با ما همراه باشید

گزارش

چرا بانک‌ها از سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی طفره می‌روند؟

عملکرد نظام بانکی در قبال بخش کشاورزی در سال‌های اخیر را باید «فرصت‌سوزی بزرگ» خواند. در شرایطی که تحریم‌ها نیاز به خودکفایی غذایی را به یک ضرورت امنیت ملی تبدیل کرده بود، بانک‌ها با تخصیص ناچیز منابع، پیچیده‌سازی فرآیندها و بی توجهی به نیازهای بلندمدت، نتوانستند نقش تاریخی خود در این برهه حساس را ایفا کنند.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: نظام بانکی ایران در ادوار اخیر، همزمان با دو چالش عمده داخلی و خارجی، یعنی تورم ساختاری بالا و تحریم‌های بین‌المللی گسترده، مواجه بوده است. این عوامل، به‌طور مستقیم بر توانایی و انگیزه بانک‌ها برای تخصیص منابع مالی به بخش‌های مولد اقتصاد، به‌ویژه بخش حساس و راهبردی کشاورزی، تأثیر گذاشته است.

به گزارش داوانن نیوز، برای قضاوت درباره مثبت یا منفی بودن عملکرد نظام بانکی در قبال بخش کشاورزی، باید معیارهایی همچون «کفایت تسهیلات»، «کیفیت تخصیص»، «زمان‌بندی»، «پوشش نیازهای مختلف» و «هماهنگی با شرایط ویژه اقتصادی» را مد نظر قرار داد. عملکرد نظام بانکی را نمی‌توان به صورت مطلق مثبت یا منفی ارزیابی کرد، بلکه باید آن را در یک طیف و با توجه به مقتضیات و محدودیت‌های موجود تحلیل نمود.
این گزارش با تمرکز بر اعطای تسهیلات بانکی به بخش کشاورزی، به واکاوی عملکرد نظام بانکی تحت این شرایط دوگانه می‌پردازد.

جنبه‌های مثبت عملکرد نسبی نظام بانکی
۱. تداوم جریان اعتبارات: علیرغم تمامی فشارها، نظام بانکی به‌طور کامل جریان اعتبار به بخش کشاورزی را قطع نکرده و همواره سهمی از تسهیلات، هرچند ناکافی، را به این بخش اختصاص داده است. این تداوم، حداقلی از گردش مالی در بخش را حفظ کرده است.
۲. اجرای سیاست‌های تکلیفی: بانک‌ها ملزم به اجرای سیاست‌های تکلیفی دولت در راستای اعطای تسهیلات خاص (مانند وام‌های خرد کشاورزی یا وام‌های کشت‌های محصولات خاص) بوده‌اند که تا حدی به توزیع هدفمند منابع کمک کرده است.
۳. ایجاد برخی سازوکارهای ویژه: در سال‌های گذشته، ایجاد طرح‌هایی مانند «اعتبارات دهیزان» یا توسعه نسبی «بانکداری دیجیتال» برای سهولت دسترسی روستاییان، گام‌هایی هرچند کوچک در مسیر بهبود دسترسی بوده است.

جنبه‌های منفی و نقاط ضعف اساسی
۱. ناکافی بودن سهم اعتباری: سهم مستمراً کمتر از ۱۰ درصدی بخش کشاورزی از کل تسهیلات بانکی، با سهم این بخش در اقتصاد و اشتغال و به‌ویژه با نقش حیاتی آن در «امنیت غذایی» و «تولید ملی» در شرایط تحریم، همخوانی ندارد. این مهم‌ترین شاخص عملکرد منفی است.

۲. کیفیت نامناسب تخصیص: تمرکز عمده تسهیلات بر وام‌های کوتاه‌مدت جاری (برای خرید نهاده) و غفلت از اعطای تسهیلات بلندمدت و میان‌مدت برای «نوسازی ماشین‌آلات»، «ایجاد سامانه‌های آبیاری نوین»، «صنایع تبدیلی» و «زنجیره ارزش»، نشان‌دهنده نگاه معیشتی و نه توسعهای به بخش کشاورزی است.

