آب و انرژی
تأمین آب کشاورزی؛ از سخنان نیازی تا برنامه عمل

پایگاه خبری داوان نیوز: بحران آب در ایران به عنوان یک مسئله حیاتی، تهدیدی جدی برای بخش کشاورزی و امنیت غذایی کشور محسوب میشود. بر اساس آمارهای ارائه شده، کاهش ۴۰ درصدی بارشها در سال زراعی گذشته نسبت به مدت مشابه بلندمدت، وضعیت نامناسبی را برای تأمین آب بخش کشاورزی ایجاد کرده است . در این شرایط، معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی به ریاست صفدر نیازی شهرکی مسئولیت مدیریت این بحران و هدایت بخش کشاورزی به سمت پایداری را بر عهده دارد.
به گزارش ناظم رامتین، خبرنگار داوان نیوز: با توجه به چالشهای فزاینده منابع آبی در ایران و تاثیر مستقیم آن بر امنیت غذایی، معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی نقش محوری در مدیریت این بحران ایفا میکند. این گزارش به بررسی عملکرد این معاونت به ویژه با تمرکز بر سخنان و اقدامات صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی میپردازد. همچنین رویکردهای جدید در مدیریت آب، سرمایهگذاری در پروژههای نوین آبیاری و چالشهای پیش رو مورد تحلیل قرار گرفته است.
وضعیت منابع آبی و کشاورزی ایران
کاهش بارش و تاثیر بر تولیدات کشاورزی
بر اساس گزارش سازمان هواشناسی، ایران در سالهای اخیر با کمبارشی شدید روبرو بوده است به طوری که از مهر ۱۳۹۹ تا شهریور ۱۴۰۰، جزو ۵ سال کمبارش از سال ۱۳۷۰ به بعد ثبت شده است . این کاهش بارشها تاثیر مستقیمی بر تولید محصولات کشاورزی داشته است:
– پیشبینی کاهش ۴ میلیون تنی محصولات باغی و زراعی در ۲۴ استان کشور
– کاهش تولید در ۶ میلیون هکتار اراضی دیم به ویژه تولید گندم
– متأثر شدن حدود ۳.۸ میلیون هکتار اراضی کشاورزی از خشکسالی
وضعیت آب تجدیدپذیر
صفدر نیازی شهرکی در سخنان خود به وضعیت منابع آب تجدیدپذیر کشور اشاره کرده است:
– تنها ۳۰ درصد از کل بارشها به عنوان آب تجدیدپذیر محسوب میشود (حدود ۱۰۰ میلیارد متر مکعب)
– در شرایط متعارف، حدود ۷۰ میلیارد متر مکعب به بخش کشاورزی اختصاص مییابد
– در سال گذشته به دلیل کاهش بارشها، این حجم به ۴۵ میلیارد متر مکعب کاهش یافت
عملکرد معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی
ماموریتها و مسئولیتها
معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی مسئولیت مدیریت عرصهها و منابع آب و خاک کشاورزی را بر عهده دارد. برخی از مهمترین وظایف این معاونت شامل :
– اجرای سیاستهای کلان وزارت جهاد کشاورزی در زمینه مدیریت منابع آب و خاک
– توزیع و بهینهسازی مصرف آب برای ۸.۵ میلیون هکتار اراضی آبی کشور
– اجرای عملیات اصلاح و نوسازی خاک، تسطیح اراضی، زهکشی و شوریزدایی
– نظارت بر فعالیتهای پیمانکاران بخش آب و خاک
اقدامات انجام شده معاونت آب و خاک
۱. توسعه سیستمهای نوین آبیاری
– تجهیز ۲.۵ میلیون هکتار از اراضی آبی به سیستمهای آبیاری تحت فشار، بارانی و قطرهای در طول ۸ سال گذشته
