پایگاه خبری داوان‌نیوز: «تابستان فصل برداشت؛ فصلی برای ثبت بیشترین تصادفات تراکتور در جاده‌های ایران»، کم‌عرضی جاده‌ها و نبود تجهیزات ایمنی استاندارد (ROPS) در کنار عدم توجه راننده به جلو، سه ضلع مثلث مرگ‌بار تصادفات کشاورزی در ایران را تشکیل می‌دهند.

به گزارش خبرنگار داوان‌نیوز، تصادفات تراکتورهای کشاورزی در جاده‌های ایران به عنوان یک معضل جدی اما کمترشناخته‌شده در حوزه ایمنی ترافیک و بهداشت حرفه‌ای مطرح است. آمارها نشان می‌دهد سالانه حدود ۱۵۹ نفر بر اثر حوادث رانندگی ماشین‌های کشاورزی، به ویژه تراکتورها، جان خود را از دست می‌دهند. این گزارش با بررسی عوامل انسانی، فنی و زیرساختی، به تحلیل ابعاد این پدیده و ارائه راهکارهای اصلاحی می‌پردازد.

ابعاد و آمار کلیدی

تراکتورها در جاده‌های ایران نه تنها از نظر تعداد تلفات، بلکه از نظر شدت حادثه جایگاه ویژه‌ای دارند. یکی از پژوهش‌های صورت‌گرفته در استان ایلام نشان می‌دهد که نرخ حادثه مرگبار برای تراکتورها ۴۴۵ نفر در هر ۱۰۰ هزار دستگاه است که این رقم برای کمباین‌ها ۳۳۳ نفر است. این آمار نشان می‌دهد با وجود آنکه کمباین‌ها دارای پیچیدگی مکانیکی بیشتر و نرخ حوادث غیرمرگبار بالاتری هستند، اما تراکتورها خطر مرگ‌ومیر بیشتری را به همراه دارند.

مطالعه‌ای بر روی ۹۸ کشاورز حادثه‌دیده در شهرضا، استان اصفهان، نشان داد که ۵۷.۸ درصد از کل حوادث به تراکتورها مرتبط است. این یافته، تراکتور را به عنوان پرخطرترین ماشین‌آلات کشاورزی معرفی می‌کند.

تحلیل علل وقوع تصادفات (رویکرد سیستمی)

تحلیل عمیق‌تر آمار و پژوهش‌ها، عوامل متعددی را در بروز این تصادفات دخیل می‌داند که در سه دسته کلی قابل طبقه‌بندی است:

الف) عامل انسانی (بیشترین سهم)
مطالعات متعدد نشان می‌دهد عامل انسانی با سهمی بین ۴۹ تا ۹۳.۵ درصد (بسته به تعریف و منطقه مورد مطالعه)، مهم‌ترین عامل در وقوع تصادفات تراکتور است.
– مهم‌ترین خطای انسانی: «عدم توجه راننده به جلو» به عنوان شایع‌ترین عامل در گزارش‌های تصادفات برون‌شهری ثبت شده است.
– نقش سن و تحصیلات: بیشترین آمار تصادفات مربوط به رانندگان با سنین پایین (۲۰ تا ۳۰ سال) و کسانی است که سطح تحصیلات پایینی دارند. همچنین، مطالعه شهرضا نشان داد ۶۱.۵ درصد از حوادث سقوط در افراد زیردیپلم رخ داده است.
– نبود گواهینامه: در بسیاری از موارد، رانندگان حادثه‌دیده فاقد گواهینامه معتبر رانندگی بوده‌اند.

ب) عامل مکانیکی (نقص فنی و ایمنی)
– نقص در تجهیزات ایمنی: صرفاً ۱۶.۳ درصد از ماشین‌آلاتی که باعث حادثه شده‌اند، دارای تجهیزات ایمنی استاندارد بوده‌اند.
– محورهای خطرناک: شایع‌ترین نقاط حادثه‌خیز در تراکتورها، محور (P.T.O) و بخش‌های متحرک مانند هلیس و غلتک‌های تغذیه هستند که نشان از عدم وجود حفاظ‌های استاندارد دارد.

