پرونده ویژه
خروج از واکنش سنتی به سمت مدیریت هوشمند/ نوید رونمایی از لاین امیدبخش گندم
پایگاه خبری داوان نیوز: در آستانه سالی که از سوی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) به نام «آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها» نامگذاری شده است، پرسش از چگونگی عبور از شکاف دیرینه میان «دانش نهفته در آزمایشگاه» و «عملکرد عینی در مزرعه» بیش از پیش ضروری مییابد. استان گلستان بهعنوان یکی از قطبهای راهبردی تولید غلات کشور، با چالشهای مضاعفی نظیر کمآبی، شوری اراضی، فرسایش خاک و تغییر اقلیم روبهروست. در این میان، مراکز تحقیقات کشاورزی به مثابه پلهای علمی-اجرایی، نقشی محوری در بومیسازی فناوریهای نوین، اصلاح الگوی کشت و انتقال مستقیم دستاوردهای پژوهشی به بدنه تولید دارند.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، گفتوگوی پیشِ رو با دکتر قربانعلی روشنی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، فرصتی است برای واکاوی برنامههای عملیاتی این مرکز در سال پیشرو: از معرفی ارقام مقاوم گندم و جو گرفته تا بهرهگیری از هوش مصنوعی، پایش ماهوارهای، و نقش شرکتهای دانشبنیان در تجاریسازی پژوهشها. آنچه در ادامه میخوانید، تصویری واقعبینانه از ظرفیتها، موانع و راهکارهای کاهش فاصله «مزرعه تا آزمایشگاه» در یکی از حساسترین مناطق کشاورزی ایران است.
با توجه به نامگذاری سال پیشرو با عنوان «آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها» توسط سازمان تات، مهمترین برنامه عملیاتی مرکز شما برای تبدیل پژوهش به زبانی ساده برای کشاورزان و کاهش فاصله مزرعه تا آزمایشگاه چیست؟
مراکز تحقیقاتی حلقه اتصال علم به مزارع هستند. بهرهگیری از فناوری یک ضرورت توسعه در کشاورزی است که همیشه مورد توجه متخصصان و تولیدکنندگان بوده، اما نکته کلیدی، شیوه انتقال درست آن به کاربران نهایی است. ترویج و آموزش، دو مقوله مکمل هستند که تخصص دوسویه در توسعه منابع انسانی کشاورزی را بر عهده دارند. محققان ما با حضور میدانی در عرصههای تولید، مرزهای علم را شکافته و دانش و فناوری را مستقیماً به بهرهبردار منتقل میکنند.
استان گلستان به عنوان قطب غلات کشور شناخته میشود. در سال پیشرو، چه ارقام جدید و مقاوم گندم و جو (نسبت به خشکی، شوری یا آفات) معرفی خواهد شد و این ارقام چه مزیت کمی و کیفی نسبت به ارقام رایج دارند؟
در گندم آبی، لاین امیدبخش ۲۰-۹۷ N را معرفی میکنیم که میانگین عملکرد آن ۵۹۹۱ کیلوگرم در هکتار است؛ یعنی ۲۳۱ کیلوگرم بیشتر از رقم شاهد «احسان». این لاین دارای ارتفاع مناسب، رسیدگی متوسط، مقاوم به زنگ زرد و قهوهای، کیفیت دانه عالی و پروتئین بالای ۱۲ درصد است.
برای جو آبی نیز لاینهای WB-98-18 و ۱۴۷-۱۴۰۰ برای سال ۱۴۰۵ معرفی میشوند. این ارقام با پتانسیل عملکرد ۵ تن در هکتار، زودرس، مقاوم به گرما و خوابیدگی و همچنین مقاوم به بیماریهایی مثل سفیدک پودری، زنگ قهوهای، لکه نواری و توری هستند. وزن هزار دانه ۴۰ تا ۴۵ گرم، ارتفاع بوته ۸۵ تا ۹۵ سانتیمتر و برتری ۲۰۰ کیلوگرمی نسبت به ارقام شاهد منطقه از دیگر مزایای این لاینهاست. این ارقام برای مناطق گرم، شمال دشت گرگان و گنبد که دارای اراضی لبشور با رطوبت و بارندگی کم هستند، بسیار مناسبند.
سامانه ارتباط مستقیم کشاورزان با محققان چقدر موفق بوده است؟ برای آشنایی بیشتر بهرهبرداران با دستاوردهای مرکز (مثل مزارع نمایشی و بازدیدهای میدانی) چه برنامه جدیدی دارید؟
هرچه ارتباط و تعامل محقق، کارشناس و مروج با کشاورز بیشتر باشد، تأثیرپذیری و رعایت نکات فنی بالاتر میرود. اکثر کشاورزان با مشاهده میدانی و دیدن اختلاف عملکرد در محصولات، تأثیرپذیری بیشتری پیدا میکنند. این روش باعث اطمینان خاطر کشاورز و در نتیجه پذیرش یافته جدید و استفاده از آن در مزرعه خود میشود. در نهایت، این فرآیند به افزایش بهرهوری و عملکرد محصولات غذایی در کشور منجر خواهد شد.
برای اصلاح الگوی کشت در شرایط کمآبی استان، مرکز چه محصولات جایگزین کمآببر و اقتصادی پیشنهاد میدهد؟ چه موفقیتهایی در تغییر کشت برنج یا سبزیجات پرآببر داشتهاید؟
متأسفانه الگوی انقباضی چندان جدی گرفته نشده است. در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، سطح زیر کشت برنج باید به ۲۰ هزار هکتار کاهش مییافت، اما کشاورزان حدود ۴۶ هزار هکتار کشت کردند. در ۱۵ سال اخیر، سطح شالیکاری استان سالانه به طور میانگین ۱۶۰۰ هکتار افزایش یافته است. اگر بتوانیم این سطح را حدود ۱۰ هزار هکتار کاهش دهیم، سالانه ۱۳۵ میلیون مترمکعب در منابع آبی صرفهجویی میشود.
برای این کار، ایدههای نوآورانهای نیاز است که بر تأمین معیشت کشاورز همراه با کاهش هزینه تولید گیاهان همدوره و مهم منطقه مثل پنبه، سویا، کنجد و آفتابگردان متمرکز باشد. سیاستهای قبلی به دلیل تأمین نکردن منافع کوتاهمدت کشاورزان کارساز نبوده است.
به عنوان محصولات جایگزین کمآببر، گلرنگ و کاملینا (گیاهان روغنی) را پیشنهاد میدهیم که با کشت پاییزه و زمستانه، نیاز آبی خود را عمدتاً از آب سبز تأمین میکنند. متأسفانه به دلیل خشکسالی و کیفیت پایین روغن (که منجر به عدم استقبال کارخانجات شده)، توسعه نیافتهاند و خرید تضمینی برای توسعه آنها ضروری است. همچنین در بخش علوفه، با توجه به کاهش بارندگی، باید به سمت کشت علوفههای پاییزه (جو، تریتیکاله، شبدر، یونجه) و علوفههای تابستانه کمآببر مثل سورگوم و ارزن حرکت کنیم.
همکاری مرکز با شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی در چه حوزههایی فعال است و چه خروجی عملی و ملموسی برای کشاورز داشته است؟
۷ درصد از کل شرکتهای مستقر در اکوسیستم مراکز رشد سازمان تات در مرکز ما مستقر هستند. این شرکتها در سال ۱۴۰۱ نزدیک به ۸ میلیارد تومان درآمد کسب کردهاند. این همکاریها منجر به ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برای ۱۴۴ نفر شده است. همچنین ۱۷ شرکت از ۲۸ شرکت مستقر در مرکز رشد به مرحله تجاریسازی و فروش محصول رسیدهاند و میانگین سطح آمادگی فناوری آنها نزدیک به ۶ است. تنوع فعالیت این شرکتها تمام حوزههای کشاورزی استان گلستان را پوشش میدهد.