– تجهیز و نوسازی ۱.۵ میلیون هکتار از اراضی و احداث شبکههای فرعی
– اجرای پروژههای متعدد آبیاری نوین در استانهای مختلف از جمله:
– ۲۰۰ هزار هکتار اراضی گرمسیری در غرب کشور
– پروژههای انتقال آب با لوله و لولهگذاری در شهرستانهای مختلف
۲. مدیریت بحران خشکسالی
– ارائه گزارشهای جامع از خسارت خشکسالی و تدوین برنامههای مدیریتی
– استفاده از کشت مناسب هر منطقه، تعیین زمان کشت مناسب و تحویل بذر اصلاح شده به کشاورزان
– پیگیری تخصیص اعتبارات برای مقابله با اثرات خشکسالی
۳. توجه به رویکردهای نرمافزاری
تغییر تمرکز از طرحهای توسعه ای (سختافزاری) به روشهای نرمافزاری مانند:
– بهرهبرداری بهینه از شبکههای آبیاری موجود
– توجه به گفتوگو و اشتراک مساعی با ذینفعان بخش آب کشاورزی
چالشهای پیش رو
محدودیت تخصیص منابع آبی
صفدر نیازی شهرکی به سهم محدود بخش کشاورزی از منابع آبی اشاره کرده است:
– تنها ۳۵ درصد از بارشهای کشور به بخش کشاورزی تخصیص مییابد
– منابع آبی و سرمایهای کشور متناسب با تکالیف برنامه هفتم توسعه توزیع نمیشود
– مصرف آب در صنایع بسیار بالا است که موجب عقبماندگی حوزه آب و خاک کشاورزی شده است
پروژههای راکد و ناکارآمد
برخی پروژههای بزرگ آبی با وجود سرمایهگذاری کلان، به دلیل مشکلاتی راکد ماندهاند:
– شبکه آبیاری و زهکشی مدرن ۳۰,۰۰۰ هکتاری فکه و عینخوش در ایلام که قریب به دو سال است تامین آب نشده
– طرح شبکه آبیاری مدرن ۴۵ هزار هکتاری سیستان که به علت تامین نشدن حقابه از طرف کشور همسایه استفاده نمیشود
مسائل زیستمحیطی
فعالیتهای کشاورزی تاثیرات منفی بر محیط زیست داشتهاند:
– استفاده بیش از حد از آبهای زیرزمینی و پایین رفتن سطح آبها
– آلودگی خاک و آبها ناشی از استفاده از کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات
– فرسایش خاک و کاهش حاصلخیزی زمین
راهبردهای آینده
طرح تحویل حجمی آب
صفدر نیازی شهرکی از پیگیری طرح تحویل حجمی آب خبر داده است که با عملیاتی شدن آن:
– امکان اندازهگیری دقیق میزان آب مصرفی در بخش کشاورزی فراهم میشود
– برنامهریزی مؤثرتری برای افزایش بهرهوری آب انجام خواهد شد
سرمایهگذاری در پروژههای نوین
– تخصیص اعتبارات برای مدرنسازی سیستمهای آبیاری
– احیا و مرمت قنوات در شهرستانهای مختلف
– اجرایی کردن طرحهای آبیاری باغات زیتون و نخلستانهای مکانیزه
توجه به کشاورزی پایدار
– ترویج روشهای کشاورزی ارگانیک برای کاهش آسیب به محیط زیست
– آموزش کشاورزان در زمینه شیوههای کممصرف و دوستدار محیط زیست
– توسعه کشت محصولات مقاوم به خشکی و کمآبی
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با مدیریت صفدر نیازی شهرکی با چالشهای متعددی در زمینه مدیریت منابع آب و خاک روبرو است. اگرچه اقدامات قابل توجهی در زمینه توسعه سیستمهای نوین آبیاری و مدیریت بحران خشکسالی انجام شده، اما مسائل زیادی از جمله تخصیص ناعادلانه منابع آبی، پروژههای راکد و مشکلات زیستمحیطی حل باقی ماندهاند.
تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه ایجاب میکند که سرمایهگذاری بیشتر و اجرای دقیقتر شاخصهای تعیینشده است. همچنین توجه به رویکردهای نرمافزاری و مشارکت ذینفعان میتواند به مدیریت بهینه منابع آبی و تضمین امنیت غذایی کشور کمک شایانی کند.
جدول خلاصه اقدامات و چالشهای معاونت آب و خاک
| عنوان | اقدامات انجام شده | چالشهای پیش رو |
| سیستمهای آبیاری | تجهیز ۲.۵ میلیون هکتار به سیستمهای نوین | تخصیص ناکافی اعتبارات |
| مدیریت خشکسالی | ارائه گزارشهای جامع و تدوین برنامه | کاهش ۴۰ درصدی بارشها |
| پروژههای زیربنایی | اجرای پروژههای لولهگذاری و مرمت قنوات | راکد ماندن برخی پروژههای بزرگ |
| محیط زیست | ترویج روشهای کممصرف | آلودگی آب و خاک ناشی از کشاورزی |

آب و انرژی
کاهش ۵ میلیارد مترمکعبی آب کشاورزی تا ۱۴۰۷ / ۴ استان در تنش آبی
برنامه هفتم توسعه کاهش مصرف آب کشاورزی به ۶۵ میلیارد مترمکعب را تکلیف کرده، اما آیا الگوی کشت تدوین شده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب، آن هم در شرایطی که بارشها غیرقابل پیشبینی است و استانهای مرکزی درگیر تنش آبیاند، ضمانت اجرایی کافی برای جبران این شکاف ۲ میلیارد مترمکعبی را دارد؟ مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی میگوید: انعطاف پذیری در الگو، پاسخ این چالش است.

پایگاه خبری داواننیوز: در شرایطی که کشور با خشکسالیهای پی در پی و کاهش محسوس منابع آبی روبهرو است، مدیریت مصرف در بخش کشاورزی که سهم عمدهای از مصارف آب کشور را به خود اختصاص داده، به یکی از اولویتهای اصلی دولت و وزارت جهاد کشاورزی تبدیل شده است. بر اساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، هدفگذاری شده است که مصرف آب در این بخش تا سال ۱۴۰۷ به ۶۵ میلیارد متر مکعب کاهش یابد؛ هدفی که به نظر میرسد با چالشها و فرصتهای متعددی همراه است.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، با اعلام بر ضرورت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی به ۶۵ میلیارد متر مکعب تا پایان برنامه هفتم تأکید کرد. این هدف در حالی دنبال میشود که بر اساس اعلام مسئولان، مصرف آب کشاورزی در سالهای عادی حدود ۷۰ میلیارد متر مکعب بوده است.
وی افزود که برنامه الگوی کشت برای سال زراعی آینده بر اساس ۶۷ میلیارد مترمکعب آب تدوین و توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ابلاغ شده است. این برنامه با انعطافپذیری لازم برای مواجهه با شرایط اقلیمی پیشبینیشده طراحی شده تا در صورت کاهش آب اختصاصی، تغییری متناسب در الگوی کشت ایجاد و از اختلال در تولید جلوگیری شود.
هدایتی با اشاره به عملکرد سال آبی گذشته گفت: در ابتدا بر اساس پیشبینیهای خشکسالی، ۵۱ میلیارد متر مکعب آب برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شده بود، اما بارشهای مناسب در نیمه دوم سال به ویژه در زمستان، باعث شد در عمل بیش از این میزان آب در اختیار کشاورزان قرار گیرد. با این حال، وی هشدار داد که برخی استانها نظیر تهران، البرز، قم و قزوین همچنان با تنش آبی شدیدی دست و پنجه نرم میکنند.