۳. تشریفات دست‌وپاگیر و تبعیض‌آمیز: فرآیند پیچیده اعطای وام و نیاز به وثایق سنگین، به‌طور سیستماتیک «خرده‌مالکان»، «کشاورزان جوان» و «تعاونی‌های کوچک» را که بیشترین نیاز را دارند، از دایره دریافت تسهیلات خارج می‌کند. این امر به تمرکز ثروت و اعتبار در دست تعداد محدودی انجامیده است.

۴. ناهماهنگی با واقعیت‌های تورمی: پایین بودن نرخ سود اسمی تسهیلات در مقایسه با نرخ تورم، اگرچه به ظاهر به نفع کشاورز است، اما در عمل دو اثر منفی دارد: اول، ایجاد رانت و انحراف وام به سمت افراد دارای نفوذ و دوم، کاهش شدید انگیزه بانک‌ها برای پرداخت وام به این بخش پرریسک، که نتیجه آن کاهش عرضه واقعی تسهیلات است.

۵. فقدان نوآوری مالی: نظام بانکی نتوانسته است ابزارهای مالی جدیدی مانند «صکوک کشاورزی»، «وام‌های مشارکتی بر اساس ریسک محصول» یا «تضمین‌نامه‌های زراعی» را به‌طور گستاده توسعه دهد تا هم ریسک خود را کاهش دهد و هم نیازهای متنوع بخش را پوشش دهد.

۶. عدم ارتباط مؤثر با تحریم‌ها: نظام بانکی نتوانسته است راهکارهای عملی برای تسهیل مبادلات مالی بین‌المللی کشاورزان (مانند صادرات) در شرایط تحریم ایجاد کند و این بخش را در انزوا رها کرده است.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، با ترازبندی جنبه‌های مثبت و منفی، می‌توان قضاوت کرد که عملکرد کلی نظام بانکی در قبال بخش کشاورزی در شرایط تورم و تحریم، منفی و ناکارآمد بوده است. این نظام نه تنها نتوانسته است به عنوان یک حامی و تسهیل‌گر عمل کند، بلکه در بسیاری از موارد به دلیل ساختار نامناسب، سیاست‌های نادرست و انفعال در برابر چالش‌ها، به عاملی برای تشدید مشکلات بخش کشاورزی تبدیل شده است. حضور برخی نقاط مثبت، تغییردهنده این قضاوت کلی نیست.

توصیه پایانی
برای خروج از این بن‌بست، نیاز به یک بازنگری اساسی است. نظام بانکی باید از نقش سنتی «وام‌دهنده صرف» به سمت «مشاور مالی» و «تسهیل‌گر توسعه‌ای» حرکت کند. این تحول مستلزم:
* تأسیس نهادهای مالی تخصصی کشاورزی با مدل کسب‌وکار و روش‌های ارزیابی ریسک مختص این بخش.
* اتصال اعتبار به بیمه و ایجاد بسته‌های جامع «اعتبار-بیمه-تکنولوژی».
* هدفمندسازی یارانه سود به‌صورت مستقیم به کشاورزان خرده‌پا و پروژه‌های نوآورانه.
* تفویض اختیار به شعب محلی برای اعطای وام بر اساس شناخت از کشاورزان و شرایط منطقه.
* استفاده از فین‌تک برای ایجاد سابقه اعتباری برای کشاورزان و تسهیل وام‌های خرد.

در نهایت، بهبود عملکرد نظام بانکی در قبال کشاورزی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت امنیت ملی برای عبور از بحران‌های کنونی و آینده است.

