پایگاه خبری داوان نیوز: در شرایطی که کشاورزی ایران نیازمند جهشی دانش‌بنیان برای مقابله با چالش‌های آب، خاک و بهره‌وری است، مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با احیای برنامه تلویزیونی «رویش»، گامی عملی در جهت توانمندسازی ۵ میلیون کشاورز ایرانی برداشته است. این برنامه که همزمان با «روز ملی عسل» از شبکه سراسری آموزش پخش می‌شود، نه‌تنها یک مجله تصویری، بلکه پلی میان پژوهش و مزرعه محسوب می‌شود.

به گزارش خبرنگار ما، به‌مناسبت فرا رسیدن روز ملی عسل، مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، پخش ویژه‌برنامه «رویش» را از ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵، مجدداً در شبکه سراسری آموزش کلید زد. این برنامه که با هدف ارتقای دانش فنی و مهارتی کشاورزان تولید می‌شود، میهمان خانه‌های بیش از ۵ میلیون بهره‌بردار بخش کشاورزی خواهد بود.

دکتر ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در حاشیه ضبط شش گفتگوی تخصصی این برنامه در باغ ملی گیاهشناسی کشور، با تأکید بر رویکرد ترویجی سازمان متبوع خود اظهار داشت: برنامه رویش در قالبی نوین و با زبانی ساده، روان و کاربردی، به موضوعات کلیدی حوزه‌های زراعی، باغی، دامی، شیلات، مکانیزاسیون و فرآوری می‌پردازد. هدف اصلی، انتقال دانش روز به کشاورزان و تولیدکنندگان در مسیر تحقق کشاورزی دانش‌بنیان و افزایش بهره‌وری پایدار است.

وی با اشاره به انتخاب باغ ملی گیاهشناسی به عنوان نماد تلفیق علم و طبیعت، این مکان را نشانه‌ای از تعهد مؤسسه به پیوند پژوهش با عرصه تولید دانست و افزود: امید داریم محتوای تولیدی این برنامه، پاسخی دقیق و عملی به نیازهای واقعی عرصه کشاورزی باشد و بتواند نقش مؤثری در تصمیم‌گیری‌های بهره‌برداران ایفا کند.

دکتر فرجی در ادامه، از همکاری صمیمانه مدیران و عوامل شبکه سراسری آموزش، همچنین همکاران دفتر شبکه دانش و رسانه‌های ترویجی مؤسسه، برای تحقق این پروژه رسانه‌ای تقدیر کرد و آن را نمونه‌ای از همافزایی میان نهادهای علمی و رسانه ملی دانست.

بر اساس این گزارش، برنامه «رویش» با تکیه بر تجربیات کارشناسی و بهره‌گیری از کارشناسان برجسته کشاورزی، به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین ترویجی، گامی مؤثر در جهت توان افزایی سرمایه‌های انسانی بخش کشاورزی و تحقق اهداف امنیت غذایی پایدار محسوب می‌شود.

پایگاه خبری داوان‌نیوز: در حالی که بیشتر تولیدکنندگان گیاهان، منابع خود را بر مراحل پایانی رشد متمرکز می‌کنند، یک استارتاپ فعال در حوزه کشاورزی عمودی با شعار «تکثیر، نقطه ساخت یا شکست محصول است»، گام را فراتر نهاده و با ارائه گیاهان جوان به‌عنوان یک سرویس، کنترل کیفیت را از همان روزهای نخست چرخه حیات در دست گرفته است.

به گزارش خبرنگار ما، در دنیای کشاورزی مدرن، مرحله تکثیر به عنوان نقطه‌ای حیاتی شناخته می‌شود که می‌تواند سرنوشت نهایی محصول را تعیین کند. به گفته یکی از مدیران ارشد بخش کشاورزی، “اگر پتانسیل یک بذر، قلمه بدون ریشه یا نوک رونده در دو هفته نخست آزاد نشود، بخش قابل‌توجهی از نتیجه نهایی از دست خواهد رفت.” این نگاه، محور فعالیت یک استارتاپ فعال در حوزه کشاورزی است که با ارائه گیاهان جوان به‌عنوان یک سرویس، تضمین‌کننده آغازین موفقیت‌آمیز برای پرورش‌دهندگان است.

این مجموعه که خود را به‌عنوان یک گلخانه عمودی تعریف می‌کند، برخلاف رویکرد غالب که بر رشد محصول نهایی متمرکز است، تمام توان خود را بر نخستین حلقه از چرخه حیات گیاه معطوف کرده است. تمرکز اصلی این تیم، نه صرفاً افزایش عملکرد در واحد سطح، بلکه مدیریت تنوع زیستی، راستی‌آزمایی فرضیات و هماهنگ‌سازی تولید با نیازهای واقعی بازار است. به گفته مسئولان این مجموعه، “ما مسیر رشد از صفر تا سی‌درصد را پوشش می‌دهیم” و سپس گیاهان جوان را به پرورش‌دهندگان نهایی – اعم از فعالان عرصه گلخانه‌های سنتی، مزارع باز یا سیستم‌های عمودی – تحویل می‌دهیم.

