گفتگو
نبرد با چالشهای بیپایان

پایگاه خبری داوان نیوز: گلخانهها، نماد نوین کشاورزی و امید به تامین امنیت غذایی کشور، روز به روز در حال گسترش هستند. این واحدهای مدرن، قول تولید محصولی پربار، باکیفیت و مستقل از نوسانات جوی را میدهند. اما آیا واقعاً تولید در این بهشتهای کنترلشده، آنقدرها هم رویایی و بدون دردسر است؟ پشت این دیوارهای شیشهای و نمای سرسبز و چشمنواز، چه چالشهای طاقتسوزی نهفته است؟
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به سراغ یکی از این قهرمانان خاموش تولید رفتهایم؛ تولیدکنندهای که سرمایه، وقت و انرژی خود را پای کشت محصولی پرمصرف مانند فلفل دلمهای در گلخانه گذاشته است. به منطقه شاهدشهر از شهرستان شهریار یکی از مناطق مهم کشاورزی استان تهران رفتیم تا از نزدیک شاهد باشیم که چرا این رونق ظاهری، گاهی با چهرهای خسته و نگران یک گلخانهدار همراه است. مشکلاتی که از قطع مکرر برق حیاتی تا کمآبی و گرانی افسارگسیخته نهادهها، هزینههای سرسامآور نیروی انسانی و نگهداری، کمبود حمایتهای موثر دولتی و بازار فروش ناعادلانه را در بر میگیرد. مشکلاتی که نفس تولید را به شماره انداخته و سود را به رویایی دستنیافتنی تبدیل کرده است.
در این گزارش، پای صحبتهای صادقانه مهران چترسفید اردانی ، مدیر یک گلخانه بزرگ تولید فلفل دلمهای، مینشینیم تا از زبان خودش بشنویم که هر فلفلِ به ظاهر پررونق، با چه خون دلی به ثمر مینشیند و چرا ادامه این مسیر، نیازمند عشقی وصفناپذیر و امیدی به آیندهای بهتر است. همراه ما باشید.”
ظاهر گلخانه شما بسیار امیدبخش و پررونق است. لطفاً کمی درباره فعالیت خودتان بفرمایید.
مهران چترسفید : ما در این مجموعه چند هکتار زیر کشت گلخانهای فلفل دلمهای داریم و تلاش میکنیم محصولی باکیفیت و سالم به دست مصرفکننده برسانیم.
تولید در محیط کنترلشده گلخانه، حتماً مزایای خاصی دارد، اما مسلماً با چالشهایی هم همراه است. مهمترین مشکلاتی که در مسیر تولید با آنها مواجه هستید چیست؟
مهران چترسفید : (با آهی عمیق) متأسفانه چالشها به حدی زیاد و اساسی هستند که گاهی نفس تولید را به شماره میاندازند. اجازه بدهید به ترتیب اشاره کنم:
1. تامین انرژی (برق): بزرگترین معضل ماست. سیستمهای تهویه، فنها، گرمایش، سرمایش، نورهای مکمل و پمپهای آبیاری، همه وابسته به برق هستند. هر قطعی برق، حتی کوتاه مدت، یک فاجعه است. دما و رطوبت به سرعت از کنترل خارج میشود، گیاهان دچار استرس شدید میشوند، میوهها میریزند یا کیفیتشان به شدت پایین میآید و خطر شیوع بیماریها بالا میرود. ژنراتور داریم، اما سوخت آن بسیار گران و هزینه تعمیر و نگهداریش سرسامآور است.
2. آب: کمیت و کیفیت: درد دوم، آب است. هم کمبود فشار یا قطعی آب شهری مشکلساز است و هم کیفیت پایین آب. EC (شوری) آب بالاست، مجبوریم هزینه گزاف دستگاههای تصفیه پیشرفته را بپردازیم که خودشان هم برق زیادی مصرف میکنند و نیاز به تعمیرات مداوم دارند. تامین آب مناسب برای این سطح از کشت، یک دغدغه همیشگی و پرهزینه است.
