با ما همراه باشید

علوم و آموزش

طلوع نوآوری در شالیزارها؛ ایده تا ثروت در کشاورزی فناورانه گیلان

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: در عصر حاضر، که اقتصاد جهانی بر محور دانش و فناوری می‌چرخد، کشاورزی به عنوان یکی از پایه‌ای‌ترین بخش‌های اقتصاد، نیازمند تحولی جدی و روی آوردن به راهکارهای نوآورانه است. استان گیلان با برخورداری از اقلیمی منحصربه‌فرد و ظرفیت‌های کشاورزی و دریایی بی‌نظیر، پتانسیل تبدیل شدن به قطب فناوری‌های پیشرفته در این حوزه را دارد. در این میان، مراکز رشد واحدهای فناور به عنوان موتورهای محرک این تحول، نقش بی‌بدیلی در پرورش ایده، هدایت نوآوری و تبدیل دانش به ثروت ایفا می‌کنند.

این مراکز با شناسایی استعدادهای درخشان و ایده‌های ناب، بستری امن و حمایت‌گر را فراهم می‌کنند تا جوانان جسور و خلاق، کسب‌وکارهای آینده‌دار را پایه‌گذاری کنند. اما این مسیر پرچالش چگونه طی می‌شود؟ چه شرکت‌هایی از این اکوسیستم بیرون آمده‌اند و به موفقیت رسیده‌اند؟ و مهم‌تر از همه، چشم‌انداز کشاورزی مدرن در استان گیلان چیست؟

برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها، به سراغ دکتر پریسا شاهین‌رخسار، مسئول مرکز رشد واحدهای فناور در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان رفتیم. در این گفت‌وگوی اختصاصی، ایشان از تجربیات عملی، موفقیت‌های درخشان، چالش‌های پیش‌رو و نقشه راه آینده برای توسعه کشاورزی فناورانه در استان می‌گویند. مصاحبه‌ای که پیش‌رو دارید، پنجره‌ای است به سوی یکی از پویاترین مراکز نوآوری کشور که مستقیم‌تر از همیشه، صدای پیشگامان تحول در کشاورزی ایران را می‌شنوید.

 

با تشکر از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید. لطفاً در ابتدا، مرکز رشد تحت مدیریت شما را معرفی کرده و درباره مأموریت و اهداف آن توضیح دهید.

مرکز رشد واحدهای فناور گیلان، زیرمجموعه مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان و وابسته به پارک علم و فناوری استان است. رسالت اصلی ما، تبدیل ایده‌های نوآورانه به محصولات تجاری‌سازی‌شده و قابل عرضه در بازار است. ما از مرحله اولیه شکل‌گیری یک ایده تا زمانی که به یک محصول نهایی و کسب‌وکار پایدار تبدیل شود، از هسته‌های فناور و شرکت‌های نوپا حمایت می‌کنیم. هدف نهایی، پاسخگویی به نیازهای بخش کشاورزی و منابع طبیعی استان و کشور و همچنین ایجاد اشتغال برای جوانان خلاق و دانش‌آموخته است.

از شرکت‌های موفق و نمونه حاضر در مرکز رشد بفرمایید.