با وجود محدودیتها، مرکز تحقیقات گلستان در چه زمینههایی از هوش مصنوعی و فناوری روز مثل پیشبینی آفات، پایش ماهوارهای یا مدلسازی اقلیمی استفاده کرده است؟
الگوریتمهای یادگیری ماشین و عمیق سالهاست که در بخشهای تحقیقاتی مرکز استفاده میشوند. از جمله کاربردهای عملی میتوان به پتانسیلیابی کشت گونههای گیاهی، تهیه نقشه خطر مخاطرات طبیعی، طبقهبندی هوشمند کاربری اراضی با تصاویر ماهوارهای، مدلسازی و پیشبینی بلندمدت اقلیمی استان برای افق ۲۰۳۰ تا ۲۰۵۰ و نقشهبرداری رقومی خاک اشاره کرد.
در سالهای اخیر با استقرار شرکتهای فناور، گامهای عملیاتیتری برداشته شده است. برای نمونه، شرکت «فناوران همتای دیجیتال» در حال تجهیز چند کرت زراعی در ایستگاه عراقیمحله به شبکه سنسور متصل به موتور هوش مصنوعی برای پایش لحظهای و تصمیمگیری هوشمند است. همچنین نرمافزاری برای پیشبینی آفات توسط دکتر آقاجانی توسعه یافته که با استفاده از دادههای خام و مدلهای هوش مصنوعی، امکان پیشبینی و مدیریت بهتر آفات را فراهم میکند.
علاوه بر هوش مصنوعی، از پهپاد و فتوگرامتری برد کوتاه برای مطالعات فرسایش و رسوب، فناوری نانو برای تولید هیدروژلهای حاوی بذر جهت تثبیت تپههای ماسهای، و کشت بافت برای تکثیر نهالهای جنگلی و تولید بذرهای اصلاح شده نیز استفاده میشود که همگی جزو فعالیتهای دانشبنیان و لبه علم محسوب میشوند.
پرونده ویژه
اولتیماتوم واردکنندگان کود و سم: یا آزادسازی فوری یا مرگ تدریجی کشاورزی
رئیس انجمن واردکنندگان سرماه کود ایران با هشدار درباره «پاشنه آشیل» شدن نهادههای کشاورزی برای دولت، اعلام کرد: هماکنون با ۶۰ درصد کمبود کود مواجهیم و ثبتسفارشها با موفقیت انجام نشده است. وی خواستار آزادسازی فوری و بدون قید و شرط واردات کالاهای اساسی از کشورهای همسانه شد و گفت: اگر دولت نگذارد این کالاها بیاید، امنیت غذایی که امروز به آن افتخار میکنیم، در معرض خطر جدی قرار میگیرد.
پایگاه خبری داوان نیوز: رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران با اشاره به نقش کلیدی نهادههای کشاورزی در تأمین امنیت غذایی کشور، نسبت به عواقب تداوم مشکلات ثبتسفارش و ترخیص کالاهای اساسی هشدار داد و خواستار آزادسازی فوری واردات شد.
به گزارش خبرنگار ما، یکی از دستاوردهای برجسته ایران در دوران جنگ تحمیلی، تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید داخل بود؛ بهطوری که بر اساس اعلام مسئولان، ۸۵ درصد محصولات غذایی مورد نیاز کشور در آن مقطع توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین میشد. به گفته کارشناسان، تحقق چنین شاخصی نیازمند پیشنیازهایی است که از مهمترین آنها میتوان به تأمین بهموقع و کافی «سرماهکود» (کودهای پایه و اساسی) اشاره کرد. نبود این نهادهای حیاتی میتواند به «پاشنه آشیل» دولت در حوزه کشاورزی تبدیل شود.
