گزارش
از سکوی برش تا واحد تمیزکننده: کجای کمباین گندم را هدر میدهد؟
پایگاه خبری داوان نیوز: گندم به عنوان محوریترین محصول استراتژیک کشور، سالانه با زیان قابل توجهی در مرحله نهایی تولید مواجه میشود. بررسیهای میدانی از عملکرد کمباینهای برداشت غلات در ایران نشان میدهد که میانگین تلفات در این بخش به ۵ تا ۶ درصد میرسد؛ رقمی که در مقایسه با استاندارد جهانی (۲ تا ۳ درصد) فاصله معناداری داشته و معادل هدررفت سالانه حدود ۷۸۰ هزار
به گزارش داوان نیوز، گندم به عنوان یک محصول استراتژیک، نقش کلیدی در امنیت غذایی ایران ایفا میکند. با وجود سرمایهگذاری گسترده در تولید این محصول، مرحله برداشت به عنوان یکی از حساسترین و پرهزینهترین مراحل، با معضل قابل توجه هدررفت (ریزش) مواجه است. این مقاله به بررسی عملکرد فنی کمباینهای برداشت غلات در ایران، با تمرکز بر کمّیت و کیفیت ضایعات گندم میپردازد. با استناد به پژوهشهای معتبر دانشگاهی و گزارشهای سازمانهای تحقیقاتی، میزان تلفات در بخشهای مختلف کمباین (پلتفرم، واحد کوبش، جداسازی و تمیزکنندگی) تحلیل شده و عوامل مؤثر بر آن شامل عوامل فنی (نوع و عمر کمباین، تنظیمات)، عوامل زراعی (شرایط مزرعه، رقم محصول، رطوبت) و عوامل مدیریتی (مهارت اپراتور، زمان برداشت) واکاوی میگردد. در پایان، ضمن مقایسه تطبیقی عملکرد انواع کمباینهای رایج در ایران (از جمله جاندیر، نیوهلند، کلاس و کمباینهای بومیسازی شده)، راهکارهای عملی و علمی برای کاهش ضایعات به زیر ۳ درصد (منطبق با استانداردهای جهانی) ارائه خواهد شد.
مقدمه
کمباینها به عنوان پیشرفتهترین ماشینهای برداشت، عملیات پیچیده درو، کوبش، جداسازی و تمیزکاری دانه را به صورت همزمان انجام میدهند . در ایران، سطح وسیعی از اراضی زیر کشت غلات، به ویژه گندم، توسط کمباینها برداشت میشود. با این حال، یکی از چالشهای اساسی در این بخش، میزان بالای ضایعات و هدررفت محصول در همین مرحله نهایی است. به بیان مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، میزان تلفات در زمان برداشت در ایران حدود ۵ درصد برآورد میشود، در حالی که این رقم در کشورهای پیشرفته با بهرهگیری از تکنولوژی روز دنیا به حدود یک درصد میرسد . این اختلاف فاحش، علاوه بر هدررفت سرمایه ملی، بیانگر ناکارآمدی نسبی در زنجیره تأمین و وجود پتانسیل قابل توجه برای بهینهسازی است. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان میشود که بدانیم با احتساب متوسط تولید سالانه ۱۳ میلیون تن گندم، هر یک درصد کاهش در ضایعات برداشت، معادل صرفهجویی ۱۳۰ هزار تن محصول به ارزش میلیاردها تومان خواهد بود .
۱. انواع و تقسیمبندی کمباینهای غلات در ایران
کمباینهای مورد استفاده در مزارع ایرانی به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند :
– کمباینهای خودرو (Self-Propelled): این کمباینها که رایجترین نوع در کشور هستند، موتور محرک و واحد برداشت یکپارچه دارند. به دلیل قدرت مانور بالا و سرعت عمل بیشتر، برای مزارع وسیع و دشتها مناسبترند. خود کمباینهای خودرو نیز بر اساس جغرافیای کاربری به دو زیرگروه دشت (برای اراضی صاف) و تپهای (برای زمینهای ناهموار با سیستم ترازکننده خودکار) تفکیک میشوند.