3. گرانی سرسامآور نهادهها: بذرهای اصلاحشده و هیبرید باکیفیت، که پایه تولید خوب است، قیمتشان با نرخ ارز آزاد محاسبه میشود و واقعاً کمرشکن است. کودهای شیمیایی و آلی مورد نیاز، سموم موثر و مجاز برای کنترل آفات و بیماریها، روزبهروز گرانتر میشوند و گاهی حتی یافتن برخی انواع آنها با مشکل مواجه میشود. حتی لوازم مصرفی مثل نخهای بستن، پوششهای گلخانه، توریها و… هم از این گرانی مستثنی نیستند. هزینه نهادهها سهم عمدهای از قیمت تمام شده را تشکیل میدهد.
4. هزینههای نیروی کار و نگهداری: دستمزد نیروی انسانی متخصص و مجرب برای کار در گلخانه (هرس، گردهافشانی، برداشت، کنترل آفات) و بیمه و مزایای آنها به طور مستمر در حال افزایش است. نگهداری تجهیزات پیچیده گلخانه (سیستمهای کنترل اقلیم، آبیاری قطرهای، گرمایشی و سرمایشی) نیاز به تعمیرات منظم و پرهزینه دارد. کنترل دقیق دما، رطوبت، نور و تغذیه گیاهان نیز مستلزم صرف وقت و هزینه دائمی است. اینجا سرمایه در گردش همیشه درگیر است.
با این حجم از هزینههای سرسامآور، حمایتهای دولتی (مانند وامهای کم بهره، یارانه نهادهها، بیمه محصولات یا قیمت تضمینی) چقدر میتواند کمککننده باشد؟
مهران چترسفید : (با تکان دادن سر و لحنی حاکی از ناامیدی) حمایت دولتی کافی و اثرگذار؟ متأسفانه یا وجود ندارد یا در عمل به دست ما نمیرسد. اگر هم وجود داشته باشند، مرحل اداری پیچیده، نیاز به ضامنهای سنگین و دستوپاگیر، و نرخ سود واقعی بالا دارند که اغلب دریافت آنها را غیرممکن یا بسیار سخت میکند. زمان تصویب تا دریافت وام هم بسیار طولانی است.
موضوع بعدی که می تان گفت، برای محصولات گلخانهای مثل فلفل دلمهای، اساساً قیمت تضمینی معقول و تضمینشدهای وجود ندارد. ما کاملاً در تله بازار آزاد افتادهایم.

پس در نهایت، چالش فروش و بازاریابی محصول با این قیمت تمام شده بالا چگونه است؟
مهران چترسفید : این درد آخر و شاید تلخترین درد است. ما محصول را با هزینه بسیار بالا تولید میکنیم، اما هنگام فروش در بازار میوه و ترهبار یا به عمدهفروشان، با واقعیت تلخ روبهرو میشویم:
* رقابت ناعادلانه: با محصولات وارداتی ارزانقیمت (که گاهی با قیمت دامپینگ عرضه میشوند) یا حتی با محصولات فصلی فضای باز که هزینه تولید بسیار کمتری دارند.
* قدرت چانهزنی پایین تولیدکننده: دلالها و واسطههای قدرتمند تعیینکننده قیمت هستند و میخواهند با پایینترین قیمت ممکن خرید کنند.
* عدم تناسب قیمت فروش با هزینه تولید: بسیاری از روزها، قیمت بازار حتی از هزینه تمام شده تولید ما هم پایینتر است! یعنی ما مجبوریم محصولی را که برای تولیدش خون دل خوردهایم، با ضرر بفروشیم تا لااقل بخشی از هزینههای جاری تأمین شود و چرخ تولید بایستد.
* فقدان بازارهای مستقیم و منصف: دسترسی مستقیم و گسترده به خردهفروشیهای بزرگ یا مصرفکننده نهایی، که ارزش محصول باکیفیت و سالم ما را بدانند و بپردازند، بسیار محدود است.