بله، با افتخار از تعدادی از این شرکت‌ها نام می‌برم:
شرکت پارس اندیشه رفیع: این شرکت که به‌تازگی در هفته پژوهش به عنوان «واحد فناور برتر» استان معرفی شد، موفق به تولید کنسرو خورشت با استفاده از کوفته‌های ماهی شده است. نوآوری اصلی این شرکت، استفاده از ضایعات ماهی به جای گوشت در تولید این محصول است.
شرکت آبزی خوراک پیشگام: این شرکت در حال اخذ گرید دانش‌بنیان است و از ضایعات ماهی، غذای سگ و گربه تولید می‌کند. این شرکت هم‌اکنون در حال دریافت مجوزهای نهایی از سازمان دامپزشکی است.
شرکت گیاه گستران: این مجموعه بر روی کشت و توسعه گیاهان زینتی کمیاب با استفاده از تکنیک پیشرفته «کشت بافت» فعالیت می‌کند و موفق به کار روی بیش از 30 نوع گیاه زینتی نادر شده است.
شرکت فناوران لوزان شمال: این شرکت موفق بر روی فناوری «پرایمینگ بذر حبوبات» کار می‌کند و توانسته است گرید دانش‌بنیان را دریافت کند.
شرکت آریا اکسیر: این واحد فناور نیز با استفاده از عصاره بامبو و درخت چای، موفق به تولید سرم‌های مراقبتی پوستی شده و مجوزهای لازم از سازمان غذا و دارو را اخذ کرده است.
علاوه بر این‌ها، شرکت‌های متعدد دیگری در حوزه‌های بسته‌بندی، ماشین‌آلات کشاورزی، شیلات و آبزیان در مرکز رشد ما مستقر و فعال هستند.

فرآیند شناسایی و جذب ایده‌های فناورانه در مرکز رشد چگونه است؟ و اولویت‌های فعلی مرکز برای پذیرش طرح‌های جدید چیست؟

ما به‌صورت مستمر و معمولاً به‌صورت فصلی، نیازهای فناورانه استان را با برگزاری جلسات کارشناسی با بخش اجرا، خصوصی و صنعت، پایش و شناسایی می‌کنیم. پس از شناسایی، این نیازها در قالب فراخوان‌های جذب ایده و رویدادهای نوآوری به دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی سراسر کشور اعلام می‌شود. جوانان خلاق و پژوهشگران ایده‌های خود را ارائه می‌دهند و پس از ارزیابی و تأیید کمیته فنی و اقتصادی مرکز، از آن‌ها حمایت می‌شود.
از جمله اولویت‌های اصلی و نیازهای فناورانه فعلی استان می‌توان به این موارد اشاره کرد:
1. توسعه فناوری خشک کردن علوفه: با توجه به توسعه کشت دوم علوفه در اراضی شالیزاری، مشکل اصلی، خشک کردن، سیلو و انبارداری علوفه است.
2. اقتصاد دریا محور: با توجه به مجاورت با دریای خزر، بر روی فناوری‌هایی مانند افزایش بهره‌وری مصرف آب، بازچرخانی آب، مدیریت پساب‌های آبزی‌پروری و سایر زمینه‌های مرتبط تمرکز داریم.
3. کاهش ضایعات برنج: به‌عنوان محصول شاخص استان، کاهش ضایعات در مراحل مختلف برداشت، خشک‌کردن و بسته‌بندی از اولویت‌های مهم ماست. در همین راستا، فراخوان جذب ایده‌ای با همکاری مؤسسه تحقیقات برنج کشور به‌زودی به صورت یک رویداد ملی برگزار خواهد شد.

در زمینه فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی و پلتفرم‌های هوشمند کشاورزی چه اقداماتی انجام شده است؟

خوشبختانه گام‌های اولیه خوبی برداشته شده است. به‌تازگی یک ایده در ارتباط با «پلتفرم هوشمند کشاورزی» با کمک یکی از اساتید و دانشجویان دانشگاه گیلان به مرکز رشد معرفی شده که در مرحله «پیش‌رشد» قرار دارد. این پلتفرم قادر خواهد بود داده‌های کشاورزی استان را پایش کرده و بر اساس آن، مدل‌های هوش مصنوعی مناسب برای حل مسائل را تولید کند. این آغاز راهی امیدوارکننده برای ورود هوش مصنوعی به بخش کشاورزی استان است.