پرونده ویژه

فلوپیرام کاوش؛ تجربه موفق آمریکای جنوبی و پتانسیل آن در ایران

همزمان با هشدار کارشناسان نسبت به افزایش مقاومت آفات و خسارت ۱۰۰ میلیارد دلاری نماتدها به کشاورزی جهان، شرکت دانش‌بنیان کاوش کیمیای کرمان در همایش ملی نماتدشناسی، از جدیدترین دستاورد خود با نام “فلوپیرام کاوش” رونمایی کرد تا پاسخی علمی و کم‌خطر به بحران کاهش عملکرد محصولات استراتژیک باشد.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: شرکت کاوش کیمیای کرمان، با حضور فعال در سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران، از جدیدترین محصول خود با نام «فلوپیرام کاوش» رونمایی کرد. این نماتدکش نسل جدید که با تکیه بر دانش روز و فناوری‌های پیشرفته تولید شده است، نویدبخش تحولی اساسی در مبارزه با آفات خاکزی و نماتدهای مهلک محصولات کشاورزی خواهد بود.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، حسین نسایی، مسئول فنی شرکت کاوش کیمیای کرمان (عضو گروه کارواش)، طی سخنانی در سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران به تشریح ویژگی‌های منحصربه‌فرد این محصول و اهمیت مدیریت نوین آفات پرداخت. وی با اشاره به چالش یکصد ساله استفاده از آفت‌کش‌های شیمیایی گفت: متاسفانه خوش‌بینی اولیه نسبت به حذف کامل آفات با سموم شیمیایی نه تنها محقق نشد، بلکه شاهد افزایش مقاومت و سازگاری عواملی مانند قارچ‌ها، باکتری‌ها و نماتدها نسبت به این مولکول‌ها بوده‌ایم. این تهدید رو به رشد، نیازمند نگاهی عمیق‌تر و استفاده از فناوری‌های کارآمدتر است.

نسایی در ادامه به آمار خسارت‌بار نماتدها اشاره کرد و افزود: بر اساس جدیدترین آمار، نماتدها سالانه حدود 100 میلیارد دلار به محصولات کشاورزی در جهان خسارت وارد می‌کنند. در ایران نیز محصولات کلیدی مانند سیب‌زمینی در معرض خطر آفات مهاجمی همچون نماتد سیست طلایی قرار دارند که به دلیل تغییرات اقلیمی و تجارت جهانی، دامنه شیوع آن روزبه‌روز در حال گسترش است.

چرا “فلوپیرام کاوش” یک محصول استراتژیک است؟

مسئول فنی شرکت کاوش کیمیای کرمان در بخش دیگری از صحبت‌های خود، به معرفی مزایای رقابتی و فنی نماتدکش جدید پرداخت که آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای کشاورزان تبدیل می‌کند:

– ایمنی بالا (کم‌خطر): بر اساس رده‌بندی سازمان بهداشت جهانی (WHO)، این محصول در رده “U” (Unlikely to present acute hazard) قرار دارد و فاقد سمیت حاد است (LD50 بیش از 5000 میلی‌گرم). این ویژگی، ایمنی کاربران، مصرف‌کنندگان و محیط زیست را تضمین می‌کند.
– دوره کارنس کوتاه: دوره کارنس (فاصله زمانی آخرین مصرف تا برداشت محصول) این نماتدکش تنها سه روز است که در مقایسه با محصولات قدیمی با کارنس 90 روزه، انقلابی در امنیت غذایی و سلامت جامعه محسوب می‌شود.
– اثر دوگانه (نماتدکش و قارچکش): ماده موثره “فلوپیرام” علاوه بر کنترل نماتدها (از طریق مختل کردن زنجیره تنفسی میتوکندری)، خاصیت قارچکشی نیز دارد و بیماری‌های مهم خاکزی نظیر پیتیوم، فوزاریوم و آلترناریا را نیز کنترل می‌کند. این ویژگی منجر به سلامت بن‌ریشه، افزایش جذب مواد غذایی و در نهایت حداکثر شدن بهره‌وری محصول می‌شود.
– خاصیت سیستمیک و ماندگاری در خاک: این ترکیب پس از مصرف، جذب گیاه شده و به صورت سیستمیک در آن حرکت می‌کند. همچنین با ماندگاری در لایه اصلی خاک (5 تا 20 سانتی‌متری) و حرکت افقی، محافظتی پایدار (به طور متوسط 80 روز) از گیاه در برابر حملات نماتدها به عمل می‌آورد.
– مصرف پایین و بهینه: میزان مصرف بسیار پایین (بین 0.5 تا 1.25 لیتر در هکتار) در مقایسه با محصولات سنتی (تا 25 کیلوگرم در هکتار)، آن را به محصولی اقتصادی و دوستدار محیط زیست تبدیل کرده است.
– انعطاف در زمان مصرف: به دلیل سازگاری بالای این ترکیب با گیاه، می‌توان آن را بلافاصله پس از نشاکاری یا در مراحل ابتدایی کشت مورد استفاده قرار داد.