با وجود این همه چالش طاقتفرسا، انگیزه شما برای ادامه کار چیست؟
مهران چترسفید : (نگاهی به بوتههای پرثمر میاندازد و لبخند کوچکی میزند) عشق به کشاورزی و تولید. دیدن این گیاهان که از بذر کوچکی به اینجا رسیدهاند و محصول سالمی میدهند، انرژیبخش است. امیدوارم روزی برسد که مسئولان، درد واقعی تولیدکننده را درک کنند: برق پایدار و ارزان، آب کافی و باکیفیت، تامین نهادهها با قیمتهای معقول و نظارت بر بازار نهادهها، حمایتهای مالی و بیمهای *عملی* و *به موقع*، و ایجاد سازوکارهایی برای تضمین خرید محصول به قیمتی که حداقل هزینه تولید را پوشش دهد. همچنین مبارزه جدی با قاچاق و دامپینگ محصولات خارجی و کاهش سلطه دلالان بر بازار. تا آن روز… (شانه بالا میاندازد) ما فقط به امید خدا و عشق به این سرزمین و تولید، چرخ را میچرخانیم، هرچند هر فلفل به خون دل ما تمام میشود.
****
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، پشت این ظاهر زیبا و سرسبز گلخانهها و این محصولات رنگارنگ، چه زحمات طاقتفرسا و چه چالشهای عظیم اقتصادی نهفته است. حمایت واقعی از تولید داخلی و امنیت غذایی کشور، نیازمند شنیدن این صداها و اقدام عملی برای رفع این موانع اساسی است. از شما هم بینندگان محترم متشکریم که با ما همراه بودید.
از آقای چترسفید بابت صراحت و اشتراک مشکلات واقعی شان بسیار سپاسگزاریم.

چند رسانه ای
گلمحمدی: دستورالعمل تبادل منابع ژنتیکی تصویب شد
معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تات از اجرایی شدن برنامه اعزام محققان جوان به چین و تصویب دستورالعمل تبادل منابع ژنتیکی خبر داد و تأکید کرد: علیرغم خروج نهادهای بینالمللی از ایران به دلیل تحریمها، توسعه همکاریهای علمی با کشورهای پیشرفته در اولویت این سازمان قرار دارد.

پایگاه خبری داواننیوز: غلامرضا گلمحمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، از برنامههای این سازمان برای توسعه همکاریهای بینالمللی در حوزه دانشبنیان کشاورزی و تبادل منابع ژنتیکی خبر داد.
به گزارش خبرنگار داواننیوز، گلمحمدی در پاسخ به سوال خبرنگار داوان نیوز، با تأکید بر رویکرد راهبردی سازمان متبوعش در حوزه بینالملل، به اهمیت تبادل دانش و ورود فناوریهای نوین به بخش کشاورزی کشور اشاره کرد و گفت: ما به موضوع همکاریهای بینالمللی اعتقاد راسخ داریم و آن را از چند جنبه، بهویژه برای ورود دانش روز و تبادل تجربیات، حیاتی میدانیم.
وی افزود: در این راستا، تبادلات خوبی با کشورهای همسایه و شرکای بینالمللی از جمله چین داشتهایم. سال گذشته در سفری که به چین داشتم، موفق به اخذ مجوز و انعقاد تفاهمنامهای شدیم که بر اساس آن، دانشمندان جوان ایرانی میتوانند به مدت یک سال در دورههای آموزشی این کشور شرکت کنند و با روشهای نوین اصلاح نباتات آشنا شوند. معاون وزیر جهاد با اشاره به اجرایی شدن این برنامه تصریح کرد: «خوشبختانه تاکنون ۶ نفر از محققان کشورمان برای فراگیری این روشهای پیشرفته به چین اعزام شده اند و هماکنون در این کشور مشغول به تحصیل هستند.
رئیس سازمان تات همچنین از پیگیری برای تبادل ارقام گیاهی پرمحصول خبر داد و اظهار داشت: علاوه بر چین، در سفر اخیر به بلاروس نیز مذاکراتی برای انتقال ارقام گیاهی جدید و سازگار با اقلیم کشور انجام داده ایم. این ارقام پس از بررسی های دقیق، در صورت احراز شرایط سازگاری، وارد چرخه تولید خواهند شد.
