم، در حالی که این رقم در برابر رشد واقعی هزینهها بسیار ناچیز است.
وی عوامل دیگری مانند افزایش هزینه دستمزد، ریسک کشتیرانی و دریافت هزینههای ارزی توسط شرکتهای حملونقل را نیز تشدیدکننده وضعیت کنونی دانست و تأکید کرد: از طرف دیگر، شنیدهها حاکی از افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت مواد اولیه در چین است که فشار مضاعفی ایجاد میکند.
هشدار برای فصل زراعی آینده
گیلآبادی در پایان با اشاره به شروع فصل زراعی آینده از شهریورماه، خاطرنشان کرد: اگر تسهیلگری لازم انجام نشود و دولت ورود پیدا نکند، با کمبود شدید سموم کشاورزی مواجه خواهیم شد. ممکن است دو ماه آینده کمبود محسوس نباشد، اما باید از همین الان چارهاندیشی کرد. انتظار داریم ستاد تنظیم بازار هرچه سریعتر ورود کند و هزینههای گزاف حملونقل و تعرفهها را حذف یا تعدیل نماید.
پرونده ویژه
نقشه راه شبکه ملی الگوی کشاورزی تببین شد
تنها ۱۰ درصد کشاورزان کشور در سطح «خوب تا عالی» تولید میکنند و شکاف ۸۰ درصدی عملکرد بین مزارع نمونه و متوسط، سازمان تات را به اجرای طرح ملی «مزارع الگویی» با هدف ایجاد ۵۰ هزار مزرعه طی پنج سال واداشت.
پایگاه خبری داوان نیوز: معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی از اختلاف عملکرد چشمگیر میان کشاورزان نمونه و متوسط کشور خبر داد و گفت: طرح ایجاد «شبکه ملی مزارع الگویی» با هدف کاهش این شکاف و افزایش بهرهوری تا سطح ۵۰ هزار مزرعه در سراسر کشور اجرا میشود.
به گزارش خبرنگار ما، ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، در سیصد و پنجاه و هفتمین نشست شورای تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی مازندران، اهداف طرح «شبکه ملی الگوی کشاورزی» را تشریح کرد. وی این طرح را گامی بنیادین برای انسجام فعالیتهای تحقیقاتی و تسریع انتقال دانش به مزارع عنوان نمود.
فرجی با استناد به آخرین آمار مرکز ملی آمار در سال ۱۴۰۳، اظهار داشت: در حال حاضر حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار بهرهبردار در بخش کشاورزی کشور فعال هستند که از این تعداد، سهم استان گلستان ۳۰۰ هزار نفر است.
وی با اشاره به یک چالش اساسی افزود: متأسفانه اختلاف عملکرد قابلتوجهی بین کشاورزان نمونه و ایستگاههای تحقیقاتی با میانگین سایر کشاورزان وجود دارد. بهطوری که تنها بیش از ۱۰ درصد از بهرهبرداران در رده «خوب تا عالی» قرار میگیرند و ۸۰ تا ۹۰ درصد باقیمانده در سطوح «ضعیف تا متوسط» فعالیت میکنند.
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، علل این شکاف بزرگ را عواملی نظیر کوچکی قطعات اراضی، سرمایهگذاری پایین، محدودیتهای لجستیکی، کیفیت نامناسب خاک، کمبود امکانات آبیاری و مهمتر از همه، ضعف در انتقال دانش فنی به مزارع برشمرد.
فرجی با تأکید بر محدودیت ظرفیت دولت برای پوشش کامل نیازهای بخش کشاورزی، برنامه اصلی سازمان تات را «کاهش این اختلاف عملکرد» اعلام کرد و گفت: امسال برنامه داریم از ظرفیت کشاورزان نمونه بهصورت سیستماتیک و فعال برای آموزش همتایان همجوارشان استفاده کنیم.
وی از ایجاد حدود ۵۰ هزار مزرعه الگویی در سطح کشور به عنوان اهداف کلان این استراتژی نام برد و تصریح کرد: در یک افق پنجساله، هدف ما ایجاد حداقل یک مزرعه الگویی در هر روستا با مشارکت کشاورزان پیشرو است. این مزارع به کانونی برای فعالیتهای ترویجی و آموزشی تبدیل خواهند شد.
معاون سازمان تات خاطرنشان کرد: این طرح ضمن کمک به رفع مسائل فنی کشاورزان نمونه، افزایش بهرهوری حدود یک میلیون بهرهبردار دیگر را هدف گرفته است. در نهایت، اجرای این برنامه منجر به افزایش تولید مواد غذایی، پایداری تولیدات کشاورزی و تقویت امنیت ملی خواهد شد.
فرجی در پایان ابراز امیدواری کرد که با اجرای این برنامه، تحولی مطلوب در بخش تولید و امنیت غذایی کشور رقم بخورد.
-
دانستنی ها3 هفته پیشتغییر در نرم مبارزه؛ دستورالعمل فنی و اجرايي مبارزه با سن غلات
-
سرخط3 هفته پیشالگوی کشت محصولات گلخانه و محیط های کنترل شده تدوین شد
-
استان ها3 هفته پیشهزار جریبی: افزایش 50 درصدی تولید گندم، عدم ممنوعیت کشت برنج
-
آموزش4 هفته پیشکرم گلوگاه انار؛ مدیریت تلفیقی راهکاری مؤثر
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسال 1405 در سازمان تات: سال آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها
-
استان ها2 هفته پیشنشست فنی گیاهپزشکی مازندران؛ بیماریهای غلات و علفهای هرز کشت پاییزه بررسی شد
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپژوهشهای حشرهشناسی، بیمهی آیندهی کشاورزی ایران
-
علوم و آموزش2 هفته پیشرقم «لاهیج»؛ تقویت انگیزه نوسازی باغها با معرفی رقم جدید چای