حسین نسایی در پایان بر قابلیت منحصربه‌فرد این محصول به عنوان ضدعفونی‌کننده بذر (مصرف در کشورهای پیشرفته‌ای همچون برزیل و آمریکا برای محصول سویا) تاکید کرد و گفت: فلوپیرام کاوش با دوز مصرف پایین و ایمنی بالا، پ réponس به نیاز مبرم کشاورزی مدرن ایران برای مقابله با آفات مقاوم و حفظ امنیت غذایی است. میزان مصوب این محصول برای مزارع سیب‌زمینی 625 میلی‌لیتر در هکتار تعیین شده است.

شرکت کاوش کیمیای کرمان با ارائه این محصول، گامی بلند در جهت توسعه کشاورزی پایدار و دانش‌بنیان در کشور برداشته است.

ادامه مطلب

پرونده ویژه

تهدید خاموش کشاورزی ایران در همایش ملی نماتدشناسی بررسی شد

سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران، با گردهمایی اساتید برجسته و شرکت‌های دانش‌بنیان در دانشگاه تربیت مدرس، علاوه بر تجلیل از پیشکسوتان این عرصه، میزبان رونمایی از یک نماتدکش کاملاً بومی و ایرانی بود.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با هدف بررسی جدیدترین دستاوردهای پژوهشی در حوزه مدیریت آفات خاکزی و با تأکید بر نقش آن در امنیت غذایی، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با حضور گسترده اساتید برجسته، پژوهشگران، دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد رشته گیاه‌پزشکی و همچنین نمایندگان شرکت‌های دانش‌بنیان، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.

این رویداد علمی معتبر که بستری برای تبادل آخرین دستاوردهای بنیادی و کاربردی در حوزه نماتدشناسی فراهم آورد، با تجلیل از پیشکسوتان و چهره‌های ماندگار این عرصه در کشور همراه بود.

مراسم افتتاحیه با سخنرانی دکتر ابراهیم پورجم، رئیس انجمن نماتدشناسی ایران، و دکتر محمدرضا رضاپناه، رئیس اتحادیه انجمن‌های علوم گیاه‌پزشکی، آغاز شد. این سخنرانان که از چهره‌های کلیدی و پیشگام این حوزه در کشور بشمار می روند، بر نقش حیاتی پژوهش‌های کاربردی نماتدشناسی در افزایش بهره‌وری کشاورزی و تأمین امنیت غذایی پایدار تأکید کردند. در ادامه، دکتر هادی کریمی‌پور فرد، دبیر علمی همایش، به تشریح روند داوری مقالات و کیفیت آثار ارسالی پرداخت.

تقدیر از مقام علمی پیشکسوتان و رونمایی از فناوری بومی
در بخش ویژه این رویداد، از یک عمر تلاش علمی و تأثیرگذار استادان پیشکسوت نماتدشناسی ایران قدردانی به عمل آمد. این حرکت نمادین، پاسداشت نیم قرن تلاش بی‌وقفه برای توسعه این دانش راهبردی در کشور بود.

همچنین، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران محلی برای نمایش توانمندی شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی بود. در این راستا، حسین نسائی از شرکت کاوش کیمیای کرمان، ضمن حضور در همایش، به معرفی یک نماتدکش بومی و کاملاً ایرانی پرداخت. این محصول که نتیجه تحقیقات گسترده تیم فنی این شرکت است، گامی مؤثر در جهت خودکفایی و کاهش وابستگی به واردات سموم شیمیایی محسوب می‌شود و نویدبخش تحولی در مدیریت پایدار بیماری‌های گیاهی است.