ج) عامل محیطی و زیرساختی (جاده‌ها)
– عرض کم جاده: مهم‌ترین عامل جاده‌ای مؤثر در تصادفات، کم‌عرضی جاده‌ها عنوان شده است که امکان عبور و مرور ایمن برای این ماشین‌آلات پهن‌پیکر را دشوار می‌سازد.
– فصول پرخطر: بیشترین فراوانی تصادفات در فصل تابستان و اوج فعالیت‌های کشاورزی ثبت شده است.

تحلیل منطقه‌ای

بر اساس پژوهش‌ها، توزیع جغرافیایی تصادفات به طور مستقیم با سطح زیر کشت مرتبط است. استان‌های گلستان، گیلان، لرستان و مازندران به عنوان استان‌هایی با بیشترین آمار تصادفات تراکتور در جاده‌ها شناخته می‌شوند.

راهکارهای پیشنهادی

برای کاهش چشمگیر این حوادث، مداخله در سه سطح زیر ضروری است:

1. مداخلات فرهنگی و آموزشی:
برگزاری دوره‌های آموزشی اجباری برای رانندگان تراکتور، با تمرکز بر گروه‌های سنی جوان و کمسواد.
فرهنگ‌سازی برای استفاده از کمربند ایمنی و تجهیزات حفاظت فردی، چرا که مطالعات نشان می‌دهد سقوط عامل ۵۹ درصد از حوادث است.

2. مداخلات فنی و مهندسی:
الزام نصب سازه‌های حفاظتی در برابر واژگونی (ROPS) بر روی تراکتورهای جدید و برنامه‌ریزی برای نصب بر روی ماشین‌آلات قدیمی.
نصب حفاظ‌های استاندارد بر روی محورهای (P.T.O) و نقاط برشی و چرخ‌دنده‌ها.
اجرای معاینات فنی دقیق‌تر با محوریت تجهیزات ایمنی در زمان بازرسی‌های ادواری.

3. مداخلات زیرساختی و قانونی:
بازنگری در قوانین راهنمایی و رانندگی برای تردد تراکتورها در جاده‌های اصلی و برون‌شهری، از جمله تعیین ساعات مجاز تردد.
بهبود زیرساخت‌های جاده‌ای در مناطق کشاورزی پرخطر، از جمله به‌سازی عرض جاده‌ها و پیچ‌های خطرناک.
راه‌اندازی سامانه جامع ثبت و تحلیل تصادفات کشاورزی در کشور تا امکان برنامه‌ریزی مبتنی بر داده فراهم شود.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی،تصادفات تراکتورهای کشاورزی در جاده‌های ایران، پدیده‌ای چندعاملی است که ریشه در ضعف‌های آموزشی، فرسودگی و نقص ایمنی ماشین‌آلات، و نبود زیرساخت‌های مناسب جاده‌ای دارد. با توجه به تعداد قابل‌توجه تلفات جانی (۱۵۹ نفر در سال) و آسیب‌های مالی سنگین، این حوزه نیازمند عزم جدی از سوی سازمان راهداری، وزارت جهاد کشاورزی و پلیس راهور است. به‌کارگیری راهکارهای ارائه‌شده می‌تواند ضمن کاهش آمار مرگ‌ومیر، بهره‌وری در بخش کشاورزی را نیز افزایش دهد.

پایگاه خبری داوان نیوز: تحولی بزرگ در نظام تولید و توزیع محصولات کشاورزی کشور در حال وقوع است. طرح ملی شناسه‌دار کردن محصولات کشاورزی که بر اساس بند «خ» ماده ۷۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت به یک الزام قانونی تبدیل شده، با هدف شفافسازی زنجیره تولید، از مزرعه تا سفره، و ارتقای سلامت عمومی در حال اجرا میشود.

به گزارش خبرنگار ما، دکتر عرفان علی‌میرزائی، مدیرکل دفتر شبکه دانش و رسانه‌های ترویجی معاونت آموزش و ترویج کشاورزی سازمان تات، در گفت وگویی با تشریح ابعاد این طرح، تأکید کرد که دیگر شناسنامه‌دار کردن محصولات یک انتخاب نیست، بلکه تکلیفی قانونی است که امنیت غذایی و سلامت جامعه را تضمین میکند. این طرح که با مشارکت دستگاه های متولی از جمله وزارت جهاد کشاورزی، سازمان نظام مهندسی و اتاق اصناف کشاورزی دنبال میشود، نویدبخش تحولی اساسی در نحوه تولید، عرضه و صادرات محصولات کشاورزی است .