استقبال جامعه جوان گیلان از حوزه نوآوری در کشاورزی چگونه است؟

اتفاقاً بسیار خوب و رو به رشد است. به دلیل ارتباط نزدیک با جامعه کشاورزان، شاهد حضور جوانان تحصیل‌کرده و خلاق گیلانی، به‌ویژه در حوزه کشاورزی برنج که اقتصادی است، هستیم. این جوانان با ایده‌های نوآورانه به ما مراجعه می‌کنند و ما سعی می‌کنیم با هدایت و شبکه‌سازی، آن‌ها را به سمت تبدیل ایده به یک محصول بازارپسند سوق دهیم. بسیاری از آن‌ها حتی نمونه‌های اولیه را نیز تولید کرده‌اند که نیاز به بازطراحی و مهندسی برای تجاری‌سازی دارد.

بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی مرکز رشد و واحدهای فناور چیست؟

چالش‌ها را می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
چالش‌های اقتصادی: تسهیلات فعلی پارک علم و فناوری برای پژوهشگران نوپا محدود است. ما سعی می‌کنیم با فراهم کردن امکانات زیرساختی مانند آزمایشگاه‌ها، کارگاه‌ها و فضای کاری با اجاره‌بهای بسیار مناسب، بخشی از هزینه‌ها را کاهش دهیم، اما همچنان نیاز به حمایت‌های مالی بیشتری از سوی دولت و نهادهای حاکمیتی احساس می‌شود.
چالش‌های اداری و مجوزی: فرآیندهای اداری و اخذ مجوزهای تولید از دستگاه‌های اجرایی گاهی دست‌وپاگیر است. نیازمند همکاری و تسهیل‌گری بیشتر این نهادها هستیم تا واحدهای فناور بتوانند با سرعت بیشتری به مرحله تولید تجاری برسند.

برای جلوگیری از سرخوردگی واحدهای فناور در مواجهه با رقابت با محصولات مشابه داخلی و خارجی در بازار، چه راهکاری دارید؟

شاهین‌رخسار: این یک نکته کلیدی است. از همان ابتدای پذیرش ایده، از متقاضی می‌پرسیم که آیا محصولش مشابه داخلی یا خارجی دارد؟ اگر دارد، مزیت رقابتی محصول خود را نسبت به آن‌ها چه می‌داند؟ در طول دوره حضور در مرکز رشد، با برگزاری دوره‌های آموزشی، مشاوره و استفاده از منتورهای تخصصی، به آن‌ها کمک می‌کنیم تا تحلیل درستی از بازار و موقعیت رقابتی خود داشته باشند. قبل از ارتقا به مرحله واحد فناور، ارائه یک «طرح کسب‌وکار» و «تحلیل بازار» قوی الزامی است که توسط داوران بررسی می‌شود. اگر توجیه اقتصادی نداشته باشد، مجوز ارتقا صادر نمی‌شود. این فرآیند به آن‌ها کمک می‌کند با چشمانی باز وارد بازار شوند.

جایگاه مرکز رشد گیلان در سطح کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

مرکز رشد گیلان از قدیمی‌ترین مراکز رشد در مجموعه سازمان تحقیقات و پارک علم و فناوری است و پابه‌پای آن‌ها رشد کرده‌ایم. در استان، به دلیل برخورداری از یک گروه تحقیقاتی قوی در تمامی رشته‌های کشاورزی، جایگاه ویژه‌ای داریم و پارک علم و فناوری، طرح‌های مرتبط با کشاورزی را به سمت ما هدایت می‌کند. در سطح کشور نیز سال‌ها به عنوان مرکز رشد فناور برتر در سازمان تحقیقات آموزش کشاورزی شناخته شده‌ایم و در نمایشگاه‌ها و رویدادهای ملی همواره حضوری فعال داشته‌ایم.

سخن پایانی و درخواست یا پیشنهاد شما از مسئولان چیست؟

از این فرصت سپاسگزارم. مرکز رشد گیلان همچنان در حال رشد و پویایی است. درخواست اصلی ما از مسئولان استانی و ملی این است که حمایت‌های خود از مراکز رشد را افزایش دهند. فناوری و نوآوری نباید تنها در حد شعار باقی بماند. این مراکز، بسترهای اصلی پرورش خلاقیت و توسعه اقتصادی مبتنی بر دانش هستند. با حمایت‌های ویژه‌تر، به‌ویژه در حوزه‌های مالی و تسهیل فرآیندهای اداری، می‌توانیم آینده اقتصاد کشاورزی استان و کشور را متحول کنیم. از همه جوانان خلاق و صاحب ایده نیز دعوت می‌کنم برای تبدیل ایده‌های خود به واقعیت، به مراکز رشد مراجعه کنند.