مرور جدیدترین یافته‌های پژوهشی در محورهای تخصصی
بخش علمی همایش با ارائه سخنرانی‌های تخصصی و وزین توسط پژوهشگران برجسته کشور ادامه یافت. محورهای اصلی این گردهمایی که جدیدترین چالش‌ها و راهکارهای این رشته را پوشش می‌داد، عبارت بودند از:

– تنوع زیستی و سیستماتیک نماتدها: شامل مطالعات نوین در زمینه نماتدهای انگل گیاهی، نماتدهای آزادزی و بیمارگر حشرات.
– اکولوژی و بیماری‌زایی: بررسی پراکنش جغرافیایی، زیست‌شناسی و مکانیسم‌های بیماری‌زایی نماتدهای خسارت‌زا.
– کنترل بیولوژیک: کاربردهای نوین نماتدهای بیمارگر حشرات در برنامه‌های مدیریت تلفیقی آفات (IPM).
– مدیریت پایدار: راهکارهای نوین در کنترل و مهار نماتدهای انگل گیاهی با رویکرد کاهش مصرف سموم شیمیایی.

در این نشست‌ها، پژوهشگرانی نظیر رضا قرین، جواد کریمی، مهسا مفتاحی، فاطمه شکاری ماهونکی و مهدی نصر اصفهانی به ارائه دستاوردهای تحقیقاتی حول محور همایش پرداختند که با استقبال و پرسش‌های تخصصی حاضران مواجه شد.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با ایجاد پیوندی مؤثر میان دانشگاه، بخش تحقیقات و صنعت، بار دیگر ثابت کرد که سرمایه‌گذاری بر روی دانش نماتدشناسی، نقشی کلیدی در افزایش بهره‌وری کشاورزی و حفظ سرمایه‌های ملی در مقابل آفات خاموش و مخرب خاکزی ایفا می‌کند.

 

ادامه مطلب

سردبیر

طراحی هوشمند نیروگاه‌های خورشیدی؛ کلید حفظ سلامت خاک و افزایش بهره‌وری کشاورزی

توسعه نیروگاه‌های خورشیدی اگر بدون مطالعه و طراحی صحیح انجام شود، به‌جای کمک به محیط زیست، به فشردگی خاک، کاهش تنوع میکروبی و اختلال در چرخه مواد مغذی منجر خواهد شد. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که معماری پنل‌های فتوولتائیک (شامل ارتفاع و فاصله آن‌ها) نقش کلیدی در جلوگیری از تخریب اراضی ایفا می‌کند.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: یک مطالعه جامع جدید نشان می‌دهد که سیستم‌های کشاورزی-خورشیدی (Agrivoltaics) با تغییر بنیادین رطوبت، دما و فعالیت میکروبی خاک، منجر به ایجاد مناطق ناهمگن در زیر و بین پنل‌ها می‌شوند. محققان تأکید می‌کنند که طراحی و مدیریت صحیح این تأسیسات می‌تواند سلامت خاک را احیا کرده و تاب‌آوری محصولات را به ویژه در مناطق تخریب‌شده و خشک افزایش دهد.

به گزارش داوان نیوز، تحقیقات جدید منتشرشده در مجله تخصصی pv به رهبری تیمی از دانشگاهیان در اندونزی، پرده از تأثیرات عمیق و چندلایه سایه‌اندازی پنل‌های فتوولتائیک (PV) بر فرآیندهای بنیادین خاک برداشته است. این مطالعه با مرور آخرین یافته‌های علمی، نشان می‌دهد که این تأسیسات نه تنها بر ریزاقلیم و عملکرد محصولات تأثیر می‌گذارند، بلکه ساختار شیمیایی، بیولوژیکی و فیزیکی خاک را برای همیشه دگرگون می‌کنند.

معماری پنل‌ها و معمای رطوبت خاک

بودیمان میناسنی، نویسنده اصلی این تحقیق، در گفتگو با مجله pv به حل یک تناقض مهم در پژوهش‌های پیشین اشاره کرد. وی توضیح داد: “بررسی ما نشان می‌دهد که خاک‌های مستقیماً زیر پنل‌ها عموماً خشک‌تر از مناطق باز اطراف هستند. گزارش‌های پیشین که از رطوبت بالاتر در این مناطق خبر می‌دادند، ناشی از دوره‌های کوتاه‌مدت نظارت، اثر سیستم‌های آبیاری قطره‌ای یا تجمع رطوبت در خطوط قطره‌ای پنل‌ها بوده است و شرایط واقعی و پایدار خاک را منعکس نمی‌کند.”