انعطاف‌پذیری در مدل عملیاتی، یکی از ارکان اصلی این رویکرد به شمار می‌رود. این استارتاپ به جای توسعه فناوری‌های اختصاصی از ابتدا، بر بهینه‌سازی پروتکل‌های تکثیر و به‌کارگیری ابزارهای اثبات‌شده در مرحله خزانه‌داری تأکید دارد. هدف، تبدیل شدن به یک شرکت فناوری‌محور صرف نیست، بلکه استفاده هوشمندانه از تجهیزات موجود برای تولید مستمر و باکیفیت گیاهان جوان است.

به گفته مدیر ارشد کشاورزی این مجموعه، بسیاری از تولیدکنندگان تمام تمرکز خود را بر مراحل پایانی تولید می‌گذارند و غافل از آنکه ارزش افزوده و تمایز واقعی در مراحل آغازین شکل می‌گیرد. “تکثیر در روزهای نخست، اغلب نادیده گرفته می‌شود، در حالی که همین مرحله است که می‌تواند نتیجه نهایی را بسازد یا از بین ببرد.” این خلأ دقیقاً نقطه‌ای است که این مجموعه در آن جای گرفته و با کنترل مراحل اولیه، به دنبال کاهش نوسانات پایین‌دست، بهبود یکنواختی، کاهش زمان تولید و در نهایت افزایش بازده برای مشتریان خود است.

فناوری به کار گرفته شده در این مرکز، که ریشه در دانش فنی کشورهای پیشرو دارد، ترکیبی از منطق گلخانه‌ای با تراکم مزارع عمودی را به نمایش می‌گذارد. در این سیستم، سینی‌های کشت با استفاده از نوار نقاله و بازوهای رباتیک جابجا می‌شوند و وزن هر گیاه به دقت اندازه‌گیری می‌شود. آبیاری به صورت متمرکز انجام می‌شود که امکان کنترل دقیق و ارتقای سطح بهداشت را نسبت به روش‌های سنتی هیدروپونیک فراهم می‌آورد. سیستم نورپردازی نیز پویا بوده و دستورالعمل‌های نوری متناسب با مرحله رشد هر دسته از گیاهان تنظیم می‌شود. افزونگی در سیستم‌های حیاتی، از تداوم تولید بدون وقفه اطمینان حاصل می‌کند.

یکی از مسئولان فنی این مجموعه تأکید دارد که “سیستم طراحی شده، ساده، مستحکم و عاری از پیچیدگی‌های غیرضروری است” و نتیجه آن تولید گیاهانی تمیزتر، با سازگاری بالاتر و کنترل بهتر بر عوامل بیماری‌زا خواهد بود. به گفته وی، پرورش‌دهندگان همواره با تهدید عوامل بیماری‌زا مواجه هستند و شروع کار با مواد گیاهی عاری از هرگونه آلودگی، نیمی از مسیر موفقیت را هموار می‌کند.

آزمایش پیش از مقیاس‌سازی: رویکردی مبتنی بر شواهد
پیش از هر گونه تولید در مقیاس گسترده، تمامی فرایندها در آزمایشگاه‌های کشت و نسخه‌های کوچک‌شده سیستم اصلی، مورد آزمون قرار می‌گیرند. این محیط‌های کنترل‌شده برای طراحی و ارزیابی پروتکل‌های مختلف کشت، به‌ویژه در زمینه آبیاری و نوردهی، به کار می‌روند. رویه ثابت این مجموعه، اجرای پروژه‌های پایلوت با همکاری پرورش‌دهندگان است که در آن نتایج در شرایط واقعی سنجیده می‌شود. عملکرد نه تنها در فضای گلخانه، بلکه پس از انتقال به محیط‌های تولید تجاری نیز پایش می‌شود و تنها پس از تأیید موفقیت‌آمیز، تولید انبوه آغاز می‌گردد. در حال حاضر، تحقیقات بر روی محصولاتی نظیر توت‌فرنگی، سبزیجات برگ‌دار و گیاهان دارویی متمرکز است و برنامه‌های آتی شامل محصولات پیوندی همچون گوجه‌فرنگی، خیار و گیاهان زینتی می‌شود.

به گفته مدیر ارشد کشاورزی، “ابتدا باید توانمندی‌های خود را به اثبات برسانیم و سپس کشاورزان متعهد به همکاری می‌شوند.” این امر از طریق قراردادهای انعطاف‌پذیر محقق می‌شود که امکان پیش‌فروش ظرفیت تولید را پیش از راه‌اندازی کامل سیستم فراهم می‌آورد.

