گوناگون
صفدر نیازی: حفاظت از خاک نباید به تدوین آییننامه محدود شود
اگرچه قانون حفاظت از خاک سالها پیش به تصویب رسیده، اما پنجمین نشست کارگروه تخصصی نشان داد که همچنان چالشهایی نظیر هماهنگی بیندستگاهی و تکمیل استانداردهای نهادهها وجود دارد؛ موضوعی که معاون وزیر جهاد کشاورزی بر تسریع در رفع آن و «مشاهده آثار عینی» در عرصههای کشاورزی تأکید ویژه داشت.

پایگاه خبری داواننیوز: پنجمین نشست کارگروه تخصصی تبصره (۲) ماده (۲) آییننامه اجرایی قانون حفاظت از خاک، با محوریت «استانداردسازی نهادهها و پایش کیفی خاک» به ریاست صفدر نیازی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، در سالن توسعه این وزارتخانه برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ما، در این نشست که با حضور نمایندگان دستگاههای اجرایی عضو کارگروه تشکیل شد، دو گزارش کلیدی از سوی سازمان ملی استاندارد ایران و مؤسسه تحقیقات خاک و آب ارائه گردید که روند اجرای مواد ۸ و ۹ قانون حفاظت از خاک را مورد واکاوی قرار داد.
استانداردسازی نهادهها؛ گامی برای پیشگیری از تخریب خاک
صفدر نیازی «استانداردسازی نهادههای مصرفی» و «پایش مستمر کیفیت خاک» را دو رکن اساسی نظام حفاظت از خاک کشور برشمرد و تأکید کرد: اگر استانداردهای نهادههای کشاورزی بهدرستی تدوین و اجرا شوند و در کنار آن نظام پایش ملی خاک بهصورت مستمر و علمی فعالیت کند، امکان پیشگیری از تخریب و آلودگی خاک و همچنین ارتقای بهرهوری و پایداری تولیدات کشاورزی فراهم خواهد شد.
معاون وزیر جهاد کشاورزی با تأکید بر رویکرد نتیجهمحور در این حوزه، خاطرنشان کرد: هدف ما صرفاً تدوین استاندارد یا تولید گزارشهای پایش نیست؛ بلکه باید آثار این اقدامات در عرصههای کشاورزی کشور، در افزایش کیفیت خاک، بهبود بهرهوری مصرف نهادهها، کاهش مخاطرات زیستمحیطی و ارتقای امنیت غذایی بهطور ملموس مشاهده شود.
گزارش سازمان استاندارد: پیشرفت در تدوین استانداردهای نهادهها
در ادامه، سازمان ملی استاندارد ایران گزارشی از اقدامات انجامشده در زمینه تدوین و بازنگری استانداردهای انواع کودها، بهبوددهندههای رشد گیاه و سایر نهادههای مرتبط با خاک ارائه کرد که در اجرای بند (الف) ماده (۹) قانون حفاظت از خاک صورت گرفته است.
بر اساس این گزارش، روند پیشرفت تدوین استانداردها، اقدامات هماهنگی بیندستگاهی، چالشهای موجود و برنامههای پیشرو برای تکمیل تکالیف قانونی تشریح شد. هرچند جزئیات دقیق تعداد استانداردهای تدوینشده و زمانبندی تکمیل آنها در این گزارش اعلام نشد، اما اعضای کارگروه بر تسریع در فرآیندهای باقیمانده تأکید کردند.
پایش خاکهای کشاورزی در هشت استان کلیدی
مؤسسه تحقیقات خاک و آب نیز در دومین گزارش این نشست، آخرین وضعیت اجرای ماده (۸) قانون حفاظت از خاک و برنامه پایش کمی و کیفی خاکهای کشاورزی کشور را تشریح کرد. این گزارش بهطور ویژه بر زون اگرواکولوژیکی استانهای ساحلی و مرکز کشور شامل استانهای گلستان، مازندران، گیلان، قزوین، البرز، تهران، سمنان و قم متمرکز بود.
در این گزارش، وضعیت شبکه پایش خاک، شاخصهای ارزیابی کیفیت خاک، توسعه بانک اطلاعاتی خاک کشور و برنامههای آتی برای ارتقای نظام پایش و رصد مستمر منابع خاک مورد بررسی قرار گرفت. با این حال، گزارشی از وضعیت فعلی شاخصهای کیفی خاک در این استانها و میزان انطباق آنها با استانداردهای تعیینشده ارائه نشد.
تأکید بر هماهنگی بینبخشی و پیگیری مصوبات
در پایان نشست، اعضای کارگروه بر تقویت هماهنگیهای بینبخشی، تسریع در اجرای مصوبات و پیگیری مستمر تکالیف مندرج در قانون حفاظت از خاک تأکید کردند. همچنین مقرر شد گزارشهای تفصیلی از وضعیت اجرای مواد قانونی در جلسات آتی کارگروه مورد بررسی دقیقتر قرار گیرد.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، برگزاری این نشست در شرایطی صورت میگیرد که موضوع فرسایش و تخریب خاک در کشور بهعنوان یکی از چالشهای جدی بخش کشاورزی مطرح است. کارشناسان معتقدند که بدون نظام جامع پایش و استانداردسازی نهادهها، امکان مدیریت پایدار منابع خاک و تأمین امنیت غذایی در بلندمدت با مخاطره مواجه خواهد شد. هرچند قوانین بالادستی در این حوزه تدوین شده، اما چالش اصلی در مرحله اجرا و هماهنگی بیندستگاهی است که کارگروه تخصصی م مذکور تلاش دارد با پیگیری مستمر، موانع موجود را مرتفع سازد.

