پرونده ویژه
دانههای روغنی؛ نقش راهبردی پنج استان کلیدی
پایگاه خبری داوان نیوز: بر اساس آخرین برنامهریزیهای وزارت جهاد کشاورزی، استانهای خوزستان، گلستان، فارس، آذربایجان غربی و خراسان رضوی به عنوان قطبهای اصلی تولید دانههای روغنی ایران شناخته میشوند. این محصولات به دلیل نقش بنیادینی که در تأمین روغن خوراکی و امنیت غذایی کشور ایفا میکنند، از جایگاه بسیار استراتژیکی برخوردارند.
افشین بهرامی، گزارشگر داوان نیوز؛ دانههای روغنی به عنوان یکی از محصولات اساسی در تأمین سلامت غذایی و استقلال اقتصادی کشورها شناخته میشوند. در ایران که با چالشهای متعددی از جمله محدودیت منابع آبی و وابستگی شدید به واردات روبروست، توسعه کشت این محصولات از اولویت بالایی برخوردار است. این گزارش به بررسی استانهای پیشرو در تولید دانههای روغنی و تحلیل اهمیت این محصولات در تحقق امنیت غذایی پایدار میپردازد.
استانهای برتر تولیدکننده دانههای روغنی در ایران
بر اساس «الگوی کشت محصولات زراعی» مصوب وزارت جهاد کشاورزی برای سال ۱۴۰۲-۱۴۰۱، پنج استان به عنوان اولویتدارترین مناطق برای تولید دانههای روغنی شناسایی شدهاند .
جدول زیر برترین استانهای تولیدکننده دانههای روغنی و میزان تولید پیشبینی شده (هزار تن) را نشان میدهد:
| رتبه | نام استان |
| ۱ | خوزستان | ۱۶۱ |
| ۲ | گلستان | ۱۳۴ |
| ۳ | فارس | ۶۴ |
| ۴ | آذربایجان غربی | ۵۶ |
| ۵ | خراسان رضوی | ۳۵ |
این استانها به دلیل برخورداری از اقلیم مناسب، زمینههای مساعد کشاورزی و توجه به سیاستهای تشویقی دولت، در صدر برنامهریزیهای توسعه کشت دانههای روغنی قرار دارند. جالب توجه است که استان گلستان در یک گزارش دیگر با سهم ۴۲ درصدی از کل تولید دانههای روغنی کشور، جایگاه نخست را به خود اختصاص داده است .
اهمیت راهبردی دانههای روغنی در امنیت غذایی
۱. وابستگی شدید به واردات و ضرورت خوداتکایی
بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد از نیاز کشور به دانههای روغنی و روغن خام از طریق واردات تأمین میشود . این وابستگی سالانه حدود ۴ میلیارد دلار ارز از کشور خارج میکند و امنیت غذایی ایران را در برابر نوسانات بازار جهانی و تحولات سیاسی بینالمللی آسیبپذیر کرده است . کاهش این وابستگی از طریق افزایش تولید داخلی، یک ضرورت راهبردی برای کشور محسوب میشود.
۲. نقش کلیدی در سبد غذایی خانوار
روغنهای نباتی ضریب مصرف بالایی در سبد غذایی خانوارهای ایرانی دارند و به عنوان یکی از نیازهای اساسی جامعه در حوزه غذایی شناخته میشوند . دانههای روغنی علاوه بر تأمین روغن خوراکی، به عنوان منبع غذایی برای دام و طیور نیز کاربرد دارند؛ به طوری که پس از فرآیند روغنکشی، باقیمانده دانهها (کنجاله) به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار میگیرد . این ویژگی، ارزش افزوده و اهمیت این محصولات را در زنجیره تأمین غذا دوچندان میکند.
۳. سازگاری با شرایط کمآبی و توسعه پایدار
بسیاری از دانههای روغنی مانند کلزا و گلرنگ به دلیل نیاز آبی کم و مقاومت در برابر تنشهای محیطی، گزینههای مناسبی برای کشت در شرایط سخت اقلیمی ایران هستند . به عنوان مثال، کلزا که به عنوان یک محصول استراتژیک در ایران شناخته میشود، علاوه بر نیاز آبی پایین، در تناوب با غلات قرار گرفته و به سلامت خاک کمک میکند . این ویژگیها، کشت دانههای روغنی را به یک راهکار مؤثر در مدیریت منابع آب و خاک تبدیل کرده است.