هدف اصلی از اجرای طرح ملی شناسه‌دار کردن محصولات کشاورزی چیست و چرا تا این اندازه حیاتی تلقی می‌شود؟

هدف اصلی، همانطور که در قانون نیز به آن اشاره شده، شفافسازی و ردیابی محصول از مزرعه تا سفره است. این طرح به ما این امکان را می‌دهد که بدانیم هر محصول دقیقاً از کدام مزرعه، با چه شرایطی و با استفاده از چه نهاده هایی تولید شده است. این موضوع مستقیماً با سلامت عمومی مردم در ارتباط است. متأسفانه باید بگویم محصولی که شناسنامه ندارد، میتواند سلامت سفره خانواده ها را تهدید کند. با اجرای این قانون، نظارت بر فرآیند تولید، از مرحله کاشت تا برداشت و عرضه، به شکل دقیقی انجام خواهد شد و دیگر شاهد مخلوط شدن محصولات باکیفیت و سالم با محصولات بی کیفیت و خطرناک نخواهیم بود .

مزایای این طرح برای کشاورزان و تولیدکنندگان چیست؟ آیا این طرح فقط جنبه نظارتی ندارد؟

قطعاً جنبه های تشویقی و حمایتی بسیار مهمی برای کشاورزان دارد که منجر به تحولی بزرگ در معیشت و جایگاه آنها خواهد شد. مهمترین مزایا را میتوان در چند محور خلاصه کرد:

۱. برندسازی و احراز هویت برای کشاورز: با شناسنامه‌دار شدن محصول، زحمت کشاورزان متعهد و حرفه ای ما دیگر با محصولات بی کیفیت مخلوط نمی شود و آنها میتوانند با تکیه بر برند خود، محصولاتشان را با قیمت مناسب تری به فروش برسانند.
۲. ارتقای سلامت محصولات: با نظارت بر استفاده از نهاده های استاندارد، کودها و سموم مجاز و رعایت دقیق دوره کارنس، سلامت محصولات برای مصرفکننده تضمین می شود .
۳. جهش در صادرات: این موضوع شاید یکی از مهمترین دستاوردها باشد. محصولاتی که دارای شناسنامه معتبر بوده و زنجیره تولید شفافی دارند، به مراتب راحتتر و با قیمت بالاتری به بازارهای جهانی راه پیدا میکنند و اعتماد کشورهای واردکننده را جلب خواهند نمود.
۴. مدیریت کارآمد منابع: این طرح به ما کمک میکند تا الگوی مصرف سموم، کود و آب را در مزارع مختلف رصد کرده و برای بهینه‌سازی مصرف منابع برنامه ریزی دقیق‌تری داشته باشیم .

با توجه به اینکه این طرح به قانون تبدیل شده، چه اقداماتی برای آگاهی‌بخشی به کشاورزان و بهره‌برداران عزیز انجام شده است؟

دفتر شبکه دانش و رسانه‌های ترویجی به عنوان متولی تولید محتوای آموزشی و ترویجی، رسالت سنگینی در این زمینه بر عهده دارد. ما با تولید محتوای بصری، موشن گرافی، نشریات تخصصی و برنامه های رادیویی و تلویزیونی، جزئیات این طرح، نحوه اجرا و مزایای آن را برای بهره برداران بخش کشاورزی تشریح کرده ایم. به عنوان مثال، در برنامه های رادیویی مانند مجله کشاورزی با حضور کارشناسان برجسته، به بررسی دستورالعمل های اجرایی شناسنامه‌دار کردن محصولات پرداخته ایم . همچنین، کلیپ ها و محتوای آموزشی متعددی تولید شده تا کشاورزان عزیز به راحتی با این فرآیند آشنا شوند و از فرصتهای ایجاد شده در این طرح بهره مند گردند. هدف ما این است که با آگاه سازی جامعه مخاطب، این الزام قانونی را به یک فرصت طلایی برای توسعه پایدار کشاورزی کشور تبدیل کنیم .

پایگاه خبری داوان‌نیوز:در راستای ارتقای امنیت غذایی و سلامت محصولات کشاورزی، جلسات مشترک و بازدیدهای تخصصی رؤسای مؤسسه گیاه‌پزشکی از مراکز تحقیقاتی قزوین و زنجان، با محوریت شناسایی آفات نوظهور، بهره‌گیری از حشرات مفید و اولویت‌بندی پژوهش‌های کاربردی برای رفع چالش‌های عرصه تولید برگزار شد.