دانستنی ها

بهترین گیاه برای حیاط من کدام است؟ این وبسایت جدید پاسخ میدهد

مردم به‌خوبی میدانند از فضای سبز خود چه می‌خواهند، اما نمیدانند کدام گیاهان آنها را به آنجا میرسانند.» این جمله شریل جونز، رئیس Greenwood Nursery Inc.، فلسفه شکل‌گیری وبسایت TreeCityNursery.com را توضیح میدهد؛ سکویی که انتخاب گیاهان را بر اساس اهداف محوطه‌سازی، نه فهرست‌های سردرگ‌مکننده، سازماندهی کرده است.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان‌نیوز: انتخاب گیاهان مناسب برای محوطه‌سازی، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی صاحبان خانه بوده است؛ فرآیندی که اغلب با انبوهی از گزینه‌ها و سردرگمی همراه میشود. اما حالا وبسایتی تازه راه‌اندازی شده، قصد دارد این تجربه را به سفری لذتبخش و بدون پیچیدگی تبدیل کند.

به گزارش خبرنگار ما، TreeCityNursery.com به عنوان پلتفرمی نوآورانه، رویکردی کاملاً متفاوت به خرید گیاهان ارائه میدهد. این وبسایت به جای ارائه فهرست‌های طولانی و سردرگم‌کننده از گونه‌های گیاهی، به کاربران امکان میدهد تا بر اساس «نتیجه مطلوب» خود – چه ایجاد حریم خصوصی، چه جذب گرده‌افشان‌ها، چه کاهش هزینه‌های نگهداری یا زیباسازی فضاهای کوچک – گیاهان مناسب را بیابند.

شریل جونز، رئیس Greenwood Nursery Inc.، در اینباره میگوید: بسیاری از مردم به‌خوبی میدانند که میخواهند از فضای سبز خود چه انتظاری داشته باشند، اما دقیقاً نمی‌دانند کدام گیاهان میتوانند آن خواسته را برآورده کنند. ما TreeCityNursery.com را خلق کردیم تا فرایند انتخاب را برای صاحبان خانه و باغبانان ساده‌تر، سریعتر و در دسترس‌تر کنیم.»

انتخابی آگاهانه، بدون نیاز به تخصص گیاهشناسی

بازدیدکنندگان این وبسایت میتوانند مجموعه‌های متنوعی را که بر اساس اهداف رایج محوطه‌سازی دسته‌بندی شده‌اند، مرور کنند؛ از جمله:

– درختان حریم خصوصی و فنس‌های سبز
– جذب‌کننده‌های پروانه‌ها، زنبورها و حیات وحش
– پوشش‌های زمینی کم‌نیاز و مقاوم
– گیاهان برجسته برای حاشیه‌بندی و زیباسازی
– بهترین گیاهان چندساله
– گونه‌های مناسب برای بالکن، پاسیو و فضاهای کوچک شهری

همه گیاهان موجود در این سایت – شامل درختان، درختچه‌ها، تاکها، پوشش‌های زمینی و گیاهان چندساله – با دقت و بر اساس معیارهای عملکرد، زیبایی، سازگاری با اقلیم‌های مختلف و نیازهای واقعی باغبانی خانگی گزینش شده‌اند.

پاسخی به نیاز رو به رشد بازار

راه‌اندازی TreeCityNursery.com همزمان با افزایش تمایل صاحبان خانه به راهنمایی‌های عملی و توصیه‌های کارشناسی شده است؛ روندی که نشان میدهد مردم به جای صرف ساعت‌ها وقت برای مقایسه گونه‌های مختلف، به دنبال مسیرهایی مطمئن و اثبات‌شده برای بهبود فضای زندگی خود هستند.