سید مهدی حسینی یزدی، رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران ، با اشاره به عدم موفقیت ثبتسفارشها، اظهار داشت: از دولت درخواست داریم برای تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی، هرچه سریعتر واردات کالاهای مهم و ضروری را آزاد کند تا کشاورزان با خیالی آسوده به فعالیت خود ادامه دهند.
وی افزود: تشکلهای بخش کشاورزی، بهویژه انجمن واردکنندگان کود، با فشار مستمر از طریق مکاتبات، مصاحبهها و پیگیریهای متعدد، موفق شدند موضوع امنیت غذایی را به دغدغه اصلی مسئولان تبدیل کنند؛ تا جایی که رئیس مجلس اخیراً اعلام کرد ۸۵ درصد امنیت غذایی کشور تأمین شده است. این موفقیت حاصل تلاش تشکلها برای تأمین مستمر نهادهها بوده است.
حسینی یزدی با تشریح وضعیت کنونی تصریح کرد: در شرایط جنگ اقتصادی و تحریمها، سه مشکل اساسی گریبانگیر صنعت کود شده است:
۱. کاهش شدید توان مالی شرکتهای واردکننده (تا ۵۰ درصد)
۲. ثبت سفارشهای ناموفق و برنامهریزی نامناسب (مانند اعلام دیرهنگام بازگشایی سامانه تجارت به مدت محدود)
۳. برگشت کالاهای اساسی نظیر سنگ، کود و بذر از گمرکات، علیرغم تأمین از کشورهای هند و چین
رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران تأکید کرد: بارها با مسئولان مربوطه و رئیس سازمان توسعه تجارت مذاکره کرده و نامهنگاری انجام دادهایم. پیشنهاد دادیم که واردات بدون قید و شرط از کشورهای همسایه مانند ترکیه (که کالاهای اروپایی از آن مسیر قابل تأمین است) آزاد شود. نگرانی دولت مبنی بر ایجاد مازاد بر نیاز منطقی نیست؛ چراکه هماکنون با کمبود ۶۰ درصدی مواجه هستیم.
وی با انتقاد شدید از تصمیم اخیر برای بازگشایی ۲۴ ساعته سامانه جامع تجارت (با اعلام ساعت ۲ بعد از ظهر و اجرا از ساعت ۲۴ همان روز) گفت: چنین اقدام بدون برنامهای نشاندهنده عدم آمادگی است و بعید میدانم به نتیجه برسد. کدام شرکتها با این مهلت کوتاه میتوانند پروفرما و خط اعتباری بگیرند؟
حسینییزدی در پایان اظهار داشت: الحمدالله امروز سرمایه اجتماعی ما امنیت غذایی است، اما این دستاورد حاصل زحمات ۸ تا ۱۰ ماه پیش است؛ زمانی که موفق شدیم آفتزدایی، تأمین گندم و محصولات گلخانهای را مدیریت کنیم. اکنون با گرانیهای جهانی در آمریکا و مشکلات پتروشیمی، وقت آن رسیده که دولت و مسئولان بجنبند. خواهش من از دولت این است که اجازه دهند ما تأمینکنندگان، کالاها را بدون مانع وارد کنیم تا زنجیره تولید کشاورزی ایران قطع نشود.
پرونده ویژه
سه عامل گرانی سموم کشاورزی: مواد اولیه، دستمزد و ریسک کشتیرانی
مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، سه دسته مشکل عمده را پیش روی تولید سم کشور دانست: قطع عرضه حلال زایلن از پتروشیمیها، افزایش کارمزدهای گمرکی و هزینههای ارزی کشتیرانی، و تأخیر در تخصیص ارز. وی خواستار اولویتدهی وزارت جهاد به صنعت سم شد که پایه امنیت غذایی محسوب میشود.
پایگاه خبری داوان نیوز: مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، با اشاره به مشکلات متعدد در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای تولید و تغییرات تعرفهای، نسبت به بروز کمبود سم در فصل زراعی پیشِ رو هشدار داد و خواستار تسهیلگری فوری دولت و وزارت جهاد کشاورزی شد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، گیلآبادی مشکلات صنعت سموم کشاورزی را به سه دسته تقسیم کرد: مشکلات داخلی مرتبط با تأمین مواد اولیه، موانع اداری و ارزی، و افزایش هزینههای نهادهها و حملونقل.