– کمباینهای کششی (PTO Driven): این نوع کمباینها توسط تراکتور کشیده شده و نیروی محرکه خود را یا از محور تواندهی تراکتور (PTO) و یا از یک موتور کمکی مستقل تأمین میکنند. ظرفیت این ماشینها معمولاً کمتر از نوع خودرو است و در مزارع کوچکتر و مناطق کمبازده کاربرد دارند.
از نظر برند و مدل، تحقیقات متعدد نشان داده است که ترکیب متنوعی از کمباینها در ایران فعال هستند که مهمترین آنها عبارتند از: جاندیر (John Deere) با مدلهای ۹۵۵، ۱۰۵۵ و ۱۱۶۵، نیوهلند (New Holland) با مدلهای TC5070 و TC5080، کلاس (CLAAS) با مدل ۶۸ اس (که در ایران با نام سهند ۶۸ اس نیز شناخته و بومیسازی میشود) و کمباین بومی کردستان (K130) .
۲. کمّیت و کیفیت ضایعات برداشت گندم در ایران
پژوهشهای میدانی گستردهای توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و دانشگاهها برای سنجش دقیق میزان ضایعات انجام شده است. این تحقیقات نشان میدهد که تلفات را باید به دو بخش کلی تقسیم کرد:
1. تلفات طبیعی (Pre-harvest Losses): ریزشی که قبل از ورود کمباین و به دلایلی مانند ورس (خوابیدگی)، حمله پرندگان، بیماریها و یا بلوغ زودرس رخ میدهد.
2. تلفات کمباینی (Harvesting Losses): ریزشی که مستقیماً در حین عملیات برداشت توسط کمباین اتفاق میافتد و خود به بخشهای مختلفی تفکیک میشود.
بر اساس پژوهشی در استان اردبیل، میانگین کل تلفات برداشت گندم ۵.۷۱ درصد بود که از این مقدار، سهم تلفات طبیعی ۳.۷۴ درصد و سهم تلفات کمباینی ۱.۹۷ درصد ثبت شده است . در مطالعه دیگری که روی کمباینهای کاهکوب در سطح کشور انجام شد، میانگین کل تلفات ۵.۰۵ درصد گزارش گردید که سهم تلفات کمباینی ۳.۷۷ درصد و تلفات طبیعی ۱.۲۸ درصد بود . اختلاف در این آمارها نشاندهنده تأثیرپذیری شدید میزان تلفات از شرایط اقلیمی، نوع کمباین و مهارت اپراتور است.
۲.۱. توزیع تلفات در بخشهای مختلف کمباین
مهمترین نکته در تحلیل تلفات کمباینی، شناسایی محل وقوع آنهاست. تحقیقات نشان میدهد که بخش عمده این تلفات در واحد سکوی برش (Header Loss) رخ میدهد. برای مثال، در کمباینهای جاندیر، کلاس و نیوهلند به ترتیب ۶۸.۵، ۶۵.۲ و ۹۰ درصد از کل تلفات کمباینی ناشی از عملکرد ضعیف سکوی برش بوده است . این تلفات شامل ریزش خوشهها در اثر برخورد نامناسب چرخ فلک (Reel)، برش نامناسب و یا افتادن دانهها از روی شانه برش (Cutter Bar) است.
پس از آن، واحد کوبنده و جداکننده (Threshing & Separation Unit) و واحد تمیزکننده (Cleaning Unit) به ترتیب در رتبههای بعدی قرار دارند. تلفات واحدهای فرآوری (عقب) در کمباینهای جاندیر و کلاس حدود ۰.۶۷ تا ۰.۸۷ درصد گزارش شده است، در حالی که این رقم برای نیوهلند ۵۰۸۰ تنها ۰.۰۴ درصد بوده است .