علاقه‌مندان میتوانند هماکنون با مراجعه به TreeCityNursery.com از این رویکرد تازه در خرید گیاهان محوطه‌سازی بهره‌مند شوند.

 

درباره TreeCityNursery.com
TreeCityNursery.com یک مرجع آنلاین تخصصی در حوزه باغبانی و محوطه‌سازی است که با هدف کمک به کاربران در یافتن گیاهان متناسب با اهداف خاصشان طراحی شده است. این پلتفرم با تکیه بر مجموعه‌های گزینش‌شده و راهنمایی‌های کاربردی، انتخاب گیاهانی را که زیبایی، کارایی و آرامش را به فضاهای باز می‌آورند، برای همه آسان می‌سازد.

ادامه مطلب

علوم و آموزش

شفاف‌سازی مجوزها و تسهیل فرآیندها؛ محور اصلی نشست فعالان زیست‌بوم نوآوری کشاورزی

همزمان با اجرای برنامه‌های توسعه‌ای پارک ملی علم و فناوری کشاورزی، نشست تخصصی واحدهای فناور با محوریت تسهیل فرآیندهای حمایتی، جذب سرمایه و توانمندسازی شرکت‌ها برای توسعه بازار برگزار شد و در حاشیه آن، کارگاه‌های کاربردی قوانین دانش‌بنیانی و مالیاتی با استقبال فعالان این حوزه همراه گردید.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان‌نیوز: رئیس پارک ملی علم و فناوری کشاورزی و منابع طبیعی از جهش کمّی و کیفی در حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد و اعلام کرد: هم‌اکنون ۶۴ واحد فناور در پارک و ۷۵ شرکت در مراکز رشد مستقر شده‌اند که حاصل فعالیت آن‌ها، تجاری‌سازی بیش از ۱۳۰ محصول فناورانه و گامی بلند برای ورود به بازارهای صادراتی است.

به گزارش خبرنگار ما، همزمان با پیشبرد برنامه‌های کلان توسعه‌ای این پارک، نشست تخصصی واحدهای فناور و دانش‌بنیان با حضور جمعی از مدیران ارشد، کارشناسان صنعت و فعالان کلیدی زیست‌بوم نوآوری بخش کشاورزی برگزار شد. این رویداد راهبردی با محوریت توسعه بازار، تسهیل دسترسی به سرمایه، بهینه‌سازی فرآیندهای حمایتی و ارتقای جایگاه شرکت‌های فناور در زنجیره ارزش کشاورزی، گامی مؤثر در جهت تحقق اقتصاد دانش‌بنیان این حوزه محسوب می‌شود.

در این نشست، حسین لطفعلی‌زاده، رئیس پارک ملی علم و فناوری کشاورزی و منابع طبیعی، با اعلام برنامه‌های عملیاتی سال ۱۴۰۴، بر نقش بی‌بدیل بخش خصوصی در توسعه و گسترش فناوری‌های نوین کشاورزی تأکید کرد. وی از عزم جدی پارک برای گسترش همکاری‌های راهبردی با صندوق نوآوری و شکوفایی و همچنین معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری خبر داد و این تعاملات را زمینه‌ساز جهشی نو در حمایت از شرکت‌های خلاق و فناور دانست.

دستاوردها و برنامه‌های کلیدی پارک در سال جدید:
– توسعه کمی و کیفی زیست‌بوم فناوری: پذیرش و استقرار ۶۴ واحد فناور و دانش‌بنیان در پارک و همچنین ۷۵ شرکت نوپا در مراکز رشد استان‌های تهران و البرز، گامی بلند در راستای انباشت سرمایه‌های فکری و تخصصی این حوزه محسوب می‌شود.