گلمحمدی به اقدامات تقنینی اخیر برای تسهیل این همکاریها اشاره کرد و گفت: بهتازگی دستورالعمل تبادل منابع ژنتیکی برای حوزه پژوهش در سطح بینالملل را مصوب کرده ایم تا بتوانیم از این ظرفیت ها برای ارتقای تحقیقات کشاورزی کشور استفاده کنیم.
معاون وزیر جهاد در بخش دیگری از سخنان خود به تأثیر تحریمها بر همکاریهای بینالمللی اشاره کرد و یادآور شد: از سال ۱۳۹۷ با تشدید تحریم ها، بسیاری از نهادهای بینالمللی همچون «سیمیت»، «ایکاردا» و «سی جی» فعالیت خود را در ایران متوقف کردند و در حال حاضر تنها سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) به همکاری خود ادامه داده است. با وجود این، ارتباطات خود را با این نهادها به طور کامل قطع نکرده ایم و در تلاشیم با استفاده از ظرفیت کشورهای ثالث و نیز تقویت بانک های ژن داخلی، این خلأ را جبران کنیم و برنامههای توسعه ای خود را پیش ببریم.
پرونده ویژه
تفاهمنامهای برای تحول بهرهوری / اتصال ۸۳ درصد ظرفیت علمی دانشگاه به مزارع کشور

پایگاه خبری داواننیوز: امضای تفاهمنامه میان مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی و انجمن علمی ترویج و آموزش کشاورزی، گامی برای بهکارگیری ظرفیت عظیم دانشگاهی (۸۳ درصد اعضای هیئت علمی) در نظام اجرایی کشور است. دکتر فرجی، رئیس مؤسسه، هدف این همکاری را تحقق برنامههای عملیاتی ۱۴۰۵، افزایش بهرهوری و تقویت امنیت غذایی با رویکردی دانشبنیان اعلام کرد.
به گزارش خبرنگار ما، دکتر ابوالفضل فرجی، رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در حاشیه نشست خبری معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، از انعقاد تفاهمنامه همکاری با انجمن علمی ترویج و آموزش کشاورزی ایران خبر داد و آن را عاملی کلیدی در تحول نظام دانشبنیان کشاورزی کشور توصیف کرد.
وی با اشاره به ظرفیت عظیم علمی موجود در مراکز دانشگاهی کشور اظهار داشت: بر اساس آمارها، حدود ۱۷ درصد از اعضای هیئت علمی بخش کشاورزی در سازمانهای اجرایی و مابقی یعنی ۸۳ درصد در دانشگاهها و دانشکدههای کشاورزی مشغول به فعالیت هستند. هدف اصلی از امضای این تفاهمنامه، بهرهگیری از این سرمایه عظیم علمی در راستای ارتقای فعالیتهای مؤسسه و پویاسازی نظام آموزش و ترویج کشاورزی است.
دکتر فرجی با تأکید بر رویکرد عملیاتی این همکاری افزود: برنامه داریم تا در سال جاری، در حوزههای مختلف و از طریق دفاتر تخصصی، از توانمندی اعضای هیئت علمی دانشگاهها برای پیشبرد مأموریتهای مؤسسه استفاده کنیم. این تعامل، بستری علمی برای ادامه مسیر فعالیتها فراهم میآورد و ما را در اجرای برنامههای ویژه، از جمله همکاری با نیروهای مسلح و مشارکت مؤثر کشاورزان در فرآیندهای آموزشی، یاری خواهد داد.
وی در تشریح چشمانداز اجرایی مؤسسه تصریح کرد: تمامی فعالیتهای مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی در قالب برنامه عملیاتی سال ۱۴۰۵، به تفکیک استان، شهرستان و دفاتر مرتبط، تدوین و تبیین شده است. این برنامه ها به استانها ابلاغ شده و همه آنها قابلیت پایش و ارزیابی دقیق را دارند. امیدواریم با پیگیری های مستمر، بخش عمدهای از این برنامه ها محقق شده و گامی مؤثر در جهت افزایش بهرهوری و ارتقاء تولید ملی برداشته شود.