به گزارش خبرنگار داوان‌نیوز، در راستای تقویت ارتباط بین پژوهش و اجرا و با هدف بررسی چالش‌های فراروی بخش کشاورزی، هیأتی از مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور به‌سرپرستی دکتر محمدرضا صفرنژاد (رئیس مؤسسه) و دکتر نجفی (معاون پژوهشی)، طی سفری دو روزه از مراکز تحقیقاتی و واحدهای تولیدی استان‌های قزوین و زنجان بازدید کردند. این بازدیدها که با رویکردی تحلیلی و مسئله‌محور انجام شد، بر لزوم عبور از پژوهش‌های صرفاً مقاله‌محور به‌سوی تحقیقات کاربردی و حل چالش‌های عرصه تولید تأکید داشت.

نشست راهبردی ؛ کلید تحول از پژوهش تا اجرا

در نقطه‌عطف این سفر، نشست مشترک رئیس و معاون پژوهشی مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور با فرامرز حریری‌مقدم (رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین) برگزار شد که از حیث راهبردی، اهمیت ویژه‌ای داشت. این نشست با محوریت بررسی چالش‌های حوزه گیاه‌پزشکی استان، ارتقای تعاملات بخش اجرا و تحقیقات، و ارائه راهکارهای کاربردی برای مبارزه با آفات باغات و مزارع برگزار شد.
تأکید بر شورای راهبردی گیاه‌پزشکی
دو طرف بر برگزاری مستمر شورای راهبردی گیاه‌پزشکی در استان به‌عنوان یک نهاد سیاست‌گذار و هماهنگ‌کننده تأکید کردند. این شورا می‌تواند به‌عنوان پل ارتباطی میان نیازهای میدانی کشاورزان و ظرفیت‌های علمی مؤسسه عمل کند.

عبور از پژوهش‌های تئوریک؛ شعار محوری نشست
دکتر صفرنژاد و مهندس حریری‌مقدم با نقد رویکردهای صرفاً تئوریک و مقاله‌محور، بر لزوم تمرکز بر اثربخشی کوتاه‌مدت و استفاده از ظرفیت‌های علمی برای حل مسائل میدانی کشاورزان تأکید کردند. در این دیدار، مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی به‌عنوان «خط مقدم صیانت از تولیدات کشاورزی و یاری‌رسان بخش اجرا» معرفی شد.

واکاوی میدانی از ظرفیت‌های قزوین؛ از گلخانه‌های دارویی تا مزارع ذرت

در نخستین روز از این سفر، هیأت مؤسسه با حضور در مرکز تحقیقات کشاورزی استان قزوین، از زیرساخت‌های نوین این مرکز شامل سایت یاددهی گیاهان دارویی، گلخانه تولید زنجبیل و پایه‌های مادری GF و همچنین واحد کشت بافت شرکت نفیس آذر در ایستگاه تحقیقات اسماعیل‌آباد بازدید کردند. هدف از این بازدیدها، ارزیابی توانمندی‌های موجود برای انجام پژوهش‌های هم‌راه با فناوری‌های روز و بررسی نیازهای حفاظتی این محصولات در برابر آفات و بیماری‌ها بود.

بازدید از انسکتاریوم تولید حشرات مفید در شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در مرکز، نشان‌دهنده عزم جدی برای جایگزینی روش‌های بیولوژیک به‌جای سموم شیمیایی است. این اقدام در راستای سیاست‌های کلی امنیت غذایی و کاهش مصرف سموم ارزیابی می‌شود.

در ادامه، هیأت با حضور در مزرعه ۵۰ هکتاری ذرت در نصرت‌آباد، از نزدیک در جریان طرح پایش و ردیابی آفت کرم ساقه‌خوار ذرت از طریق تله‌های فرمونی قرار گرفتند. دکتر صفرنژاد در این بازدید بر اهمیت سیستم‌های هشدار سریع (پیش‌آگاهی) برای جلوگیری از طغیان آفات تأکید کرد.