بزرگترین چالش: نیروی کار و برنامه‌ریزی
سیستم فعلی شامل دو واحد تولید با هشت لایه کشت است که حدود ۵۰۰ متر مربع سطح زیر کشت کاملاً خودکار را پوشش داده و سالانه نزدیک به ۵۰ میلیون نشاء تولید می‌کند. در مقابل، سیستم‌های ارزان‌تر با روش‌های غرقابی و زهکشی، به شدت وابسته به نیروی کار دستی هستند و ریسک امنیت زیستی بالاتر و مصرف آب بیشتری دارند. با توجه به نرخ بالای دستمزد در منطقه کبک که به ۲۰ تا ۲۵ دلار کانادا در ساعت می‌رسد، اتوماسیون به ابزاری کلیدی برای کاهش هزینه هر واحد گیاه تبدیل شده است.

با این حال، به اعتقاد مدیر این مجموعه، بزرگترین مانع، فناوری نیست، بلکه نحوه استفاده از آن است. برنامه‌ریزی تولید، نه خود فرایند کشت، عامل تعیین‌کننده موفقیت نهایی است. برای دستیابی به بهره‌وری مطلوب، سیستم باید حداقل ۷۵ درصد از طول سال پر باشد. هماهنگی چرخه‌های تولید برای محصولات متنوعی همچون سبزیجات برگ‌دار، توت‌فرنگی و گیاهان زینتی، پیچیدگی خاصی به برنامه‌ریزی می‌بخشد. به گفته وی، “تداخل زیادی میان تقویم کشت محصولات وجود دارد و تدوین یک برنامه هوشمند، رمز موفقیت ماست؛ چراکه علاوه بر پرورش گیاهان سالم، باید زمان‌بندی، لجستیک و تقاضای بازار را نیز مدیریت کرد.”

پایگاه خبری داوان‌نیوز: رقم جدید جو آبی با نام تجاری «پارس» با هدف افزایش بهره‌وری و مقابله با تنش‌های اقلیمی، پس از سال‌ها تحقیق و بررسی میدانی، موفق به دریافت تاییدیه نهایی از کمیته ملی معرفی رقم شد و به زودی وارد چرخه تولید کشاورزی کشور می‌شود.

به گزارش خبرنگار ما، در تازه‌ترین اقدام برای ارتقای امنیت غذایی و افزایش بهره‌وری مزارع کشور، رقم جدید جو آبی با نام تجاری «پارس» موفق به اخذ تاییدیه نهایی از کمیته ملی معرفی رقم شد و به زودی وارد چرخه تولید زراعی کشور خواهد شد.

این رقم که پیش‌تر با کد شناسایی «6-97-WB» در مراحل تحقیقاتی شناخته می‌شد، در یکصد و بیست و سومین جلسه این کمیته که در تاریخ ۲۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ برگزار شد، با استناد به داده‌های دقیق آزمایشگاهی و نتایج موفقیت‌آمیز مزارع آزمایشی، مورد تایید نهایی قرار گرفت.

پاسخی به چالش‌های تغییر اقلیم

دستاورد جدید محققان کشور را باید پاسخی هوشمندانه به چالش‌های فزاینده‌ای چون تغییر اقلیم و تنش‌های محیطی در مزارع جو دانست. ویژگی‌های منحصربه‌فرد رقم «پارس»، آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای کشاورزان تبدیل کرده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

– عملکرد بالا: پتانسیل تولید چشمگیر در واحد سطح که می‌تواند به افزایش قابل توجه درآمد کشاورزان منجر شود.
– زودرسی: کاهش دوره رشد گیاه که مدیریت بهینه‌تر منابع آبی را در شرایط کم‌آبی کشور ممکن می‌سازد.
– تحمل به گرما: سازگاری بالا با مناطق گرمسیری و تحمل قابل توجه در برابر استرس‌های دمایی، که این رقم را برای کشت در اقلیم‌های متنوع کشور مناسب می‌سازد.
– استحکام ساختاری: ویژگی نیمه‌مقاومت در برابر «خوابیدگی» و مقاومت در برابر «شکنندگی محور سنبله» که نقش مهمی در کاهش ضایعات حین برداشت ایفا می‌کند.
– کیفیت علوفه: دارا بودن استانداردهای مطلوب برای تامین خوراک دام، که به رونق دامداری کشور نیز کمک خواهد کرد.

نقش کلیدی محققان داخلی

معرفی این رقم، حاصل تلاش شبانه‌روزی جمعی از محققان و کارشناسان مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان است. در این میان، نقش امید پودینه، محقق بخش تحقیقات زراعی و باغی این مرکز، در فرآیند معرفی این رقم نقشی کلیدی و برجسته بوده است.

این موفقیت بزرگ، بار دیگر توانمندی بالای متخصصان بومی کشور در حوزه اصلاح نژاد غلات را به اثبات رساند و نویدبخش گام‌های بلندتری در جهت خودکفایی و امنیت غذایی پایدار در آینده‌ای نزدیک است. انتظار می‌رود با تکثیر و توزیع این رقم، شاهد جهشی چشمگیر در افزایش بهره‌وری مزارع جو آبی و بهبود سطح معیشت کشاورزان عزیز باشیم.