– موفقیت در تجاری‌سازی فناوری‌ها: حاصل فعالیت‌های مؤثر واحدهای مستقر، تجاری‌سازی ۷۰ محصول فناورانه توسط ۲۱ واحد مستقر در پارک و تولید ۶۴ محصول دانش‌بنیان توسط ۴۰ شرکت فعال در مراکز رشد است که نشان‌دهنده بلوغ فرآیندهای تحقیق و توسعه تا عرضه به بازار می‌باشد.

– شفاف‌سازی و اعتباربخشی به فعالیت واحدها: اخذ مجوزهای قطعی فعالیت برای واحدهای فناور مستقر در مراکز رشد تهران و البرز، گامی اساسی در رسمیت‌بخشی و تسهیل تعاملات تجاری این شرکت‌هاست.

– تأمین مالی و حمایت‌های هدفمند: توسعه همکاری‌های مالی و حمایتی با صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی ریاست‌جمهوری، به‌منظور کاهش ریسک‌پذیری و افزایش شتاب رشد شرکت‌ها در اولویت قرار گرفته است.

– توانمندسازی برای حضور در بازارهای داخلی و صادراتی: تأکید ویژه بر توانمندسازی شرکت‌ها برای نفوذ در بازارهای رقابتی، جذب سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر و ورود به عرصه صادرات، از محورهای راهبردی این نشست بود.

بخش آموزشی و تعاملی:
در ادامه این رویداد، کارگاه‌های تخصصی با رویکرد ارتقای دانش مدیریتی و حقوقی واحدهای فناور برگزار شد. عناوین این کارگاه‌ها شامل «آشنایی با قوانین و مقررات پارک»، «فرآیندهای احراز دانش‌بنیانی»، «راهکارهای توسعه بازار و جذب سرمایه» و همچنین «نکات کاربردی در تنظیم اظهارنامه‌های مالیاتی» بود که با استقبال پرشور شرکت‌کنندگان همراه شد. بخش پرسش و پاسخ پایانی نیز به شفاف‌سازی ابهامات و ارائه راهکارهای عملیاتی به فعالان این حوزه اختصاص یافت.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، نشست تخصصی واحدهای فناور و دانش‌بنیان پارک ملی علم و فناوری کشاورزی و منابع طبیعی، با ترسیم چشم‌اندازی روشن از همکاری‌های میان‌بخشی و تأکید بر نقش محوری دانش‌بنیان‌ها در امنیت و بهره‌وری کشاورزی کشور، بار دیگر عزم راسخ این مجموعه را برای تبدیل ایده‌های نو به ثروت پایدار به نمایش گذاشت. انتظار می‌رود با اجرای برنامه‌های اعلام‌شده، شاهد جهشی قابل‌توجه در رشد اقتصادی و فناورانه بخش کشاورزی در سال پیش‌رو باشیم.

ادامه مطلب

آموزش

همزمان با آبیاری، آفات را کنترل کنید؛ «سم‌آبیاری: اصول و روشها»

سم‌آبیاری: اصول و روشها» عنوان جدیدترین نشریه تخصصی مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور به قلم محمدرضا نعمت‌اللهی و علیرضا مامن‌پوش است که به تشریح فناوری کاربرد آفت‌کشها از طریق سامانه‌های آبیاری تحت فشار میپردازد.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان‌نیوز: محققان مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور در نشریه تخصصی «سم‌آبیاری: اصول و روشها» اعلام کردند: استفاده از سموم از طریق سامانه‌های آبیاری تحت فشار (سم‌آبیاری) در صورت رعایت اصولی نظیر یکنواختی توزیع آب، کالیبراسیون دقیق و نصب تجهیزات ایمنی، ضمن افزایش کارایی و کاهش مصرف سم، خطرات زیست‌محیطی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش میدهد.