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی در ادامه، امضای این تفاهمنامه را فراتر از یک توافق اداری دانست و آن را اقدامی راهبردی در جهت پیوند سه حلقه کلیدی «پژوهش، آموزش و اجرا» توصیف کرد. دکتر فرجی خاطرنشان ساخت: این همکاری میتواند به شکلگیری الگویی نوین در نظام ترویج کشاورزی منجر شود که طی آن دانشگاه، نهادهای تخصصی، انجمنهای علمی، مروجان، کارشناسان و کشاورزان در یک زنجیره منسجم، هدفمند و نتیجهگرا قرار میگیرند.
وی اهمیت این تفاهمنامه را در چهار محور اساسی تبیین کرد:
۱. کاهش شکاف دانش و عمل: این همکاری میتواند فاصله تاریخی میان یافتههای علمی و کاربرد عملی آنها در مزرعه را کاهش داده و سازوکارهای انتقال دانش را کارآمدتر سازد.
۲. ارتقای بهرهوری ملی: هرگونه بهبود در نظام آموزش و ترویج، تأثیر مستقیمی بر کاهش هزینههای تولید، افزایش عملکرد در واحد سطح، بهینهسازی مصرف آب و نهادهها و کاهش ضایعات دارد و این تفاهمنامه در واقع نوعی سرمایهگذاری ملی محسوب میشود.
۳. تقویت امنیت غذایی: ترویج مؤثر، کشاورز را از یک دریافتکننده منفعل به کنشگری آگاه و تصمیمساز در عرصه تولید تبدیل میکند که این موضوع به پایداری تولید و تقویت امنیت غذایی در سطح کلان منجر خواهد شد.
۴. مردمیسازی دانش کشاورزی: از طریق این تفاهمنامه، دانش تخصصی و فنی به زبانی ساده، کاربردی و بومی به جامعه هدف انتقال یافته و کشاورزان، زنان روستایی، جوانان و بهرهبرداران محلی به طور فعال در چرخه توسعه مشارکت داده میشوند.
دکتر فرجی در پایان با ابراز امیدواری از تحقق اهداف این تفاهمنامه، تأکید کرد که مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با پشتیبانی از ظرفیتهای علمی کشور، مصمم است تا گامی بلند در جهت تحول پایدار بخش کشاورزی و افزایش بهرهوری با رویکرد دانشبنیان بردارد.
چند رسانه ای
ارقام مقاوم و آبیاری هوشمند؛ عبور از سناریوی سخت کشاورزی
غلامرضا گلمحمدی با اشاره به سه سناریوی مطلوب، معمول و سخت برای آینده کشاورزی کشور، برنامه عملیاتی سازمان متبوع خود را مبتنی بر «جبران ۱۰ درصدی شکاف عملکرد بین کشاورزان پیشرو و خرد» عنوان کرد و گفت: این هدف، کلید تابآوری امنیت غذایی در شرایط چندبعدی بحران است.

پایگاه خبری داوان نیوز: غلامرضا گلمحمدی با اشاره به سه سناریوی مطلوب، معمول و سخت برای آینده کشاورزی کشور، برنامه عملیاتی سازمان متبوع خود را مبتنی بر «جبران ۱۰ درصدی شکاف عملکرد بین کشاورزان پیشرو و خرد» عنوان کرد و گفت: این هدف، کلید تابآوری امنیت غذایی در شرایط چندبعدی بحران است.
به گزارش خبرنگار ما، نشست خبری غلامرضا گلمحمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، با محوریت «نقش نظام دانشبنیان در تابآوری امنیت غذایی در شرایط چندبعدی بحران» برگزار شد. وی در این نشست، به تشریح سناریوهای آیندهپژوهی این سازمان برای بخش کشاورزی پرداخت و برنامههای عملیاتی مواجهه با سختترین شرایط پیشرو را تبیین کرد.