جدول ۱: مقایسه عملکرد کمباینهای رایج در ایران (بر اساس مطالعات مختلف)
۳. عوامل مؤثر بر افزایش ضایعات
تحقیقات علمی عوامل متعددی را در افزایش تلفات مؤثر دانستهاند که به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
۳.۱. عوامل فنی مرتبط با کمباین
– فرسودگی ناوگان: یکی از مهمترین معضلات، عمر بالای ناوگان کمباینی کشور است. گزارشها حاکی از آن است که بیش از ۵۰ درصد کمباینهای فعال در برخی استانها فرسوده هستند و کارایی لازم را ندارند . این کمباینها به دلیل استهلاک قطعات، عدم دقت در تنظیم و کاهش توان موتور، ریزشی بالاتر از ۶ درصد دارند . عمر مفید استاندارد یک کمباین حدود ۱۳ سال تخمین زده میشود.
– عدم تنظیمات دقیق: عملکرد مطلوب یک کمباین مستلزم تنظیم دقیق نسبتهای سرعت پیشروی، سرعت دورانی کوبنده، فاصله کوبنده و ضدکوبنده، میزان جریان هوا و موقعیت چرخ فلک با توجه به شرایط محصول است . تحقیقات نشان داده که تنظیم نبودن این پارامترها میتواند تلفات را به شدت افزایش دهد. برای مثال، استفاده از سرعت کوبنده بالاتر از حد نیاز (مثلاً ۸۵۰ دور در دقیقه به جای ۷۵۰ دور) میتواند منجر به افزایش تلفات کیفی (شکستگی دانه) و کمّی شود .
– نوع کمباین: همانطور که در جدول ۱ مشخص است، نوع و تکنولوژی کمباین تأثیر مستقیمی بر میزان ضایعات دارد. کمباینهای مدرنتر مانند نیوهلند ۵۰۸۰ با طراحی بهینهتر سیستم کوبش و جداسازی، تلفات کمتری نسبت به مدلهای قدیمیتر دارند .
۳.۲. عوامل زراعی و شرایط مزرعه
– الگوی کشت: پژوهشی در دزفول نشان داد که الگوی کشت بر عملکرد کمباین تأثیر معنیداری دارد. ظرفیت مزرعهای کمباین در مزارع با الگوی کشت مسطح (۲۶.۷ تن در ساعت) به طور معنیداری بیشتر از مزارع جوی و پشتهای (۲۳.۷۳ تن در ساعت) بود . تلفات محصول نیز در زمینهای مسطح کمتر از زمینهای جوی و پشتهای به دست آمد .
– رطوبت دانه و کاه: برداشت در ساعات اولیه صبح که رطوبت محصول بالاست، اگرچه از ریزش طبیعی خوشه میکاهد، اما میتواند باعث افزایش توان مصرفی، کوبش ناقص و گیر کردن دستگاه شود. برعکس، برداشت در گرمای ظهر با رطوبت بسیار پایین، شکنندگی دانه و ریزش را افزایش میدهد. بهترین محدوده رطوبتی برای برداشت گندم بین ۱۰ تا ۱۴ درصد است .
– وضعیت محصول (ورس): خوابیدگی یا ورس محصول، یکی از چالشهای جدی در برداشت است. کمباینهای مجهز به هیدرولیک پیشرفته و توانایی نصب هدهای مخصوص، عملکرد بهتری در این شرایط دارند، اما به طور کلی ورس باعث کاهش سرعت پیشروی و افزایش تلفات سکوی برش میشود.
۳.۳. عوامل مدیریتی و انسانی
– مهارت اپراتور: اپراتور ماهر با شناخت کامل از ماشین و مزرعه، میتواند با تنظیمات لحظهای و انتخاب سرعت مناسب، تلفات را به حداقل برساند. متأسفانه در بسیاری از موارد، کشاورز ابزار و دانش کافی برای نظارت بر عملکرد کمباین و تشخیص تنظیم نبودن قطعات را ندارد .
– زمان برداشت: تأخیر در برداشت پس از رسیدن کامل محصول، ریزش طبیعی را افزایش میدهد. بنابراین، برنامهریزی دقیق و استفاده بهینه از حداکثر ظرفیت کمباینها در زمان طلایی برداشت، بسیار حیاتی است.