گونههای مهم دانههای روغنی در ایران
۱. کلزا
کلزا به عنوان یکی از مهمترین دانههای روغنی در ایران شناخته میشود که کشت آن از اواخر دهه ۷۰ توسعه یافته است . این محصول به دلیل مقاومت به سرما، نیاز آبی کم و کیفیت مطلوب روغن، به ویژه در استانهایی مانند خراسان جنوبی، گلستان و خوزستان کشت میشود .
۲. آفتابگردان
آفتابگردان در دو نوع روغنی و آجیلی کشت میشود که انواع روغنی آن دارای ۴۳ تا ۴۹ درصد روغن است . این محصول در شرایط آبی و دیم قابلیت کشت دارد و استانهای گلستان، مازندران، آذربایجان شرقی و کردستان از مناطق عمده تولید آن به شمار میروند .
۳. سویا
سویا که در سال ۱۳۴۲ به ایران وارد شد، دارای ۲۴-۱۸ درصد روغن و ۳۷-۳۲ درصد پروتئین است . کنجاله باقیمانده از روغنکشی سویا با ۴۴-۴۳ درصد پروتئین، منبع ارزشمندی برای تغذیه دام محسوب میشود.
۴. سایر دانههای روغنی
گلرنگ، کنجد و کاملینا از دیگر دانههای روغنی هستند که به دلیل مقاومت در برابر خشکی و شوری خاک، به ویژه در مناطق کمآبی مانند خراسان جنوبی در حال توسعه هستند .
راهکارهای توسعه تولید دانههای روغنی
۱. اجرای الگوی کشت و ارائه مشوقها
وزارت جهاد کشاورزی برای تشویق کشاورزان به رعایت الگوی کشت، مشوقها و تسهیلات تولید در نظر گرفته و قیمت آببهای کشاورزانی که الگوی کشت را رعایت کنند کاهش مییابد . همچنین خريد تضميني دانههای روغنی توسط دولت، انگیزهای برای کشاورزان ایجاد کرده است .
۲. انتقال کشت محصولات آببر به گلخانه
یکی از برنامههای کلان وزارت جهاد کشاورزی، انتقال کشت سبزی و صیفی به فضای گلخانه است تا اراضی برای کاشت کالاهای اساسی از جمله دانههای روغنی آزاد شود .
۳. اولویتبندی راهبردها
بر اساس مطالعهای در مناطق روستایی سیستان، اولویتهای اصلی برای توسعه کشت دانههای روغنی به ترتیب عبارتند از: افزایش قیمت تضمینی، ارائه تسهیلات کمبهره بانکی و اختصاص یارانه برای خرید ماشینآلات کشاورزی .
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، تولید دانههای روغنی در ایران با تمرکز بر استانهای خوزستان، گلستان، فارس، آذربایجان غربی و خراسان رضوی از اهمیت راهبردی برخوردار است. با وجود وابستگی حدود ۹۰ درصدی به واردات، پتانسیل بالای اقلیمی و تنوع گونهای در ایران این امکان را فراهم میکند که با مدیریت صحیح منابع، توسعه کشت محصولات کمآببر مانند کلزا و اجرای الگوی کشت بهینه، گامهای بلندی در جهت کاهش وابستگی و تحقق امنیت غذایی برداشته شود. دستیابی به این هدف، علاوه بر صرفهجویی ارزی کلان، امنیت غذایی کشور را در بلندمدت تضمین خواهد کرد.
پرونده ویژه
اولتیماتوم واردکنندگان کود و سم: یا آزادسازی فوری یا مرگ تدریجی کشاورزی
رئیس انجمن واردکنندگان سرماه کود ایران با هشدار درباره «پاشنه آشیل» شدن نهادههای کشاورزی برای دولت، اعلام کرد: هماکنون با ۶۰ درصد کمبود کود مواجهیم و ثبتسفارشها با موفقیت انجام نشده است. وی خواستار آزادسازی فوری و بدون قید و شرط واردات کالاهای اساسی از کشورهای همسانه شد و گفت: اگر دولت نگذارد این کالاها بیاید، امنیت غذایی که امروز به آن افتخار میکنیم، در معرض خطر جدی قرار میگیرد.
پایگاه خبری داوان نیوز: رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران با اشاره به نقش کلیدی نهادههای کشاورزی در تأمین امنیت غذایی کشور، نسبت به عواقب تداوم مشکلات ثبتسفارش و ترخیص کالاهای اساسی هشدار داد و خواستار آزادسازی فوری واردات شد.
به گزارش خبرنگار ما، یکی از دستاوردهای برجسته ایران در دوران جنگ تحمیلی، تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید داخل بود؛ بهطوری که بر اساس اعلام مسئولان، ۸۵ درصد محصولات غذایی مورد نیاز کشور در آن مقطع توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین میشد. به گفته کارشناسان، تحقق چنین شاخصی نیازمند پیشنیازهایی است که از مهمترین آنها میتوان به تأمین بهموقع و کافی «سرماهکود» (کودهای پایه و اساسی) اشاره کرد. نبود این نهادهای حیاتی میتواند به «پاشنه آشیل» دولت در حوزه کشاورزی تبدیل شود.
سید مهدی حسینی یزدی، رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران ، با اشاره به عدم موفقیت ثبتسفارشها، اظهار داشت: از دولت درخواست داریم برای تداوم تولید و حفظ امنیت غذایی، هرچه سریعتر واردات کالاهای مهم و ضروری را آزاد کند تا کشاورزان با خیالی آسوده به فعالیت خود ادامه دهند.
وی افزود: تشکلهای بخش کشاورزی، بهویژه انجمن واردکنندگان کود، با فشار مستمر از طریق مکاتبات، مصاحبهها و پیگیریهای متعدد، موفق شدند موضوع امنیت غذایی را به دغدغه اصلی مسئولان تبدیل کنند؛ تا جایی که رئیس مجلس اخیراً اعلام کرد ۸۵ درصد امنیت غذایی کشور تأمین شده است. این موفقیت حاصل تلاش تشکلها برای تأمین مستمر نهادهها بوده است.
حسینی یزدی با تشریح وضعیت کنونی تصریح کرد: در شرایط جنگ اقتصادی و تحریمها، سه مشکل اساسی گریبانگیر صنعت کود شده است:
۱. کاهش شدید توان مالی شرکتهای واردکننده (تا ۵۰ درصد)
۲. ثبت سفارشهای ناموفق و برنامهریزی نامناسب (مانند اعلام دیرهنگام بازگشایی سامانه تجارت به مدت محدود)
۳. برگشت کالاهای اساسی نظیر سنگ، کود و بذر از گمرکات، علیرغم تأمین از کشورهای هند و چین
رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران تأکید کرد: بارها با مسئولان مربوطه و رئیس سازمان توسعه تجارت مذاکره کرده و نامهنگاری انجام دادهایم. پیشنهاد دادیم که واردات بدون قید و شرط از کشورهای همسایه مانند ترکیه (که کالاهای اروپایی از آن مسیر قابل تأمین است) آزاد شود. نگرانی دولت مبنی بر ایجاد مازاد بر نیاز منطقی نیست؛ چراکه هماکنون با کمبود ۶۰ درصدی مواجه هستیم.
وی با انتقاد شدید از تصمیم اخیر برای بازگشایی ۲۴ ساعته سامانه جامع تجارت (با اعلام ساعت ۲ بعد از ظهر و اجرا از ساعت ۲۴ همان روز) گفت: چنین اقدام بدون برنامهای نشاندهنده عدم آمادگی است و بعید میدانم به نتیجه برسد. کدام شرکتها با این مهلت کوتاه میتوانند پروفرما و خط اعتباری بگیرند؟
حسینییزدی در پایان اظهار داشت: الحمدالله امروز سرمایه اجتماعی ما امنیت غذایی است، اما این دستاورد حاصل زحمات ۸ تا ۱۰ ماه پیش است؛ زمانی که موفق شدیم آفتزدایی، تأمین گندم و محصولات گلخانهای را مدیریت کنیم. اکنون با گرانیهای جهانی در آمریکا و مشکلات پتروشیمی، وقت آن رسیده که دولت و مسئولان بجنبند. خواهش من از دولت این است که اجازه دهند ما تأمینکنندگان، کالاها را بدون مانع وارد کنیم تا زنجیره تولید کشاورزی ایران قطع نشود.
پرونده ویژه
سه عامل گرانی سموم کشاورزی: مواد اولیه، دستمزد و ریسک کشتیرانی
مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، سه دسته مشکل عمده را پیش روی تولید سم کشور دانست: قطع عرضه حلال زایلن از پتروشیمیها، افزایش کارمزدهای گمرکی و هزینههای ارزی کشتیرانی، و تأخیر در تخصیص ارز. وی خواستار اولویتدهی وزارت جهاد به صنعت سم شد که پایه امنیت غذایی محسوب میشود.
پایگاه خبری داوان نیوز: مسعود گیلآبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی، با اشاره به مشکلات متعدد در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای تولید و تغییرات تعرفهای، نسبت به بروز کمبود سم در فصل زراعی پیشِ رو هشدار داد و خواستار تسهیلگری فوری دولت و وزارت جهاد کشاورزی شد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، گیلآبادی مشکلات صنعت سموم کشاورزی را به سه دسته تقسیم کرد: مشکلات داخلی مرتبط با تأمین مواد اولیه، موانع اداری و ارزی، و افزایش هزینههای نهادهها و حملونقل.
وی مهمترین چالش فعلی را کمبود حلال زایلن دانست و تصریح کرد: این ماده از طریق پتروشیمیها تأمین میشد، اما با از خط خارج شدن چند پتروشیمی، زایلن مقرر بود در بورس عرضه شود، اما با قیمت بالایی انجام خواهد شد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان سموم کشاورزی افزود: نامهنگاریهای گستردهای انجام دادهایم تا وزارت جهاد کشاورزی اولویت تأمین مواد اولیه را به صنعت سمدهد، چراکه سموم کشاورزی یکی از پایههای امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
گیلآبادی همچنین به مشکل تخصیص ارز و تشریفات اداری اشاره کرد و گفت: انتظار داریم ویرایش ثبت سفارشها و افزایش اعتبار آنها در سامانهها تسهیل شود تا فعالان اقتصادی مجبور به مراجعه حضوری نباشند. تسریع در تخصیص ارز توسط وزارت جهاد، یک ضرورت فوری است.
وی یکی دیگر از معضلات اخیر را تغییر تعرفههای گمرکی و افزایش کارمزدها دانست و هشدار داد: افزایش پایه حقوق گمرکی، هزینه تمامشده سموم را به شدت بالا میبرد و نهایتاً بر قیمت خرید کشاورز تأثیر میگذارد. دولت باید هرچه سریعتر برای این موضوع چارهاندیشی کند.
قیمت سموم داخلی ۱۰ تا ۱۵ درصد گران شده است
رئیس انجمن سموم کشاورزی با بیان اینکه قیمت سموم تولید داخل نسبت به سال گذشته ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته، اظهار داشت: ما در فروردینماه افزایش قیمتی نداشتیم، اما در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت مجبور به اعمال این افزایش شدیم، در حالی که این رقم در برابر رشد واقعی هزینهها بسیار ناچیز است.
وی عوامل دیگری مانند افزایش هزینه دستمزد، ریسک کشتیرانی و دریافت هزینههای ارزی توسط شرکتهای حملونقل را نیز تشدیدکننده وضعیت کنونی دانست و تأکید کرد: از طرف دیگر، شنیدهها حاکی از افزایش ۱۵ تا ۲۰ درصدی قیمت مواد اولیه در چین است که فشار مضاعفی ایجاد میکند.
هشدار برای فصل زراعی آینده
گیلآبادی در پایان با اشاره به شروع فصل زراعی آینده از شهریورماه، خاطرنشان کرد: اگر تسهیلگری لازم انجام نشود و دولت ورود پیدا نکند، با کمبود شدید سموم کشاورزی مواجه خواهیم شد. ممکن است دو ماه آینده کمبود محسوس نباشد، اما باید از همین الان چارهاندیشی کرد. انتظار داریم ستاد تنظیم بازار هرچه سریعتر ورود کند و هزینههای گزاف حملونقل و تعرفهها را حذف یا تعدیل نماید.
پرونده ویژه
نقشه راه شبکه ملی الگوی کشاورزی تببین شد
تنها ۱۰ درصد کشاورزان کشور در سطح «خوب تا عالی» تولید میکنند و شکاف ۸۰ درصدی عملکرد بین مزارع نمونه و متوسط، سازمان تات را به اجرای طرح ملی «مزارع الگویی» با هدف ایجاد ۵۰ هزار مزرعه طی پنج سال واداشت.
پایگاه خبری داوان نیوز: معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی از اختلاف عملکرد چشمگیر میان کشاورزان نمونه و متوسط کشور خبر داد و گفت: طرح ایجاد «شبکه ملی مزارع الگویی» با هدف کاهش این شکاف و افزایش بهرهوری تا سطح ۵۰ هزار مزرعه در سراسر کشور اجرا میشود.
به گزارش خبرنگار ما، ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، در سیصد و پنجاه و هفتمین نشست شورای تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی مازندران، اهداف طرح «شبکه ملی الگوی کشاورزی» را تشریح کرد. وی این طرح را گامی بنیادین برای انسجام فعالیتهای تحقیقاتی و تسریع انتقال دانش به مزارع عنوان نمود.
فرجی با استناد به آخرین آمار مرکز ملی آمار در سال ۱۴۰۳، اظهار داشت: در حال حاضر حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار بهرهبردار در بخش کشاورزی کشور فعال هستند که از این تعداد، سهم استان گلستان ۳۰۰ هزار نفر است.
وی با اشاره به یک چالش اساسی افزود: متأسفانه اختلاف عملکرد قابلتوجهی بین کشاورزان نمونه و ایستگاههای تحقیقاتی با میانگین سایر کشاورزان وجود دارد. بهطوری که تنها بیش از ۱۰ درصد از بهرهبرداران در رده «خوب تا عالی» قرار میگیرند و ۸۰ تا ۹۰ درصد باقیمانده در سطوح «ضعیف تا متوسط» فعالیت میکنند.
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، علل این شکاف بزرگ را عواملی نظیر کوچکی قطعات اراضی، سرمایهگذاری پایین، محدودیتهای لجستیکی، کیفیت نامناسب خاک، کمبود امکانات آبیاری و مهمتر از همه، ضعف در انتقال دانش فنی به مزارع برشمرد.
فرجی با تأکید بر محدودیت ظرفیت دولت برای پوشش کامل نیازهای بخش کشاورزی، برنامه اصلی سازمان تات را «کاهش این اختلاف عملکرد» اعلام کرد و گفت: امسال برنامه داریم از ظرفیت کشاورزان نمونه بهصورت سیستماتیک و فعال برای آموزش همتایان همجوارشان استفاده کنیم.
وی از ایجاد حدود ۵۰ هزار مزرعه الگویی در سطح کشور به عنوان اهداف کلان این استراتژی نام برد و تصریح کرد: در یک افق پنجساله، هدف ما ایجاد حداقل یک مزرعه الگویی در هر روستا با مشارکت کشاورزان پیشرو است. این مزارع به کانونی برای فعالیتهای ترویجی و آموزشی تبدیل خواهند شد.
معاون سازمان تات خاطرنشان کرد: این طرح ضمن کمک به رفع مسائل فنی کشاورزان نمونه، افزایش بهرهوری حدود یک میلیون بهرهبردار دیگر را هدف گرفته است. در نهایت، اجرای این برنامه منجر به افزایش تولید مواد غذایی، پایداری تولیدات کشاورزی و تقویت امنیت ملی خواهد شد.
فرجی در پایان ابراز امیدواری کرد که با اجرای این برنامه، تحولی مطلوب در بخش تولید و امنیت غذایی کشور رقم بخورد.
-
دانستنی ها3 هفته پیشتغییر در نرم مبارزه؛ دستورالعمل فنی و اجرايي مبارزه با سن غلات
-
سرخط3 هفته پیشالگوی کشت محصولات گلخانه و محیط های کنترل شده تدوین شد
-
استان ها4 هفته پیشهزار جریبی: افزایش 50 درصدی تولید گندم، عدم ممنوعیت کشت برنج
-
آموزش4 هفته پیشکرم گلوگاه انار؛ مدیریت تلفیقی راهکاری مؤثر
-
خبرهای سازمانی3 هفته پیشسال 1405 در سازمان تات: سال آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها
-
استان ها2 هفته پیشنشست فنی گیاهپزشکی مازندران؛ بیماریهای غلات و علفهای هرز کشت پاییزه بررسی شد
-
پرونده ویژه4 هفته پیشپژوهشهای حشرهشناسی، بیمهی آیندهی کشاورزی ایران
-
علوم و آموزش2 هفته پیشرقم «لاهیج»؛ تقویت انگیزه نوسازی باغها با معرفی رقم جدید چای