بر اساس این پژوهش، پیکربندی پنل‌ها – شامل ارتفاع از سطح زمین، فاصله و جهت نصب – منجر به ایجاد یک الگوی رطوبتی سه‌گانه می‌شود:
1. مناطق سایه‌اندیشی شده (زیر پنل‌ها): با کاهش تبخیر و تعرق، دمای پایین‌تر و نوسانات رطوبتی محدودتر مواجه هستند.
2. خطوط قطره‌ای (لبه پنل‌ها): به دلیل تمرکز رواناب ناشی از بارندگی، به شدت مرطوب‌تر از سایر نقاط هستند.
3. مناطق باز (بین پنل‌ها): بارندگی طبیعی و مستقیم را دریافت کرده و معمولاً از حاصلخیزی بالاتری برخوردارند.

پیامدهای شیمیایی و بیولوژیکی: از فشردگی خاک تا کاهش کربن آلی

یافته‌های این تحقیق هشدار می‌دهد که اگرچه سیستم‌های کشاورزی-خورشیدی می‌توانند راندمان مصرف آب را بهبود بخشند، اما نصب و مدیریت نامناسب آن‌ها منجر به فشردگی خاک و کاهش کربن آلی می‌شود. این تغییرات، جوامع میکروبی خاک را تحت تأثیر قرار داده، فراوانی و تنوع آن‌ها را کاهش داده و در نتیجه چرخه مواد مغذی را با اختلال مواجه می‌سازد.

میناسنی افزود: “سایه‌اندازی پنل‌ها رژیم حرارتی و رطوبتی خاک را تغییر می‌دهد که این امر بر فعالیت میکروارگانیسم‌ها تأثیر می‌گذارد. در برخی محیط‌ها، این تغییرات به فرآیندهای تشکیل خاک نیز گسترش یافته و منجر به کاهش آبشویی و حتی تجمع نمک در لایه‌های سطحی خاک می‌شود.”

با این حال، پژوهشگران به نکات مثبتی نیز اشاره کردند. کشت گیاهان پوششی کم‌رشد و مراتع گل‌های وحشی در زیر پنل‌ها می‌تواند با افزایش ورودی کربن و زیست‌توده میکروبی، تا حدودی از تخریب زیستی خاک جلوگیری کند. همچنین، سایه‌اندازی در مناطق خشک و نیمه‌خشک با کاهش دمای خاک و تنش گیاهی، می‌تواند فتوسنتز و کارایی مصرف آب را در برخی محصولات افزایش دهد.

توصیه‌های کلیدی برای آینده انرژی و کشاورزی

محققان در این مقاله، ویژگی‌های طراحی مانند ارتفاع پنل، فاصله ردیف‌ها و سیستم‌های ردیاب خورشیدی را به عنوان عوامل تعیین‌کننده در میزان تأثیر بر تنوع زیستی و سلامت خاک معرفی می‌کنند. این عوامل در تعامل با انتخاب نوع محصول، روش‌های آبیاری، شخم‌زنی وحتی ادغام دام، نتایج نهایی را شکل می‌دهند.

میناسنی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: “برای تضمین آینده‌ای که در آن هم انرژی پاک و هم تولید پایدار غذا تأمین شود، طراحی نیروگاه‌های خورشیدی باید با دقت و وسواس بیشتری انجام شود. ما نیازمند تطبیق شیوه‌های مدیریت زمین با این شرایط جدید و پایش مداوم شاخص‌های کیفیت خاک هستیم.”

وی خاطرنشان کرد که اگرچه سیستم‌های با طراحی خوب می‌توانند سلامت خاک را به ویژه در اراضی تخریب‌شده بهبود بخشند، اما اثرات بلندمدت این تأسیسات بر تکامل و توسعه خاک هنوز به طور کامل ناشناخته است و این حوزه نیازمند پژوهش‌های بیشتری در آینده خواهد بود.

ادامه مطلب
پیام ما

پرطرفدار

کلیه حقوق این پایگاه خبری متعلق به داوان‌نیوز است.