۴. راهکارهای کاهش ضایعات
بر اساس یافتههای علمی و تجربیات موفق، راهکارهای زیر برای کاهش ضایعات پیشنهاد میشود:
1. نوسازی ناوگان و بهینهسازی: جایگزینی تدریجی کمباینهای فرسوده با دستگاههای جدید و بهرهمند از تکنولوژی روز، مانند کمباینهای کاهکوب که علاوه بر کاهش تلفات، درآمد کشاورز را از محل جمعآوری کاه نیز افزایش میدهند . حمایتهای مالی و تسهیلات کمبهره میتواند این روند را تسریع بخشد .
2. آموزش و توانمندسازی: برگزاری دورههای آموزشی کاربردی برای کمباینداران و کشاورزان در زمینه تنظیمات فنی کمباین، اصول صحیح برداشت و مدیریت ریزش. این آموزشها باید بر نکات ساده اما مؤثری مانند تنظیم ارتفاع برش، تطبیق سرعت پیشروی با تراکم محصول و زمانبندی صحیح برداشت متمرکز باشد .
3. استقرار سیستم معاینه فنی و عیبیابی: الزامی کردن معاینه فنی کمباینها قبل از فصل برداشت، مشابه طرحی که توسط جهاد کشاورزی در حال اجراست . این طرح میتواند با شناسایی کمباینهای مشکلدار، از ورود آنها به مزرعه جلوگیری کرده و کشاورز را در انتخاب ماشین مناسب راهنمایی کند.
4. توسعه تحقیقات و تنوعبخشی: حمایت از تحقیقات در زمینه طراحی و ساخت هدهای مخصوص (برای محصولاتی مانند کلزا و ذرت) و نیز بهینهسازی کمباینهای بومی متناسب با شرایط اقلیمی و زراعی مناطق مختلف کشور .
5. یکپارچهسازی اراضی: تشویق کشاورزان به یکپارچهسازی اراضی خود جهت تسهیل در استفاده از کمباینهای پرظرفیت و مدرن و کاهش تلفات ناشی از زمینهای کوچک و ناهموار.
عملکرد کمباینهای برداشت غلات در ایران با چالش جدی هدررفت محصول مواجه است. میانگین تلفات برداشت بین ۵ تا ۶ درصد، به مراتب بالاتر از استانداردهای جهانی (۲-۳ درصد) است . این ضایعات عمدتاً ناشی از فرسودگی ناوگان، عدم تنظیمات دقیق فنی و مهارت ناکافی اپراتورهاست. بر اساس پژوهشهای میدانی، کمباینهای نیوهلند به عنوان کارآمدترین گزینه با کمترین میزان تلفات شناخته میشوند، در حالی که مدلهای قدیمیتر مانند کلاس ۶۸ اس و برخی مدلهای جاندیر، تلفات بیشتری ایجاد میکنند . با این حال، از طریق یک رویکرد جامع شامل نوسازی ناوگان، آموزش هدفمند، اجرای دقیق معاینه فنی و توسعه تحقیقات کاربردی، امکان کاهش چشمگیر ضایعات و افزایش بهرهوری در این بخش حیاتی از کشاورزی ایران وجود دارد.
پرونده ویژه
فلوپیرام کاوش؛ تجربه موفق آمریکای جنوبی و پتانسیل آن در ایران
همزمان با هشدار کارشناسان نسبت به افزایش مقاومت آفات و خسارت ۱۰۰ میلیارد دلاری نماتدها به کشاورزی جهان، شرکت دانشبنیان کاوش کیمیای کرمان در همایش ملی نماتدشناسی، از جدیدترین دستاورد خود با نام “فلوپیرام کاوش” رونمایی کرد تا پاسخی علمی و کمخطر به بحران کاهش عملکرد محصولات استراتژیک باشد.
پایگاه خبری داوان نیوز: شرکت کاوش کیمیای کرمان، با حضور فعال در سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران، از جدیدترین محصول خود با نام «فلوپیرام کاوش» رونمایی کرد. این نماتدکش نسل جدید که با تکیه بر دانش روز و فناوریهای پیشرفته تولید شده است، نویدبخش تحولی اساسی در مبارزه با آفات خاکزی و نماتدهای مهلک محصولات کشاورزی خواهد بود.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، حسین نسایی، مسئول فنی شرکت کاوش کیمیای کرمان، طی سخنانی در سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران به تشریح ویژگیهای منحصربهفرد این محصول و اهمیت مدیریت نوین آفات پرداخت. وی با اشاره به چالش یکصد ساله استفاده از آفتکشهای شیمیایی گفت: متاسفانه خوشبینی اولیه نسبت به حذف کامل آفات با سموم شیمیایی نه تنها محقق نشد، بلکه شاهد افزایش مقاومت و سازگاری عواملی مانند قارچها، باکتریها و نماتدها نسبت به این مولکولها بودهایم. این تهدید رو به رشد، نیازمند نگاهی عمیقتر و استفاده از فناوریهای کارآمدتر است.
نسایی در ادامه به آمار خسارتبار نماتدها اشاره کرد و افزود: بر اساس جدیدترین آمار، نماتدها سالانه حدود 100 میلیارد دلار به محصولات کشاورزی در جهان خسارت وارد میکنند. در ایران نیز محصولات کلیدی مانند سیبزمینی در معرض خطر آفات مهاجمی همچون نماتد سیست طلایی قرار دارند که به دلیل تغییرات اقلیمی و تجارت جهانی، دامنه شیوع آن روزبهروز در حال گسترش است.
چرا “فلوپیرام کاوش” یک محصول استراتژیک است؟
مسئول فنی شرکت کاوش کیمیای کرمان در بخش دیگری از صحبتهای خود، به معرفی مزایای رقابتی و فنی نماتدکش جدید پرداخت که آن را به گزینهای ایدهآل برای کشاورزان تبدیل میکند:
– ایمنی بالا (کمخطر): بر اساس ردهبندی سازمان بهداشت جهانی (WHO)، این محصول در رده “U” (Unlikely to present acute hazard) قرار دارد و فاقد سمیت حاد است (LD50 بیش از 5000 میلیگرم). این ویژگی، ایمنی کاربران، مصرفکنندگان و محیط زیست را تضمین میکند.
– دوره کارنس کوتاه: دوره کارنس (فاصله زمانی آخرین مصرف تا برداشت محصول) این نماتدکش تنها سه روز است که در مقایسه با محصولات قدیمی با کارنس 90 روزه، انقلابی در امنیت غذایی و سلامت جامعه محسوب میشود.
– اثر دوگانه (نماتدکش و قارچکش): ماده موثره “فلوپیرام” علاوه بر کنترل نماتدها (از طریق مختل کردن زنجیره تنفسی میتوکندری)، خاصیت قارچکشی نیز دارد و بیماریهای مهم خاکزی نظیر پیتیوم، فوزاریوم و آلترناریا را نیز کنترل میکند. این ویژگی منجر به سلامت بنریشه، افزایش جذب مواد غذایی و در نهایت حداکثر شدن بهرهوری محصول میشود.
– خاصیت سیستمیک و ماندگاری در خاک: این ترکیب پس از مصرف، جذب گیاه شده و به صورت سیستمیک در آن حرکت میکند. همچنین با ماندگاری در لایه اصلی خاک (5 تا 20 سانتیمتری) و حرکت افقی، محافظتی پایدار (به طور متوسط 80 روز) از گیاه در برابر حملات نماتدها به عمل میآورد.
– مصرف پایین و بهینه: میزان مصرف بسیار پایین (بین 0.5 تا 1.25 لیتر در هکتار) در مقایسه با محصولات سنتی (تا 25 کیلوگرم در هکتار)، آن را به محصولی اقتصادی و دوستدار محیط زیست تبدیل کرده است.
– انعطاف در زمان مصرف: به دلیل سازگاری بالای این ترکیب با گیاه، میتوان آن را بلافاصله پس از نشاکاری یا در مراحل ابتدایی کشت مورد استفاده قرار داد.
حسین نسایی در پایان بر قابلیت منحصربهفرد این محصول به عنوان ضدعفونیکننده بذر (مصرف در کشورهای پیشرفتهای همچون برزیل و آمریکا برای محصول سویا) تاکید کرد و گفت: فلوپیرام کاوش با دوز مصرف پایین و ایمنی بالا، پ réponس به نیاز مبرم کشاورزی مدرن ایران برای مقابله با آفات مقاوم و حفظ امنیت غذایی است. میزان مصوب این محصول برای مزارع سیبزمینی 625 میلیلیتر در هکتار تعیین شده است.
شرکت کاوش کیمیای کرمان با ارائه این محصول، گامی بلند در جهت توسعه کشاورزی پایدار و دانشبنیان در کشور برداشته است.
پرونده ویژه
تهدید خاموش کشاورزی ایران در همایش ملی نماتدشناسی بررسی شد
سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران، با گردهمایی اساتید برجسته و شرکتهای دانشبنیان در دانشگاه تربیت مدرس، علاوه بر تجلیل از پیشکسوتان این عرصه، میزبان رونمایی از یک نماتدکش کاملاً بومی و ایرانی بود.
پایگاه خبری داوان نیوز: سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با هدف بررسی جدیدترین دستاوردهای پژوهشی در حوزه مدیریت آفات خاکزی و با تأکید بر نقش آن در امنیت غذایی، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با حضور گسترده اساتید برجسته، پژوهشگران، دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد رشته گیاهپزشکی و همچنین نمایندگان شرکتهای دانشبنیان، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.
این رویداد علمی معتبر که بستری برای تبادل آخرین دستاوردهای بنیادی و کاربردی در حوزه نماتدشناسی فراهم آورد، با تجلیل از پیشکسوتان و چهرههای ماندگار این عرصه در کشور همراه بود.
مراسم افتتاحیه با سخنرانی دکتر ابراهیم پورجم، رئیس انجمن نماتدشناسی ایران، و دکتر محمدرضا رضاپناه، رئیس اتحادیه انجمنهای علوم گیاهپزشکی، آغاز شد. این سخنرانان که از چهرههای کلیدی و پیشگام این حوزه در کشور بشمار می روند، بر نقش حیاتی پژوهشهای کاربردی نماتدشناسی در افزایش بهرهوری کشاورزی و تأمین امنیت غذایی پایدار تأکید کردند. در ادامه، دکتر هادی کریمیپور فرد، دبیر علمی همایش، به تشریح روند داوری مقالات و کیفیت آثار ارسالی پرداخت.
تقدیر از مقام علمی پیشکسوتان و رونمایی از فناوری بومی
در بخش ویژه این رویداد، از یک عمر تلاش علمی و تأثیرگذار استادان پیشکسوت نماتدشناسی ایران قدردانی به عمل آمد. این حرکت نمادین، پاسداشت نیم قرن تلاش بیوقفه برای توسعه این دانش راهبردی در کشور بود.



همچنین، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران محلی برای نمایش توانمندی شرکتهای دانشبنیان داخلی بود. در این راستا، حسین نسائی از شرکت کاوش کیمیای کرمان، ضمن حضور در همایش، به معرفی یک نماتدکش بومی و کاملاً ایرانی پرداخت. این محصول که نتیجه تحقیقات گسترده تیم فنی این شرکت است، گامی مؤثر در جهت خودکفایی و کاهش وابستگی به واردات سموم شیمیایی محسوب میشود و نویدبخش تحولی در مدیریت پایدار بیماریهای گیاهی است.

مرور جدیدترین یافتههای پژوهشی در محورهای تخصصی
بخش علمی همایش با ارائه سخنرانیهای تخصصی و وزین توسط پژوهشگران برجسته کشور ادامه یافت. محورهای اصلی این گردهمایی که جدیدترین چالشها و راهکارهای این رشته را پوشش میداد، عبارت بودند از:
– تنوع زیستی و سیستماتیک نماتدها: شامل مطالعات نوین در زمینه نماتدهای انگل گیاهی، نماتدهای آزادزی و بیمارگر حشرات.
– اکولوژی و بیماریزایی: بررسی پراکنش جغرافیایی، زیستشناسی و مکانیسمهای بیماریزایی نماتدهای خسارتزا.
– کنترل بیولوژیک: کاربردهای نوین نماتدهای بیمارگر حشرات در برنامههای مدیریت تلفیقی آفات (IPM).
– مدیریت پایدار: راهکارهای نوین در کنترل و مهار نماتدهای انگل گیاهی با رویکرد کاهش مصرف سموم شیمیایی.
در این نشستها، پژوهشگرانی نظیر رضا قرین، جواد کریمی، مهسا مفتاحی، فاطمه شکاری ماهونکی و مهدی نصر اصفهانی به ارائه دستاوردهای تحقیقاتی حول محور همایش پرداختند که با استقبال و پرسشهای تخصصی حاضران مواجه شد.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با ایجاد پیوندی مؤثر میان دانشگاه، بخش تحقیقات و صنعت، بار دیگر ثابت کرد که سرمایهگذاری بر روی دانش نماتدشناسی، نقشی کلیدی در افزایش بهرهوری کشاورزی و حفظ سرمایههای ملی در مقابل آفات خاموش و مخرب خاکزی ایفا میکند.
سردبیر
طراحی هوشمند نیروگاههای خورشیدی؛ کلید حفظ سلامت خاک و افزایش بهرهوری کشاورزی
توسعه نیروگاههای خورشیدی اگر بدون مطالعه و طراحی صحیح انجام شود، بهجای کمک به محیط زیست، به فشردگی خاک، کاهش تنوع میکروبی و اختلال در چرخه مواد مغذی منجر خواهد شد. تحقیقات جدید نشان میدهد که معماری پنلهای فتوولتائیک (شامل ارتفاع و فاصله آنها) نقش کلیدی در جلوگیری از تخریب اراضی ایفا میکند.
پایگاه خبری داوان نیوز: یک مطالعه جامع جدید نشان میدهد که سیستمهای کشاورزی-خورشیدی (Agrivoltaics) با تغییر بنیادین رطوبت، دما و فعالیت میکروبی خاک، منجر به ایجاد مناطق ناهمگن در زیر و بین پنلها میشوند. محققان تأکید میکنند که طراحی و مدیریت صحیح این تأسیسات میتواند سلامت خاک را احیا کرده و تابآوری محصولات را به ویژه در مناطق تخریبشده و خشک افزایش دهد.
به گزارش داوان نیوز، تحقیقات جدید منتشرشده در مجله تخصصی pv به رهبری تیمی از دانشگاهیان در اندونزی، پرده از تأثیرات عمیق و چندلایه سایهاندازی پنلهای فتوولتائیک (PV) بر فرآیندهای بنیادین خاک برداشته است. این مطالعه با مرور آخرین یافتههای علمی، نشان میدهد که این تأسیسات نه تنها بر ریزاقلیم و عملکرد محصولات تأثیر میگذارند، بلکه ساختار شیمیایی، بیولوژیکی و فیزیکی خاک را برای همیشه دگرگون میکنند.
معماری پنلها و معمای رطوبت خاک
بودیمان میناسنی، نویسنده اصلی این تحقیق، در گفتگو با مجله pv به حل یک تناقض مهم در پژوهشهای پیشین اشاره کرد. وی توضیح داد: “بررسی ما نشان میدهد که خاکهای مستقیماً زیر پنلها عموماً خشکتر از مناطق باز اطراف هستند. گزارشهای پیشین که از رطوبت بالاتر در این مناطق خبر میدادند، ناشی از دورههای کوتاهمدت نظارت، اثر سیستمهای آبیاری قطرهای یا تجمع رطوبت در خطوط قطرهای پنلها بوده است و شرایط واقعی و پایدار خاک را منعکس نمیکند.”
بر اساس این پژوهش، پیکربندی پنلها – شامل ارتفاع از سطح زمین، فاصله و جهت نصب – منجر به ایجاد یک الگوی رطوبتی سهگانه میشود:
1. مناطق سایهاندیشی شده (زیر پنلها): با کاهش تبخیر و تعرق، دمای پایینتر و نوسانات رطوبتی محدودتر مواجه هستند.
2. خطوط قطرهای (لبه پنلها): به دلیل تمرکز رواناب ناشی از بارندگی، به شدت مرطوبتر از سایر نقاط هستند.
3. مناطق باز (بین پنلها): بارندگی طبیعی و مستقیم را دریافت کرده و معمولاً از حاصلخیزی بالاتری برخوردارند.
پیامدهای شیمیایی و بیولوژیکی: از فشردگی خاک تا کاهش کربن آلی
یافتههای این تحقیق هشدار میدهد که اگرچه سیستمهای کشاورزی-خورشیدی میتوانند راندمان مصرف آب را بهبود بخشند، اما نصب و مدیریت نامناسب آنها منجر به فشردگی خاک و کاهش کربن آلی میشود. این تغییرات، جوامع میکروبی خاک را تحت تأثیر قرار داده، فراوانی و تنوع آنها را کاهش داده و در نتیجه چرخه مواد مغذی را با اختلال مواجه میسازد.
میناسنی افزود: “سایهاندازی پنلها رژیم حرارتی و رطوبتی خاک را تغییر میدهد که این امر بر فعالیت میکروارگانیسمها تأثیر میگذارد. در برخی محیطها، این تغییرات به فرآیندهای تشکیل خاک نیز گسترش یافته و منجر به کاهش آبشویی و حتی تجمع نمک در لایههای سطحی خاک میشود.”
با این حال، پژوهشگران به نکات مثبتی نیز اشاره کردند. کشت گیاهان پوششی کمرشد و مراتع گلهای وحشی در زیر پنلها میتواند با افزایش ورودی کربن و زیستتوده میکروبی، تا حدودی از تخریب زیستی خاک جلوگیری کند. همچنین، سایهاندازی در مناطق خشک و نیمهخشک با کاهش دمای خاک و تنش گیاهی، میتواند فتوسنتز و کارایی مصرف آب را در برخی محصولات افزایش دهد.
توصیههای کلیدی برای آینده انرژی و کشاورزی
محققان در این مقاله، ویژگیهای طراحی مانند ارتفاع پنل، فاصله ردیفها و سیستمهای ردیاب خورشیدی را به عنوان عوامل تعیینکننده در میزان تأثیر بر تنوع زیستی و سلامت خاک معرفی میکنند. این عوامل در تعامل با انتخاب نوع محصول، روشهای آبیاری، شخمزنی وحتی ادغام دام، نتایج نهایی را شکل میدهند.
میناسنی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: “برای تضمین آیندهای که در آن هم انرژی پاک و هم تولید پایدار غذا تأمین شود، طراحی نیروگاههای خورشیدی باید با دقت و وسواس بیشتری انجام شود. ما نیازمند تطبیق شیوههای مدیریت زمین با این شرایط جدید و پایش مداوم شاخصهای کیفیت خاک هستیم.”
وی خاطرنشان کرد که اگرچه سیستمهای با طراحی خوب میتوانند سلامت خاک را به ویژه در اراضی تخریبشده بهبود بخشند، اما اثرات بلندمدت این تأسیسات بر تکامل و توسعه خاک هنوز به طور کامل ناشناخته است و این حوزه نیازمند پژوهشهای بیشتری در آینده خواهد بود.
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشتوسعه متوازن؛ توزیع جغرافیایی پروژهها، عدالت منطقهای
-
گزارش3 هفته پیشبازار برنج ۱۴۰۵: از شوک هزینه تولید تا سناریوهای تنظیم بازار
-
مقالات3 هفته پیشچالش قیمت روی میز گندم؛ حمایت از تولید یا مهار تورم؟
-
پرونده ویژه1 هفته پیشکریمیپور فرد: مبارزه با آفات خاکزی نیازمند پیوند دانش و عمل است
-
پرونده ویژه1 هفته پیشفلوپیرام کاوش؛ تجربه موفق آمریکای جنوبی و پتانسیل آن در ایران
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپیوند تحقیقات و مزرعه، دستاورد ملی برای کشاورزی گیلان
-
چند رسانه ای4 هفته پیشافزایش تولید،نقشه صادرات؛ داستان موفقیت کشاورز نخبه کرمانشاهی
-
استان ها2 هفته پیشحمایت از تولیدات بانوان روستایی در قالب نمایشگاه تخصصی در مشهد