تلاش برای افزایش بهرهوری؛ از آبیاری نوین تا اصلاح الگوی کشت
تحقق هدف کاهش مصرف آب به ۶۵ میلیارد متر مکعب، نیازمند تغییر رویکردهای سنتی و حرکت به سمت افزایش بهرهوری است. در این زمینه، توسعه سامانه های نوین آبیاری و آبیاری هوشمند که میتواند بهرهوری آب را تا دو برابر افزایش دهد، در دستور کار قرار دارد. همچنین وزارت جهاد کشاورزی بر اجرای کامل الگوی کشت بر اساس تناسب اراضی و مزیتهای نسبی هر منطقه تأکید دارد و کشاورزان را به رعایت آن ملزم میداند.
ناترازی و تکالیف استانی
بر اساس ماده ۳۷ برنامه هفتم توسعه، کشور مکلف به رفع ۱۵ میلیارد متر مکعب ناترازی در بخش آب است و سهم هر استان از این کاهش تعیین شده است. به عنوان مثال، استان یزد موظف است ۶۰ میلیون مترمکعب و استان کرمانشاه ۴۰۰ میلیون مترمکعب از مصرف آب خود را کاهش دهد که بخش قابل توجهی از آن مربوط به بخش کشاورزی است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، با وجود اقدامات انجامشده و برنامهریزیهای صورت گرفته، مسیر رسیدن به هدف ۶۵ میلیارد مترمکعبی مصرف آب در بخش کشاورزی، دشوار و نیازمند عزم ملی و همکاری همه جانبه است. کارشناسان معتقدند علاوه بر سرمایهگذاری در فناوریهای نوین و توسعه زیرساختها، فرهنگسازی و همراهی کشاورزان با سیاستهای اصلاحی نیز نقشی کلیدی در موفقیت این طرح خواهد داشت.
آب و انرژی
گام نهایی برای شفافیت منابع آب؛ پیوند سامانههای کشاورزی و نیرو تا هفته آینده
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی از اجرایی شدن طرح اتصال سامانه «ساماب» وزارت نیرو به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی خبر داد و گفت: با این اقدام، اطلاعات بهرهبرداران دارای پروانه برداشت آب با تولیدات واقعی آنها تطبیق داده میشود و زیرساخت آزمایشی آن تا هفته آینده آماده بهرهبرداری است.

پایگاه خبری داواننیوز: در گامی بیسابقه برای مدیریت یکپارچه منابع آب و خاک، دو وزارتخانهی جهاد کشاورزی و نیرو، سامانههای اطلاعاتی خود را به یکدیگر متصل میکنند تا با تطبیق دادههای تولید با میزان برداشت آب، برای نخستین بار امکان محاسبه دقیق بهرهوری آب در مزرعه و اصلاح الگوی کشت بر اساس پایداری منابع میسر شود.
به گزارش خبرنگار ما، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، از اجرای طرحی راهبردی برای یکپارچهسازی دادههای منابع آب و تولیدات کشاورزی خبر داد و آن را تحولی اساسی در سیاستگذاری بخش کشاورزی دانست.
هدایتی با اشاره به اهمیت این همافزایی اطلاعاتی اظهار داشت: برای نخستینبار، بستری مشترک فراهم شده که امکان ارتباط مستقیم میان دادههای حوزه آب و اطلاعات تولیدات کشاورزی و الگوی کشت را میسر میسازد. این اقدام نقشی کلیدی در افزایش بهرهوری آب، بهینهسازی مصرف و تدوین سیاستهای مؤثر در بخش کشاورزی ایفا خواهد کرد.
وی در تشریح گام نخست این برنامه افزود: بر اساس برنامهریزی انجامشده، سامانه «ساماب» وزارت نیرو که حاوی دادههای پایه منابع آب کشور است، به سامانه پهنهبندی تولیدات کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی متصل خواهد شد. این اتصال، زمینهساز تطبیق اطلاعات بهرهبرداران کشاورزی با دارندگان پروانههای برداشت آب خواهد بود و شفافیت بیسابقهای در ارتباط میان تولید و مصرف ایجاد میکند.
مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی با اشاره به افق گستردهتر این طرح تصریح کرد: در مراحل بعدی، سایر سامانههای وزارت جهاد کشاورزی نظیر «مزرعه من» نیز به سامانههای مرتبط وزارت نیرو متصل شده و تبادل اطلاعات در سطح وسیعتری دنبال خواهد شد.
هدایتی با بیان اینکه وزارت جهاد کشاورزی از سامانههای جامع و پویا در زمینه اطلاعات بهرهبرداران، کشت، تولید و اجرای الگوی کشت برخوردار است، خاطرنشان کرد: مهمترین خلأ موجود تا پیش از این، نبود دسترسی مستقیم به اطلاعات منابع آب بود که امکان تحلیل همزمان میزان تولید و مصرف آب را از بین برده بود. با رفع این مانع، اکنون امکان پایش دقیق نسبت تولید به ازای هر واحد آب مصرفی برای هر بهرهبردار فراهم شده است.
وی در ادامه با تأکید بر روند اجرایی این پروژه گفت: پیگیری این برنامه از حدود دو سال پیش آغاز شده و طی دو نشست تخصصی در شورای هماهنگی معاونان وزارتخانههای جهاد کشاورزی و نیرو به تصویب رسیده است. متعاقباً کارگروهی مشترک با حضور مدیران و کارشناسان فنی دو دستگاه تشکیل شده که تاکنون جلسات متعددی برای مهندسی زیرساختهای فنی و حقوقی طرح برگزار کردهاند.
هدایتی در خصوص آخرین وضعیت اجرایی طرح اظهار داشت: با عنایت به قوانین و مقررات حاکم بر تبادل داده میان دستگاههای اجرایی، بیشتر فرایندهای قانونی طی شده و در یک ماه اخیر، تبادل آزمایشی دادهها بین دو وزارتخانه با موفقیت ثبت شده است.
وی در پایان با اشاره به آمادگی نهایی برای عملیاتیسازی این طرح افزود: اسناد تبادل اطلاعات میان دو وزارتخانه تهیه و مبادله شده و مقرر است تا هفته آینده، هرگونه نیاز یا چالش فنی احتمالی احصا و برطرف شود تا زیرساخت مشترک تبادل داده بهصورت آزمایشی بهرهبرداری شود. این همافزایی، سرآغازی برای مدیریت یکپارچه و هوشمند منابع آب و کشاورزی در کشور محسوب میشود.
آب و انرژی
مدیریت بحران در صنعت آبیاری؛ نشستهای وزارت جهاد با ۳۰۰ تولیدکننده
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی از افزایش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری به دلیل آسیب به واحدهای پتروشیمی در جنگ تحمیلی اخیر خبر داد و گفت که این امر فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان لوازم آبیاری، دولت و کشاورزان وارد کرده است. با این حال، وی با اشاره به خودکفایی ۹۸ درصدی کشور، هرگونه نگرانی عمدهای را در تأمین نیاز پروژههای آب و خاک رد کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: جهش دو برابری قیمت مواد پلیمری و آسیب به برخی کارخانجات داخلی، تولیدکنندگان لوازم آبیاری را تحت فشار قرار داده است اما معاون وزیر جهادکشاورزی با تأکید بر ظرفیت دو برابری تولید نسبت به نیاز کشور و خودکفایی ۹۸ درصدی، از پیگیری مجوز واردات مواد اولیه برای عبور از بحران خبر داد.
به گزارش داواننیوز، صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، امروز با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر صنعت آبیاری کشور، اظهار داشت که آسیب به برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ تحمیلی، منجر به جهش بیش از دو برابری قیمت مواد پلیمری شده است. وی تأکید کرد که این معضل، فشار مضاعفی را هم بر بودجه دولت در اجرای پروژهها و هم بر هزینههای کشاورزان تحمیل کرده است.