راهنمای جامع شیم‌آبیاری و سم‌آبیاری: اصول، مزایا و روشهای اجرا در کشاورزی مدرن

چکیده:
آشنایی با مفهوم شیم‌آبیاری (کاربرد مواد شیمیایی از طریق سامانه آبیاری) و بهویژه سم‌آبیاری، گامی مؤثر در راستای افزایش بهرهوری، کاهش مصرف سموم و حفظ محیط زیست است. در این گزارش، اصول فنی، ملزومات ایمنی، مزایا و محدودیت های این روش نوین کشاورزی تشریح میشود.

 

شیم‌آبیاری چیست؟

به گزارش واحد آموزش کشاورزی، شیم‌آبیاری (Chemigation) عبارت است از کاربرد انواع مواد شیمیایی کشاورزی از جمله کود مایع، آفت‌کشها (حشره‌کش، علفکش، قارچکش)، سموم بیولوژیک و تنظیم‌کننده‌های رشد از طریق سامانه آبیاری. اگرچه رایج‌ترین ماده مصرفی، کود ازته مایع است، اما کاربرد سایر ترکیبات نیز به سرعت در حال گسترش است.

در تقسیم‌بندی فنی، واژه کودآبیاری (Fertigation) به مصرف کودها و سم‌آبیاری (Pesticide Chemigation) به مصرف آفت‌کشها از طریق آب آبیاری اطلاق میشود. این روشها عمدتاً در سامانه‌های آبیاری تحت فشار (بارانی و قطره‌ای) با موفقیت اجرا میگردند.

تاریخچه و جایگاه سم‌آبیاری در جهان و ایران

اولین مطالعات جدی در زمینه سم‌آبیاری به اواخر دهه ۱۹۵۰ و اواسط دهه ۱۹۶۰ میلادی بازمیگردد. امروزه در دنیا، سم‌آبیاری برای دو منظور اصلی کاربرد دارد:

1. کنترل پیش‌رویشی علف‌های هرز در مزارع غلات.
2. مدیریت آفات خاکزی و اندام‌های هوایی (مانند شته‌ها، لارو پروانه‌ها) در محصولات سبزی و صیفی.

در ایران، مطالعه سم‌آبیاری از دهه ۱۳۷۰ آغاز شده، اما متأسفانه هنوز در بسیاری از موارد، روش سنتی «خیساندن خاک» رایج است؛ این در حالی است که سامانه‌های آبیاری تحت فشار در کشور توسعه یافته و کودآبیاری نیز مرسوم شده است.

مزایا و محدودیتهای شیم‌آبیاری و سم‌آبیاری

مهمترین مزایا عبارتند از:

– افزایش راندمان تولید محصول.
– توزیع یکنواخت‌تر مواد شیمیایی در سطح مزرعه.
– کاهش خطرات زیست‌محیطی ناشی از مصرف بیرویه سموم.
– کاهش آسیب مکانیکی به محصول و کاهش خطر برای نیروی کار.

محدودیتها و الزامات کلیدی:

– نیاز به مدیریت عالی سامانه آبیاری و نصب تجهیزات ایمنی (شیرهای ضدخلأ، سوییچ‌های قطع خودکار).
– یکنواختی توزیع آب پیشنیاز اصلی سم‌آبیاری است؛ در غیر این صورت، سم به میزان نامناسب به گیاه میرسد.
– نظارت مستمر در حین عملیات الزامی است تا از آبیاری اضافی و شستشوی سم به منابع آب زیرزمینی جلوگیری شود.
– خاک نباید پیش از سم‌آبیاری بیش از حد خیس باشد.

اصول فنی و ایمنی در سم‌آبیاری

برای موفقیت در سم‌آبیاری، رعایت اصول زیر ضروری است:

1. کیفیت سامانه آبیاری: سامانه باید توزیع یکنواخت آب و انتقال مؤثر سم به منطقه ریشه را تضمین کند.
2. بازدید پیش از عملیات: یکنواختی پاشش، سلامت اتصالات و عملکرد تجهیزات ایمنی بررسی شود.
3. کالیبراسیون دقیق: میزان سم مصرفی (دز) باید بهطور دقیق محاسبه شود. عدم کالیبراسیون صحیح یا منجر به عدم تأثیر سم میشود یا به آلودگی محصول و محیط میانجامد.
4. شستشوی سامانه: پس از پایان عملیات، شستشوی کامل لوله‌ها و تجهیزات الزامی است.