گلمحمدی در پاسخ به سؤال خبرنگار ما درباره مطالعات داخلی این سازمان که سه سناریوی مطلوب، معمول و سخت را برای آینده کشاورزی ترسیم کرده است، با اشاره به احتمال وقوع سناریوی سخت در دو حوزه کلیدی، اظهار داشت: سناریوی سخت عمدتاً در دو بُعد قابل تعریف است؛ نخست، بحران آب و تغییر اقلیم که بهعنوان ابرچالش اصلی بخش کشاورزی مطرح است و دوم، حوزه نهادی و هزینهها که در آن خوشبینتر عمل میکنیم و معتقدیم راهکارهای آن قابلحل است. اما در خصوص چالش اول، تمام برنامههای سازمان را بر مبنای مدیریت توأمان آب و تغییر اقلیم طراحی کردهایم و اجرای این سناریوی سخت را در چند محور عملیاتی دنبال میکنیم.
وی با تأکید بر اقدامات عینی در این زمینه، افزود: ارقام گیاهی معرفیشده توسط سازمان، همگی متحمل به تنشهای خشکی، شوری و نوسانات اقلیمی هستند. نمونه بارز آن، مدیریت موفق بیماری زنگ زرد گندم در استان گلستان بود؛ جایی که با وجود افزایش بارندگی امسال، اما با تکیه بر ارقام مقاوم، موفق شدیم با تنها یک نوبت سمپاشی، خسارت را کنترل کنیم؛ در حالی که در سالهای کمباران پیشین، گاهی تا دو یا سه نوبت سمپاشی نیز پاسخگو نبود.
رئیس سازمان تات در ادامه به راهبردهای افزایش بهرهوری آب اشاره کرد و گفت: در کنار توسعه ارقام مقاوم، برنامههای هوشمندسازی آبیاری، اصلاح الگوی کشت و بهرهگیری از دانشبنیانترین روشها را در دستور کار داریم. امسال با وجود اعلام اولیه وزارت نیرو مبنی بر تخصیص ۵۰ میلیارد مترمکعب آب، ما سال زراعی را با ۴۵ میلیارد مترمکعب بستیم و حتی پیشبینی کاهش بیشتر را نیز مدنظر قرار دادیم. رویکرد اصلی ما، جبران کمآبی از مسیر افزایش بهرهوری است؛ چراکه نه امکان توسعه سطح زیرکشت داریم و نه کیفیت آب و خاک مطلوب است.
گلمحمدی در پایان با اشاره به هدفگذاری پوشش ۱۰ درصدی شکاف عملکرد میان کشاورزان پیشرو و خُرد، خاطرنشان کرد: توسعه دانش و فناوری، محور اصلی جبران این خلاء است. اگر بتوانیم با انتقال یافتههای تحقیقاتی به مزارع کوچک، تنها ۱۰ درصد از این شکاف را کاهش دهیم، بسیاری از تنگناهای فعلی در حوزه تولید و امنیت غذایی مرتفع خواهد شد.
سنجش و تولید4 هفته پیشمدیرعامل مرغک: افق ۱۴۰۶ ما ارزشآفرینی منطقهای است / تورم متوقفمان نکرده است
بیمه4 هفته پیشبیمه گندمکاران: پوشش کامل، حق بیمه رایگان، غرامت ۱۵۰ درصدی
سنجش و تولید4 هفته پیشقیمت جدید شیر، ماست و پنیر اعلام شد / جدول نرخ مصوب چهار محصول لبنی پرمصرف
دانستنی ها2 هفته پیشمجموعۀ کامل ستون تغییر اقلیم نشریه طبیعت ایران منتشر شد
دانستنی ها3 هفته پیشهشدار سازمان حفظ نباتات: حذف قطعی علفکش «لینورون» از مزارع ایران
سردبیر4 هفته پیشپارادوکس تنباکوی ایران: تولیدکننده سوم خاورمیانه، واردکننده خالص جهان
سرخط4 هفته پیشتسهیلات تشویقی برای اجرای آییننامه بند «خ» ماده ۷۱ قانون برنامه هفتم
سردبیر2 هفته پیشمرکز آمار: رکورد تورم دستمزد و خدمات کشاورزی شکسته شد

























