اصناف
تناقض در آمار؛ زنگ خطر برای اقتصاد غیرنفتی
صادرات صنایع غذایی ایران در هشت سال اخیر با یک تناقض جدی مواجه بوده است: رشد ۳۳ درصدی حجم صادرات در مقابل رشد تنها ۶ درصدی ارزش آن. این شکاف ارزشی که نشان از تثبیت الگوی صادرات محصولات کمارزش دارد، همراه با وابستگی شدید به بازارهای سنتی، تابآوری تجاری این بخش را با چالش مواجه کرده است.
پایگاه خبری داوان نیوز: گزارش مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران از رشد نامتوازن تجارت محصولات کشاورزی و صنایع غذایی در سالهای ۱۴۰۳-۱۳۹۶ حکایت دارد؛ صادرات ایران با وجود افزایش کمّی، در دام محصولات کمارزش گرفتار مانده و سبد صادراتی آن به شدت به بازار کشورهای همسایه وابسته است.
مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران، در راستای مأموریتهای خود و با هدف پایش مستمر وضعیت تجارت خارجی بخش کشاورزی، بهصورت منظم آمار صادرات و واردات محصولات کشاورزی و صنایع غذایی کشور را رصد و تحلیل نموده و گزارشهای مرتبط را تهیه و منتشر مینماید. در همین چارچوب، گزارش حاضر با عنوان «گزارش تجارت محصولات صنایع غذایی 1396 الی 1403»، بر پایه اطلاعات منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران تنظیم شده است. این گزارش باهدف اطلاعرسانی به فعالان بخش خصوصی، تصمیم گیران، سیاستگذاران و پژوهشگران حوزه کشاورزی منتشر میشود و میتواند مبنایی برای تحلیل روندهای تجاری، آسیب شناسی و تصمیمگیری های آتی در این حوزه باشد.
خلاصه مدیریتی
بررسی روند تجارت صنایع غذایی ایران در بازه هشت ساله ۱۴۰۳-۱۳۹۶ یک تناقض کلیدی را نشان میدهد: رشد کمّی صادرات بدون رشد متناسب در ارزش. در حالی که حجم صادرات با رشد ۳۳ درصدی به حدود ۲.۲ میلیون تن رسیده، ارزش آن تنها ۶ درصد افزایش یافته و به ۲.۳۴ میلیارد دلار رسیده است. این امر حاکی از تثبیت الگوی صادرات محصولات با ارزش افزوده پایین است. از سوی دیگر، ساختار تجاری کشور با تمرکز جغرافیایی بالا در بازارهای صادراتی و مبادی وارداتی، آن را در برابر تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه آسیب پذیر کرده است.
تحلیل جزءبه جزء عملکرد تجاری
۱. صادرات: رشد حجمی در سایه ارزش گذاری ضعیف
روند کلی و ترکیب کالایی:
رشد نامتوازن: رشد ۳۳ درصدی حجم صادرات در مقابل رشد تنها ۶ درصدی ارزش، نشان دهنده کاهش میانگین ارزش هر تن کالای صادراتی است.
سلطه محصولات پایه: سبد صادراتی از تمرکز بالا رنج میبرد. شیر و فرآورده های لبنی با سهم ۳۶ درصدی از نظر حجم و ۴۹ درصدی از نظر ارزش، محور اصلی صادرات هستند. پس از آن، رب گوجه فرنگی، بیسکویت و ویفر قرار دارند.
تغییر تدریجی الگو: خوشبختانه، الگوی صادرات به تدریج از اقلام خام (مانند آرد گندم که صادرات آن متوقف شد) به سمت محصولات فرآوری شده تر (مانند لبنیات و بیسکویت) حرکت کرده است، اگرچه هنوز ارزش افزوده این محصولات پایین است.
بازارهای هدف و ریسک تمرکز:
وابستگی شدید به همسایگان: ساختار صادرات بهشدت متکی به بازارهای منطقه ای است. عراق به تنهایی به طور پیوسته حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از ارزش صادرات را به خود اختصاص داده است.
مقاصد اصلی دیگر: پس از عراق، بازارهای افغانستان (با روندی نزولی به ۱۲-۱۰ درصد) و پاکستان (با روندی صعودی به بیش از ۱۳ درصد) قرار دارند.
خطر آسیب پذیری: تمرکز بالای صادرات در چند کشور، ایران را در برابر تحولات سیاسی و تجاری این کشورها بسیار آسیب پذیر میکند.
۲. واردات: تمرکز بر کالاهای اساسی و افزایش هزینه ها
روند کلی و ترکیب کالایی:
کاهش حجم، افزایش ارزش: حجم واردات کاهش یافته (از ۳۱۶ هزار تن به ۱۸۲ هزار تن)، اما ارزش آن نزدیک به یک میلیارد دلار باقی مانده که نشان دهنده افزایش شدید قیمت واحد کالاهای وارداتی است.
تمرکز بر نهاده های ضروری: سبد وارداتی به سمت کالاهای استراتژیک و غیرقابل جایگزین متمرکز شده است. شیر خشک، کاکائو، توتون و تنباکو و مکمل های غذایی جایگاه برجسته ای دارند.
افزایش هزینه تولید: افزایش قیمت جهانی و شرایط تحریمی، باعث شده ارزش واحد واردات اقلامی مانند شیر خشک و کاکائو بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش یابد که فشار مضاعفی بر هزینه های تولید صنایع داخلی وارد میکند.
مبادی واردات و ریسک زنجیره تأمین:
تمرکز جغرافیایی: مشابه صادرات، واردات نیز بر چند کشور محدود متمرکز است. امارات متحده عربی، ترکیه و آلمان در طول این دوره، مبادی اصلی واردات بودهاند.
وابستگی خطرناک: این تمرکز، ریسک اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه ضروری برای صنایع غذایی کشور را افزایش میدهد.
جمعبندی و راهبردهای پیشنهادی
چالش های کلیدی:
1. کمبود ارزشافزوده در صادرات
2. تمرکز جغرافیایی شدید و خطرناک در بازارهای صادراتی و وارداتی
3. افزایش شدید هزینه های واردات نهاده های اساسی
4. آسیبپذیری تولید داخلی در برابر شوک های خارجی
راهکارهای اجرایی:
تنوع بخشی به بازارهای صادراتی: کاهش وابستگی به بازارهای سنتی و توسعه روابط با بازارهای جدید در منطقه اوراسیا و فراتر از آن.
ارتقای کیفیت و برندسازی: حرکت به سمت تولید و صادرات محصولات با فرآوری بالاتر، باکیفیت تر و دارای برند برای افزایش ارزش واحد صادراتی.
مدیریت هوشمند واردات: کاهش وابستگی به واردات از طریق سیاستهای جایگزینی تولید داخل و تنوع بخشی به مبادی تأمین.
حمایت از فناوری و نوآوری: سرمایه گذاری در فناوریهای فرآوری و بسته بندی برای افزایش بهره وری و رقابت پذیری.
این تحلیل نشان میدهد که با وجود پتانسیلهای موجود، تجارت صنایع غذایی ایران برای دستیابی به جایگاه مطلوب در اقتصاد غیرنفتی و تضمین امنیت غذایی، نیازمند یک تحول راهبردی در سیاست های تجاری و صنعتی است.
اصناف
پیشبینی ثبات در تولید مرغ؛ اتحادیه مرغداران خواستار تسویه مطالبات شد
در حالی که آمارهای رسمی از ثبات تولید مرغ در دو ماه آینده حکایت دارد، مدیران صنعت طیور گوشتی هشدار دادند که تداوم این ثبات در گرو حل وفصل فوری مطالبات و مشکلات نقدینگی تولیدکنندگان است. به گزارش اتحادیه سراسری مرغداران، قیمت تمامشده مرغ با وجود کاهش نسبی قیمت نهادهها در بازارگاه، به دلیل خرید غیرنقدی و پرداخت سود، کماکان بالا است و مرغداران بر لزوم عمل دولت به تعهدات گذشته برای رفع تنگنای مالی تأکید کردند.
پایگاه خبری داوان نیوز: پیشبینی میشود تولید مرغ در دو ماه آینده در سطحی ثابت و قابل قبول قرار گیرد.
به گزارش داوان نیوز، حبیب اسداللهنژاد، مدیرعامل این اتحادیه، با اعلام این خبر گفت: میزان جوجهریزی در دیماه ۱۴۳ میلیون قطعه بوده و پیشبینی میشود این رقم در بهمنماه بین ۱۴۰ تا ۱۴۵ میلیون قطعه باشد. وی خاطرنشان کرد جوجهریزی مناسب در آذرماه منجر به مازاد تولید شده که شرکت پشتیبانی امور دام در حال خرید آن از تولیدکنندگان با قیمت کیلویی ۲۴۶ هزار تومان است.
اسداللهنژاد قیمت هر کیلوگرم مرغ گرم در واحدهای تولیدی را بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان و قیمت هر قطعه جوجه یکروزه را بین ۲۵ تا ۳۰ هزار تومان اعلام کرد.
وی در ادامه به قیمت نهادههای اصلی اشاره کرد و گفت: هم اکنون نهادهها در سامانه بازارگاه با قیمت کیلویی ۴۳ هزار و ۸۰۰ تومان برای ذرت و ۶۷ تا ۷۰ هزار تومان برای کنجاله سویا عرضه میشوند. با این حال، به دلیل خرید غیرنقدی و پرداخت سود متعلقه، هزینه واقعی برای مرغداران حدوداً به کیلویی ۵۲ هزار تومان برای ذرت و ۸۰ هزار تومان برای کنجاله سویا میرسد.
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، اصلیترین چالش پیشروی صنعت را مسائل مالی عنوان کرد. وی اصلاح نظام یارانهای در کالاهای اساسی را عاملی دانست که تولیدکنندگان را با کمبود نقدینگی مواجه کرده است.
اسداللهنژاد با اشاره به اینکه مرغداران نهادهها را قبلاً با ارز ترجیحی (۶۰ همت) تهیه کردهاند اما محصول خود را با نرخ مصوب میفروشند، بر لزوم «تعیین تکلیف» این اختلاف تأکید کرد.
وی پرداخت طلب مرغداران از دولت را «سرمایه و نقدینگی این صنعت» خواند که باید تسویه شود. به گفته وی، دولت پس از حذف ارز ترجیحی، سعی کرده با ابزار «کیف پول اعتباری» جایگزین ضمانتنامه بانکی کند که تاکنون دو هزار میلیارد تومان از این طریق تأمین شده است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اسداللهنژاد در پایان با اشاره به وابستگی تداوم تولید به حل این مسائل، از دولت خواست برای تأمین نقدینگی صنعت طیور به تعهدات خود عمل کند تا تولیدکنندگان بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.
اصناف
بحران در صنعت روغن نباتی؛ سقوط تولید به کمتر از ۱۳۰ هزار تن
پایگاه خبری داوان نیوز: دبیر انجمن صنفی صنایع روغن نباتی ایران از کاهش شدید تولید و وضعیت بحرانی کارخانههای این صنعت خبر داد و گفت که بسیاری از واحدهای تولیدی یا تعطیل شدهاند یا در آستانه تعطیلی قرار دارند.
به گزارش خبرنگار ما، علیرضا شریفی امروز با اعلام آمار نگرانکنندهای از افت تولید در ماه گذشته، هشدار داد: تولید ماه گذشته روغن نباتی کمتر از ۱۳۰ هزار تن بوده است. این رقم در مقایسه با دوره مشابه سال قبل (آذرماه ۱۴۰۳) ۱۰ درصد، نسبت به ماه قبل از آن ۲۶ درصد و در مقایسه با مهرماه امسال با کاهش ۴۳ درصدی مواجه شده است. این در حالی است که تولید آبانماه نیز نسبت به ماه قبل از خود ۲۳ درصد کاهش داشت.
شریفی یکی از دلایل اصلی این بحران را مشکلات جدی در تأمین ارز عنوان کرد و افزود: مطالبات ارزی واردکنندگان روغن خام از جمله کارخانجات روغن نباتی از مرز یک میلیارد دلار فراتر رفته است. وی تأکید کرد: تسویه این مطالبات با توجه به ظرفیت محدود این واحدها در تأمین سرمایه در گردش ارزی، جذب اعتبار از فروشندگان خارجی و استقراض ارزی، امکانپذیر نیست.
انتقاد از تخصیص نامتوازن ارز
دبیر انجمن صنفی صنایع روغن نباتی ایران، سیاستهای تخصیص ارز را نیز مورد نقد قرار داد و گفت: وزارت جهاد کشاورزی عدالت و انصاف را در تخصیص ارز رعایت نکرده است. به گفته وی، در طی ۹ ماهه امسال تنها حدود ۴۰ درصد از نیاز ارزی واردات روغن خام سال جاری تأمین شده، در حالی که این نسبت برای برخی دیگر از بخشها به مراتب بیشتر و حتی بالای ۸۰ درصد است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که صنعت روغن نباتی کشور با اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه (روغن خام) مواجه است و ادامه این روند میتواند اثرات مستقیمی بر بازار مصرف داخلی و قیمت این کالای اساسی داشته باشد.
اصناف
جلیلی مقدم: پیگیر تأمین ارز هستیم
در نشستی متشکل و دور از تنش میان واردکنندگان سموم کشاورزی و رئیس سازمان حفظ نباتات، راهحلهای عملی برای خروج از بحران تأمین نهادههای ضروری بخش کشاورزی بررسی و قولهای مساعدی برای رفع موانع ارزی و نظارتی داده شد.
پایگاه خبری داوان نیوز: در نشستی تخصصی و سازنده، نمایندگان انجمن واردکنندگان سموم، کود و مؤثرهای زیستی ایران با «مریم جلیلیمقدم» معاون وزیر و رئیس سازمان حفظ نباتات کشور دیدار و گفتوگو کردند.
به گزارش داوان نیوز، این جلسه با هدف بررسی چالشهای پیش روی صنف واردات نهادههای کشاورزی و با حضور اعضای انجمن و مدیران ارشد سازمان حفظ نباتات برگزار شد.
«سید مهدی حسینییزدی»، رئیس انجمن واردکنندگان سم، کود و مؤثرهای زیستی ایران، در این نشست به تشریح مهمترین دغدغههای این حوزه پرداخت. وی با اشاره به مشکل سهمیهبندی و تأمین ارز، خواستار ایجاد سازوکاری شفاف و برنامهریزی شده برای تخصیص به موقع ارز شد تا سرمایه درگردش و ثبات تأمین کالا حفظ شود. وی تأکید کرد عجلهای برای فروش بدون پشتوانه ارز وجود ندارد و خواستار هماهنگی بیشتر برای جلوگیری از فشار به بازار شد.
حسینییزدی همچنین بر لزوم نظارت بر اعطای مجوزهای واردات تأکید و ابراز کرد: متأسفانه تعداد زیادی مجوز واردات صادر شده که برخی از دارندگان آنها فاقد سابقه و تخصص لازم در این حوزه تخصصی هستند. این موضوع میتواند بازار را با مشکل مواجه کند.» وی از سازمان حفظ نباتات درخواست کرد تا با اعمال فیلترهای تخصصی، اجازه فعالیت را به شرکتهای دارای صلاحیت و سابقه بدهد.
واکنش و تعهد مسئولان
در ادامه این نشست هماندیشی، مریم جلیلیمقدم، رئیس سازمان حفظ نباتات کشور، با پاسخ به سؤالات و نگرانیهای مطرح شده، بر اولویت بالای تأمین نهادههای کشاورزی برای حفظ امنیت غذایی کشور تأکید کرد.
وی با بیان اینکه «بحث آفتکشها با کالاهای دیگر قابل مقایسه نیست»، خاطرنشان کرد: «در شرایط بحران کمآبی، زحمات کشاورزان و تولیدات ملی در گرو مبارزه با آفات است و نبود سموم میتواند تا ۴۰ درصد محصولات را طبق اعلام فائو از بین ببرد. بنابراین نقش واردکنندگان در این زنجیره بسیار حیاتی است.
جلیلیمقدم با اعلام پیگیری جدی موضوعات مطرح شده، قول مساعد داد: تا زمانی که ارز مورد نیاز تمام واردکنندگان واقعی تخصیص و کالاهای آنها تأمین نشود، پیگیری مطالبات ادامه خواهد داشت.
وی همچنین از حل و فصل دغدغه تعیین اولویت سموم و نیز موضوع مهلت ششماهه مرتبط با مجوزها در هفته آینده خبر داد و افزود: «هیچ نگرانی وجود نداشته باشد، ما همراه شما هستیم و نظارت میکنیم تا انشاءالله این ارز سریعتر تخصیص یابد.»
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر میرسد این نشست گامی مثبت در راستای رفع موانع صنف واردات نهادههای کشاورزی و تقویت همکاری بخش خصوصی و دولت برای تأمین به موقع نیازهای بخش کشاورزی کشور بوده است.
-
خبرهای سازمانی2 هفته پیشتوسعه متوازن؛ توزیع جغرافیایی پروژهها، عدالت منطقهای
-
گزارش3 هفته پیشبازار برنج ۱۴۰۵: از شوک هزینه تولید تا سناریوهای تنظیم بازار
-
آذربایجان شرقی4 هفته پیشبرگزیدگان نمونه ملی کشاورزی آذربایجان شرقی معرفی شدند
-
مقالات3 هفته پیشچالش قیمت روی میز گندم؛ حمایت از تولید یا مهار تورم؟
-
تجارت3 هفته پیشتولید زردچوبه با فناوری کشت بافت؛ مراقب زردچوبههای قاچاق باشید
-
استان ها2 هفته پیشحمایت از تولیدات بانوان روستایی در قالب نمایشگاه تخصصی در مشهد
-
پرونده ویژه3 هفته پیشپیوند تحقیقات و مزرعه، دستاورد ملی برای کشاورزی گیلان
-
چند رسانه ای3 هفته پیشافزایش تولید،نقشه صادرات؛ داستان موفقیت کشاورز نخبه کرمانشاهی