نکته مهم: در صورت ضعف مدیریت آبیاری، به جای سم‌آبیاری از روش «خیساندن خاک» (ریختن محلول سم پای بوته) استفاده شود.

سم‌آبیاری در سامانه‌های مختلف آبیاری

1. آبیاری سطحی (شیاری)
از میان روشهای آبیاری سطحی، تنها آبیاری شیاری برای سم‌آبیاری مناسب است، مشروط بر آنکه شیب زمین صفر تا ۰.۵ درصد و نفوذپذیری خاک زیاد نباشد. دو روش اصلی شامل «روش برش» (تزریق سم در کنار ردیف کشت) و «روش پوشش جانبی» (مصرف سم در حاشیه شیار پیش از آبیاری) است.

2. آبیاری بارانی
از میان انواع سامانه‌های بارانی، سیستم بارانی دورانی به دلیل یکنواختی توزیع و خطر کمتر بادبردگی، گزینه مناسبی است.
دستورالعمل اجرا:

– آبیاری را شروع کنید تا لولهها پر شده و زمین کمی خیس شود.
– تزریق سم باید حداقل ۳۰ دقیقه ادامه یابد.
– پس از اتمام تزریق، سامانه را به مدت معادل زمان تزریق، شستشو دهید.
– توجه: در این روش، سم صرفاً به صورت خاک کاربرد استفاده میشود (نه پاشش روی شاخ و برگ).

3. آبیاری قطره‌ای
این روش برای کنترل آفات خاکزی و اندام هوایی در محصولات سبزی و صیفی بسیار موفق بوده است. استفاده از قطره‌چکان‌های با دبی ثابت (دارای قابلیت جبران فشار) به دلیل استقلال از توپوگرافی زمین، اولویت دارد.
کالیبراسیون: با استفاده از یک ماده شوینده غلیظ (به جای سم)، مدت زمان رسیدن محلول به نزدیکترین و دورترین قطره‌چکان اندازه‌گیری شود. اختلاف زمانی کمتر از ۲ دقیقه مطلوب است.

تأثیر کیفیت آب بر سم‌آبیاری

بر اساس استانداردها، در سامانه‌های آبیاری تحت فشار، استفاده از آبی با هدایت الکتریکی (EC) بیش از ۳ دسی‌زیمنس بر متر (ds/m) دارای محدودیت شدید است. برای سم‌آبیاری، حتماً از آبی با EC کمتر از ۳ ds/m و کیفیت مناسب استفاده شود.

نمونه‌های موفق سم‌آبیاری در جهان

– کنترل شته در کاهو با ایمیداکلوپراید.
– کنترل کرم ساقه‌خوار اروپایی ذرت در فلفل با کلرانترانیلیپرول.
– کنترل گل جالیز در گوجه‌فرنگی با کلروسولفورون.
– کنترل علف‌های هرز در سیبزمینی با سم EPTC.

نتیجه گیری و توصیه های پایانی

سم‌آبیاری یک فناوری کارآمد و سازگار با محیط زیست است، مشروط بر آنکه اصول فنی و ایمنی آن به دقت رعایت شود. با توجه به گسترش سامانه‌های آبیاری تحت فشار در کشور، آمادهسازی این سامانه‌ها برای سم‌آبیاری (با افزودن پمپ تزریق و تجهیزات ایمنی) هزینه ای اندک داشته و میتواند گامی مؤثر در جهت مدیریت بهینه آفات و کاهش مصرف سموم باشد.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، دستورالعمل “سم‌آبیاری: اصول و روشها” توسط محمدرضا نعمت اللهی و علیرضا مامن پوش از عضو هیات علمی مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور نگاشته و منتشر شده است.

ادامه مطلب
پیام ما

پرطرفدار