وی مهمترین چالش فعلی را کمبود حلال زایلن دانست و تصریح کرد: این ماده از طریق پتروشیمیها تأمین میشد، اما با از خط خارج شدن چند پتروشیمی، زایلن مقرر بود در بورس عرضه شود، اما با قیمت بالایی انجام خواهد شد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی افزود: نامهنگاریهای گستردهای انجام دادهایم تا وزارت جهاد کشاورزی اولویت تأمین مواد اولیه را به صنعت سمدهد، چراکه سموم کشاورزی یکی از پایههای امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
گیلآبادی همچنین به مشکل تخصیص ارز و تشریفات اداری اشاره کرد و گفت: انتظار داریم ویرایش ثبت سفارشها و افزایش اعتبار آنها در سامانهها تسهیل شود تا فعالان اقتصادی مجبور به مراجعه حضوری نباشند. تسریع در تخصیص ارز توسط وزارت جهاد، یک ضرورت فوری است.
وی یکی دیگر از معضلات اخیر را تغییر تعرفههای گمرکی و افزایش کارمزدها دانست و هشدار داد: افزایش پایه حقوق گمرکی، هزینه تمامشده سموم را به شدت بالا میبرد و نهایتاً بر قیمت خرید کشاورز تأثیر میگذارد. دولت باید هرچه سریعتر برای این موضوع چارهاندیشی کند.
قیمت سموم داخلی ۱۰ تا ۱۵ درصد گران شده است
رئیس انجمن سموم کشاورزی با بیان اینکه قیمت سموم تولید داخل نسبت به سال گذشته ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته، اظهار داشت: ما در فروردینماه افزایش قیمتی نداشتیم، اما در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت مجبور به اعمال این افزایش شدیم، در حالی که این رقم در برابر رشد واقعی هزینهها بسیار ناچیز است.
وی عوامل دیگری مانند افزایش هزینه دستمزد، ریسک کشتیرانی و دریافت هزینههای ارزی توسط شرکتهای حملونقل را نیز تشدیدکننده وضعیت کنونی دانست و تأکید کرد: از طرف دیگر، شنیدهها حاکی از افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت مواد اولیه در چین است که فشار مضاعفی ایجاد میکند.
هشدار برای فصل زراعی آینده
گیلآبادی در پایان با اشاره به شروع فصل زراعی آینده از شهریورماه، خاطرنشان کرد: اگر تسهیلگری لازم انجام نشود و دولت ورود پیدا نکند، با کمبود شدید سموم کشاورزی مواجه خواهیم شد. ممکن است دو ماه آینده کمبود محسوس نباشد، اما باید از همین الان چارهاندیشی کرد. انتظار داریم ستاد تنظیم بازار هرچه سریعتر ورود کند و هزینههای گزاف حملونقل و تعرفهها را حذف یا تعدیل نماید.
پرونده ویژه
نقشه راه شبکه ملی الگوی کشاورزی تببین شد
تنها ۱۰ درصد کشاورزان کشور در سطح «خوب تا عالی» تولید میکنند و شکاف ۸۰ درصدی عملکرد بین مزارع نمونه و متوسط، سازمان تات را به اجرای طرح ملی «مزارع الگویی» با هدف ایجاد ۵۰ هزار مزرعه طی پنج سال واداشت.
پایگاه خبری داوان نیوز: معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی از اختلاف عملکرد چشمگیر میان کشاورزان نمونه و متوسط کشور خبر داد و گفت: طرح ایجاد «شبکه ملی مزارع الگویی» با هدف کاهش این شکاف و افزایش بهرهوری تا سطح ۵۰ هزار مزرعه در سراسر کشور اجرا میشود.