بازدید از کارخانه فرآوری سبزیجات در شهرک صنعتی کاسپین (آبیک) نیز نقطه عطفی در این سفر بود؛ زیرا نشان داد که دغدغه پژوهشگران گیاه‌پزشکی صرفاً به مزرعه محدود نبوده و زنجیره پس‌ازبرداشت و سلامت فرآورده‌های نهایی (نخود، توت‌فرنگی، ذرت و…) را نیز در بر می‌گیرد.

نشست‌های تخصصی در قزوین؛ تأکید بر حل مسائل اجرایی

در نشست مشترک با حضور مدیران ارشد استانی، دکتر صفرنژاد با اشاره به نقش راهبردی محققین مؤسسه در رفع مشکلات استان، بر ضرورت تجاری‌سازی یافته‌های تحقیقاتی تأکید کرد. از سوی دیگر، مهندس مستشاری (رئیس مرکز تحقیقات قزوین) و رضا شهسواری (مدیر حفظ نباتات استان)، بر لزوم ایجاد بسته‌های مدیریتی یکپارچه برای کنترل آفات مقاوم و بیماری‌های نوظهور در گلخانه‌ها و مزارع تأکید کردند.

بررسی چالش‌های زنجان؛ از باقی‌مانده سموم تا تغییر اقلیم

کاروان تحقیقاتی سپس عازم استان زنجان شد و در بخش تحقیقات گیاه‌پزشکی زنجان حضور یافت. در این بخش، دکتر نجفی (رئیس بخش گیاه‌پزشکی زنجان) به تشریح طرح‌های در دست اجرا و دستاوردهای علمی پرداخت.

اما مهم‌ترین بخش این سفر، نشست با دکتر اکبر کرامتی (رئیس سازمان جهاد کشاورزی زنجان) بود. در این جلسه، مسئولان استانی به نکته کلیدی پایین بودن مصرف سموم در زنجان نسبت به میانگین کشوری اشاره کردند، اما هشدار دادند که این مزیت نباید باعث غفلت از موضوع باقی‌مانده سموم و تأثیرات منفی آن بر سلامت محصولات صادراتی شود.

مهندس کرامتی با اشاره به تغییر اقلیم، بر ضرورت پایش آفات نوظهور تأکید کرد. این هشدار نشان می‌دهد که استان زنجان با تهدیدات جدیدی مواجه است که نیازمند به‌روزرسانی دانش فنی و تجهیزات پیش‌آگاهی است. در مقابل، دکتر صفرنژاد قول مساعد داد که میزهای تخصصی گیاه‌پزشکی برای رصد این تهدیدات و تدوین بسته‌های عملیاتی تشکیل شود.

دغدغه سرمایه انسانی و زیرساخت‌ها

در نشستی جداگانه با دکتر عظیمی (رئیس مرکز تحقیقات زنجان)، دو موضوع کلیدی مورد واکاوی قرار گرفت:

1. تبدیل وضعیت و ارتقای شغلی محققان غیرهیئت‌علمی: دکتر صفرنژاد این مسئله را از الزامات حفظ انگیزه و بهره‌وری در سیستم پژوهشی دانست و بر تسریع در روند حل این معضل اداری تأکید کرد.
2. توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی: نیاز به به‌روزرسانی تجهیزات و تأمین امکانات رفاهی برای پژوهشگران به‌عنوان سرمایه‌های اصلی نظام علمی کشور مطرح شد.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، این ماموریت تحقیقاتی نشان داد که رویکرد مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور از یک نهاد صرفاً پژوهشی، به سمت یک بازوی حل‌کننده مسئله برای بخش اجرا تغییر جهت داده است. تأکید بر پژوهش‌های نقطه‌زن، استفاده از کنترل‌های بیولوژیک به‌جای سموم شیمیایی، و توجه ویژه به تغییر اقلیم به‌عنوان متغیر تأثیرگذار بر الگوی آفات، از مهم‌ترین خروجی‌های این نشست‌ها بود.

به نظر می‌رسد با اجرایی شدن مصوبات این سفر، دو استان قزوین و زنجان به پایلوت‌های اجرایی برای آزمایش بسته‌های نوین مدیریت آفات تبدیل خواهند شد و انتظار می‌رود گام‌های مؤثری در جهت افزایش بهره‌وری و ارتقای سلامت محصولات کشاورزی در این مناطق برداشته شود.

منبع خبری: روابط عمومی مؤسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور