منابع طبیعی بخشی جدایی ناپذیر از عوامل تولید یک کشور را تشکیل می دهد و در حالی که کشاورزی نیز بر نیروی کار، ماشین آلات و پیشرفت های فناوری تکیه دارد که می تواند به تولیدکنندگان کمک کند تا با محدودیت های منابع کنار بیایند، زمین و آب همچنان نهاده های اساسی باقی می مانند. به طور کلی، برای کشاورزی و در سطح جهانی، تجارت می تواند در استفاده از منابع طبیعی کارآمد باشد. افزایش در تولید مواد غذایی را می توان با ردپای اکولوژیکی کوچکتر در مقایسه با وضعیت فرضی که در آن کشورها تجارت نمی کنند و تنها به زمین و آب خود برای تولید غذا متکی هستند، دست یافت.

کارایی استفاده از منابع برای تضمین پایداری محیطی کافی نیست. اثرات خارجی منفی محیطی مرتبط با بخش کشاورزی می تواند هم در سطح محلی و هم در سطح جهانی رخ دهد و تجارت نیز می تواند انگیزه اقتصادی برای اقدامات ناپایدار ایجاد کند. قراردادهای تجاری می تواند به مقابله با اثرات خارجی زیست محیطی کمک کند. مقررات مربوط به محیط زیست تحت موافقت نامه های چند جانبه، مانند توافقات تحت WTO، پیش بینی شده است و به طور فزاینده ای در RTA ها گنجانده شده است. RTAها از ابزاری برای ایمن کردن دسترسی به بازار به ابزاری برای ایجاد روابط عمیق‌تر که به سایر حوزه‌ها، از جمله محیط زیست گسترش می‌یابد، تبدیل شده‌اند. چنین سیاست هایی باید به یک چارچوب سیاسی و قانونی قوی مجهز شوند تا در جلوگیری از اثرات نامطلوب زیست محیطی موثر باشند.

منابع طبیعی، مزیت نسبی و تجارت

کشورها می توانند با تولید و صادرات کالاهایی که هزینه فرصت تولید نسبتاً کمتری نسبت به شرکای تجاری خود دارند و با واردات کالاهایی که چنین مزیتی برای آنها ندارند، از تجارت سود ببرند. در تحلیل مزیت نسبی، اقتصاددانان به محرک های مختلفی مانند فناوری و در دسترس بودن منابع نگاه می کنند. برای کشاورزی، تفاوت در مواهب منابع طبیعی در بین کشورها به تعیین مزیت نسبی و شکل‌دهی الگوهای تجاری کمک می‌کند.x کشورها تمایل دارند کالاهایی را صادر کنند که فاکتورهای تولید مورد نیاز برای تولید آن‌ها فراوانی نسبی دارند و آن کالاها را برای آن وارد می‌کنند. که با کمبود نسبی عامل مواجه هستند.

برای یک کشور، شرایط اقلیمی کشاورزی و در دسترس بودن زمین و آب به تعیین حجم و ترکیب تولیدات کشاورزی و مشارکت آن در تجارت به عنوان صادرکننده یا واردکننده محصولات کشاورزی کمک می کند. نقش موقوفات منابع طبیعی در شکل‌دهی به تجارت با مفهوم «آب مجازی» که در اوایل دهه 1990 ابداع شد، نمونه‌ای است. تجارت مجازی را می توان به عنوان مبادله بین المللی عوامل تولید در کالاهای مبادله شده، به عنوان مثال، زمین و آب در نظر گرفت و بنابراین به درک این که چگونه دسترسی نسبی منابع طبیعی به مقایسه کمک می کند، کمک می کند.

یک مطالعه تخمین می‌زند که در سطح جهانی، 37 درصد استفاده از زمین و 29 درصد برداشت آب در تجارت بین‌المللی مواد غذایی و محصولات کشاورزی گنجانده شده است. برای تامین نیاز داخلی استفاده می شود. برای آب، مفهوم تجارت مجازی به بهترین وجه با ارتباط مثبت بین جریان تجارت کشاورزی و فراوانی نسبی منابع آب تجدید پذیر منعکس می شود. کشورهایی که دارای سطوح تنش نسبتاً بالایی از منابع آب تجدیدپذیر هستند، تمایل به واردات کالاهای نسبتاً پرمصرف آب دارند و بنابراین، واردکننده خالص محصولات کشاورزی هستند (شکل زیر را ببینید).

توجه: این شکل تنها سطوح تنش آبی بالا و بحرانی را بر اساس داده‌های سال 2018 نشان می‌دهد. سطح تنش آبی بر اساس سهم برداشت آب شیرین از منابع آب شیرین موجود تعیین می شود و توسط فائو تحت شاخص هدف توسعه پایدار 6.4.2 گزارش شده است. تجارت خالص به تجارت محصولات اولیه اشاره دارد. این شکل موقعیت خالص تجاری (صادرات منهای واردات) را نشان می دهد که بر اساس داده های سال 2019 بر اساس کل تجارت (صادرات به اضافه واردات) عادی شده است.

منبع: فائو مطابق با نقشه شماره 4170 Rev. 19 سازمان ملل متحد (اکتبر 2020).

به عنوان مثال، مصر واردکننده خالص مواد غذایی است، با استرس شدید آبی مواجه است و سهم قابل توجهی از غلات مورد نیاز خود را وارد می کند. این رابطه بین تنش آبی و موقعیت خالص تجاری برای اکثر کشورهای شمال آفریقا و خاور نزدیک برقرار است. با این وجود، این تعمیم ممکن است برای همه کشورها قابل اجرا نباشد. سایر عوامل تولید – به ویژه زمین، بلکه سرمایه یا شرایط آب و هوایی – می توانند نقش مهمی در تعیین ترکیب محصول و موقعیت خالص تجارت داشته باشند.aa, 159, 160 برای مثال، سریلانکا – کشوری که با تنش آبی مواجه است – نشان داده شده است که در سال 2019 دارای موقعیت خالص صادراتی بوده است که ناشی از صادرات چای آن است. سایر کشورها – مانند فنلاند، نروژ و سوئد – با تنش آبی مواجه نیستند، اما به دلیل شرایط اقلیمی کشاورزی، سرانه نسبتاً پایین در دسترس بودن زمین های زراعی، یا هر دو، می توانند به عنوان واردکننده خالص باشند (شکل 3.1). در نهایت، شرایط تنش آبی می تواند به طور قابل توجهی در داخل کشورها متفاوت باشد، و این به ویژه برای کشورهایی با قلمروهای بسیار بزرگ صادق است.

یک اثر وقف مثبت نیز بین جریان های تجاری و در دسترس بودن زمین یافت می شود، که نشان می دهد زمین فراوان نیز می تواند منبع مزیت نسبی باشد. به طور متوسط و در بین کشورها، در دسترس بودن نسبی کم زمین به موقعیت خالص واردات در تجارت کشاورزی مربوط می شود . به عنوان مثال، کشورهای در حال توسعه جزیره کوچک، مانند مالدیو و ترینیداد و توباگو، که در آنها سرانه موقوفات زمین قابل کشت محدود و برای رفع نیازهای ملی کافی نیست، واردکنندگان خالص مواد غذایی و محصولات کشاورزی هستند. سرانه پایین موقوفات زمین های قابل کشت در ارتباط با بهره وری پایین زمین نیز می تواند به یک موقعیت خالص واردات مرتبط باشد. کشورهای معدودی مانند استرالیا، برزیل، کانادا، ایالات متحده آمریکا و اوکراین دارای سرانه منابع زمین در جهان هستند و به طور مداوم به عنوان صادرکننده خالص معرفی می شوند.

در حالی که شواهد در مورد انتقال زمین مجازی کمیاب است، یافته ها به نقش مکمل قوی بین منابع زمین و آب در موقعیت یک کشور به عنوان صادرکننده یا واردکننده خالص غذا از نظر تجارت مجازی زمین و آب اشاره می کند. این تا حدودی به دلیل آب سبز – بخشی از بارندگی است که در خاک ذخیره می شود و برای رشد گیاهان در دسترس است – که یک عامل کلیدی تولید برای بسیاری از محصولات صادراتی است. بنابراین، کشورهای دارای منابع زمینی فراوان نیز می توانند از منابع آب سبز فراوان استفاده کنید که در کشاورزی دیم بسیار ارزشمند است.

هنگامی که تجارت توسط سیاست های کافی حمایت شود، می تواند به کاهش محدودیت های زمین و آب کشورها کمک کند و نیازهای غذایی آنها را از نظر کمیت و تنوع در سطوحی بالاتر از سطحی که تولید داخلی می تواند حفظ کند، برآورده کند. تجزیه و تحلیل جریان های تجارت منابع مجازی به درک نقش آب و زمین در شکل دادن به الگوهای تجارت کمک می کند. این رویکرد بدون محدودیت نیست. این می تواند واقعیت های پیچیده را نادرست نشان دهد، زیرا آب های سطحی و زیرزمینی اغلب به عنوان عامل تولید قیمت گذاری نمی شوند و قیمت گذاری بارش یا آب سبز امکان پذیر نیست. به طور مشابه، تخصیص زمین همیشه بر اساس قیمت بازار تعیین نمی شود. اغلب، در کشورهای در حال توسعه، حقوق مالکیت به خوبی تعریف نشده است، که مانع از عملکرد خوب بازار زمین می شود.

منابع

•Allan, T. 1997. ” آب مجازی”: راه حلی بلند مدت برای کشورهای خاورمیانه کم آب؟ مقاله ارائه شده در جشنواره علم انجمن بریتانیا در سال 1997، تئاتر سخنرانی راجر استیونز، دانشگاه لیدز، جلسه آب و توسعه – TUE.51، 14.45، 9 سپتامبر 1997.

• دیویس، دی.آر. و واینستین، دی. 2001. محتوای عاملی تجارت، کارنامه NBER شماره 8637.

•Chen, B., Han, M., Peng, K., Zhou, S., Shao, L., Wu, X., Wei, W., et al. 2018. پیوند جهانی زمین-آب: زمین کشاورزی و استفاده از آب شیرین که در زنجیره تامین در سراسر جهان تجسم یافته است. Science of the Total Environment, 613-614: 931-943.

•Fracasso، A. 2014. مدل گرانشی تجارت آب مجازی. اقتصاد اکولوژیک، 108: 215-228.

•Schiavo, S. 2022. تجارت بین المللی (غذایی) و منابع طبیعی. مقاله پس زمینه وضعیت بازارهای کالاهای کشاورزی 2022. رم، فائو.

• Delbourg, E. & Dinar, S. 2020. جهانی شدن جریان های آب مجازی: توضیح الگوهای تجاری یک منبع کمیاب. توسعه جهانی، 131: 104917.

•Qiang, W., Niu, S., Liu, A., Kastner, T., Bie, Q., Wang, X. & Cheng, S. 2020. روندها در تجارت جهانی زمین مجازی در رابطه با محصولات کشاورزی. سیاست کاربری اراضی، 92: 104439.

•ader, M., Gerten, D., Thammer, M., Heinke, J., Lotze-Campen, H., Lucht, W. & Cramer, W. 2011. ردپای آبی سبز-آبی کشاورزی داخلی و خارجی کشورها و صرفه جویی در آب و زمین از طریق تجارت. هیدرولوژی و علوم سیستم زمین، 15: 1641-1660.

• 163Schiavo, S. 2022. تجارت بین المللی (غذایی) و منابع طبیعی. مقاله پس زمینه وضعیت بازارهای کالاهای کشاورزی 2022. رم، فائو.