به گزارش خبرنگار ما، ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، در سیصد و پنجاه و هفتمین نشست شورای تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی مازندران، اهداف طرح «شبکه ملی الگوی کشاورزی» را تشریح کرد. وی این طرح را گامی بنیادین برای انسجام فعالیتهای تحقیقاتی و تسریع انتقال دانش به مزارع عنوان نمود.
فرجی با استناد به آخرین آمار مرکز ملی آمار در سال ۱۴۰۳، اظهار داشت: در حال حاضر حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار بهرهبردار در بخش کشاورزی کشور فعال هستند که از این تعداد، سهم استان گلستان ۳۰۰ هزار نفر است.
وی با اشاره به یک چالش اساسی افزود: متأسفانه اختلاف عملکرد قابلتوجهی بین کشاورزان نمونه و ایستگاههای تحقیقاتی با میانگین سایر کشاورزان وجود دارد. بهطوری که تنها بیش از ۱۰ درصد از بهرهبرداران در رده «خوب تا عالی» قرار میگیرند و ۸۰ تا ۹۰ درصد باقیمانده در سطوح «ضعیف تا متوسط» فعالیت میکنند.
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، علل این شکاف بزرگ را عواملی نظیر کوچکی قطعات اراضی، سرمایهگذاری پایین، محدودیتهای لجستیکی، کیفیت نامناسب خاک، کمبود امکانات آبیاری و مهمتر از همه، ضعف در انتقال دانش فنی به مزارع برشمرد.
فرجی با تأکید بر محدودیت ظرفیت دولت برای پوشش کامل نیازهای بخش کشاورزی، برنامه اصلی سازمان تات را «کاهش این اختلاف عملکرد» اعلام کرد و گفت: امسال برنامه داریم از ظرفیت کشاورزان نمونه بهصورت سیستماتیک و فعال برای آموزش همتایان همجوارشان استفاده کنیم.
وی از ایجاد حدود ۵۰ هزار مزرعه الگویی در سطح کشور به عنوان اهداف کلان این استراتژی نام برد و تصریح کرد: در یک افق پنجساله، هدف ما ایجاد حداقل یک مزرعه الگویی در هر روستا با مشارکت کشاورزان پیشرو است. این مزارع به کانونی برای فعالیتهای ترویجی و آموزشی تبدیل خواهند شد.
معاون سازمان تات خاطرنشان کرد: این طرح ضمن کمک به رفع مسائل فنی کشاورزان نمونه، افزایش بهرهوری حدود یک میلیون بهرهبردار دیگر را هدف گرفته است. در نهایت، اجرای این برنامه منجر به افزایش تولید مواد غذایی، پایداری تولیدات کشاورزی و تقویت امنیت ملی خواهد شد.
فرجی در پایان ابراز امیدواری کرد که با اجرای این برنامه، تحولی مطلوب در بخش تولید و امنیت غذایی کشور رقم بخورد.
-
دانستنی ها3 هفته پیشتغییر در نرم مبارزه؛ دستورالعمل فنی و اجرايي مبارزه با سن غلات
-
سرخط3 هفته پیشالگوی کشت محصولات گلخانه و محیط های کنترل شده تدوین شد
-
استان ها3 هفته پیشهزار جریبی: افزایش 50 درصدی تولید گندم، عدم ممنوعیت کشت برنج
-
آموزش4 هفته پیشکرم گلوگاه انار؛ مدیریت تلفیقی راهکاری مؤثر
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسال 1405 در سازمان تات: سال آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها
-
استان ها2 هفته پیشنشست فنی گیاهپزشکی مازندران؛ بیماریهای غلات و علفهای هرز کشت پاییزه بررسی شد
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپژوهشهای حشرهشناسی، بیمهی آیندهی کشاورزی ایران
-
علوم و آموزش2 هفته پیشرقم «لاهیج»؛ تقویت انگیزه نوسازی باغها با معرفی رقم جدید چای