نیازی شهرکی در ادامه به آسیبهای فیزیکی وارد شده به برخی کارخانجات داخلی اشاره کرد و گفت: علاوه بر محدودیتهای عرضه در بازار، آسیب دیدن تعدادی از واحدهای تولیدی داخلی نیز روند تولید را با اختلال مواجه کرده است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه هماکنون ۳۰۰ تولیدکننده لوله و اتصالات پلیمری در کشور فعالیت میکنند، افزود: نشستهای مستمری با انجمنهای مرتبط برگزار شده و در حال پیگیری هستیم تا با صدور مجوزهای لازم، نسبت به واردات مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات اقدام کنیم. وی ابراز امیدواری کرد که با بازگشت آرامش به بازار، تولیدکنندگان بتوانند با برنامهریزی دقیقتر، قیمت نهایی محصولات را به ثبات برسانند.
تأمین نیاز کشور؛ حتی با ۵۰ درصد ظرفیت
بخش کلیدی سخنان نیازی شهرکی به وضعیت تأمین تجهیزات پروژههای آب و خاک اختصاص داشت. وی با تأکید بر اینکه ظرفیت اسمی کارخانجات تولید لولههای پلیاتیلن در کشور دو برابر نیاز داخلی است، تصریح کرد: حتی با فعالیت ۵۰ درصدی این واحدها، نیاز کشور تأمین میشود. در شرایط کنونی با بهرهگیری از ۶۰ تا ۷۰ درصد ظرفیت تولید داخلی، نگرانی عمدهای برای تأمین نیازهای بخش آب و خاک نداریم.
معاون وزیر جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد که بخشی از تولیدکنندگان به دلیل نوسان قیمتی در بازار، با ظرفیت حداکثری فعالیت نمیکنند و منتظر ایجاد ثبات و تعادل قیمت هستند.
خودکفایی ۹۸ درصدی و ارزآوری ۳۰۰ میلیون دلاری
نیازی شهرکی در بخش دیگری از این گزارش، خودکفایی ۹۸ درصدی کشور در تولید ادوات و تجهیزات آبیاری را یک دستاورد مهم خواند و گفت: به دلیل اتکا به توان تولید داخل و موجودی انبارها، محاصره دریایی هیچ خللی در تأمین نیازهای این حوزه ایجاد نکرده است. وابستگی اصلی ما به مواد پلیمری بود که اکنون در داخل تولید میشود.
وی با افتخار از صادرات محصولات ایرانی به ۱۸ کشور جهان از جمله برخی کشورهای اروپایی خبر داد و افزود: این صادرات سالانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته است.
معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در پایان، با اشاره به وابستگی بسیار محدود کشور به برخی گیربکسها و موتورهای خاص (کمتر از یک درصد)، گفت: امکان تأمین این اقلام از مسیر کشورهای همسایه شمالی و غربی وجود دارد. تاکنون گزارشی مبنی بر نگرانی تولیدکنندگان بابت اخلال در واردات قطعات دریافت نشده است و تولیدکنندگان با تکیه بر موجودی انبارها و ظرفیتهای داخلی، توانستهاند تقاضای بازار را پوشش دهند.
آموزش4 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
خبرهای سازمانی2 هفته پیشدستورالعمل جدید پروانههای گلخانه به تمام استانها ابلاغ میشود
آموزش4 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
دانستنی ها4 هفته پیشبرنامه معاونت آموزش و ترویج کشاورزی برای بهینهسازی انرژی اعلام شد
خبرهای سازمانی4 هفته پیشسرمایه پنهان: آغاز برنامه ملی ثبت دانش بومی کشاورزان توسط سازمان تات
مقالات4 هفته پیشکشاورزیِ هوشمند در ایران؛ از آرمانِ «دادهمحوری» تا واقعیتِ «زیرساختگریز»
گزارش3 هفته پیشچالش گرانی، فرصت صادرات؛ صادرات ریگ دوسویه «کشت سبز طاها» به عراق و تاجیکستان
علوم و آموزش3 هفته پیشخیاری که میخواهد جای چیپس را بگیرد! پاپیتس هلندی وارد بازار شد
