آموزش و ترویج
ظرفیت پنهان ۱۰ میلیون زن روستایی؛ ستون فقرات امنیت غذایی در بحرانها
معاون سازمان تات گفت: تولید ۱۱۰ هزار تنی تخممرغ توسط زنان روستایی، بدون سرمایهگذاری کلان و با تکیه بر توان بومی، نشانه عینی اقتصاد مقاومتی است؛ این ظرفیت میتواند تا ۲۰ درصد نیاز کشور را تأمین کند.

پایگاه خبری داواننیوز: نظام صنعتی تخممرغ با وابستگی شدید به واردات، شکننده است، اما تولید ۱۱۰ هزار تنی در بخش روستایی-عشایری به همت زنان روستایی، افق نوینی برای گذار به مدل تولید قراردادی و کاهش وابستگی گشوده است؛ فرجی معاون تات این ظرفیت را ذخیره راهبردی تابآوری کشور میداند.
به گزارش خبرنگار ما، در شرایطی که نظام صنعتی تولید تخممرغ کشور با وابستگی بیش از ۹۰ درصدی به نهادههای وارداتی (کنجاله سویا و ذرت)، در برابر بحرانهای سیاسی، تحریمها و ناترازی انرژی آسیبپذیر نشان داده شده، گزارش فدراسیون طیور ایران از تولید حدود ۱۱۰ هزار تن تخم انواع ماکیان در بخش روستایی و عشایری، نویدبخش الگویی نوین برای تابآوری ملی و امنیت غذایی پایدار است. دکتر ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، این دستاورد را تجسم عینی اقتصاد مقاومتی و سرمایهگذاری بر توانمندیهای بومی خواند.
دکتر ابوالفضل فرجی، با نقد ساختار شکننده تولید صنعتی تخممرغ اظهار داشت: اتکای صرف به زنجیره صنعتی و وابستگی شدید به واردات نهاده، نه تنها امنیت غذایی را در برابر تکانه های خارجی و تحریم ها آسیب پذیر میکند، بلکه در شرایط بحرانی همچون ناترازی انرژی، اختلال در عرضه را به همراه خواهد داشت. از منظر پدافند غیرعامل نیز این نظام فاقد تابآوری لازم برای مواجهه با بحرانهای پیشبینینشده است.
وی با اشاره به آمار تولید ۱۱۰ هزار تنی در بخش روستایی و عشایری، این رقم را «شگفتی اقتصادی» خواند و تصریح کرد: آنچه این موفقیت را به یک پدیده کمنظیر تبدیل کرده، تحقق آن در غیاب سرمایهگذاری کلان، برنامه ریزی متمرکز، شبکه توزیع منسجم یا تسهیلات مالی گسترده است. این حجم تولید، حاصل مقاومت ژنتیکی نژادهای بومی و مجاهدت خاموش بیش از ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار زن روستایی و عشایری است که با وجود محدودیتهای فراوان، سهمی تعیینکننده در امنیت غذایی کشور ایفا کردهاند.
معاون سازمان تات، نظام تولید روستایی را «ذخیره راهبردی تابآوری کشور» توصیف و برای بهرهبرداری بهینه از این ظرفیت، راهکارهای عملیاتی زیر را ارائه داد:
۱. توانافزایی هدفمند زنان روستایی و عشایری از طریق آموزش مهارتهای فنی و ترویج دانش نوین پرورش طیور بومی.
۲. ایجاد پیوند قراردادی میان تولیدکنندگان خرد و شبکههای توزیع و صنایع تبدیلی به منظور تضمین سودآوری و کاهش ریسک بازار.
۳. ارتقای بهرهوری با رویکرد راهبردی بهگونهای که ظرفیت تولید تا مرز ۲۰۰ هزار تن (معادل ۲۰ درصد نیاز سالانه کشور) افزایش یابد.
دکتر فرجی در پایان تأکید کرد: تقویت نظام تولید روستایی و عشایری، بدون نیاز به سرمایهگذاریهای ارزبر صنعتی، یک خدمت راهبردی به بخش کشاورزی محسوب میشود که میتواند ستون فقرات امنیت غذایی را در شرایط بحران تضمین کند. از سیاستگذاران انتظار میرود با نگاهی ویژه به توانمندسازی زنان روستایی و توسعه مدلهای تولید قراردادی، از این سرمایه عظیم ملی صیانت کنند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، کارشناسان اقتصادی، تأکید معاون تات بر گذار از تولید صنعتی صرف به سمت نظام ترکیبی (روستایی – صنعتی) را گامی هوشمندانه در جهت کاهش وابستگی، افزایش تابآوری و تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی میدانند. این رویکرد، ضمن بهرهگیری از سرمایههای انسانی و ژنتیکی بومی، راهی میانبر برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار و مقاوم در برابر تهدیدات بیرونی فراهم میآورد.
گوناگون
تسریع در پروژههای آب و خاک؛ گوهرگانی بر بهرهوری و تکمیل طرحهای نیمهتمام تأکید کرد
سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با حضور در نشستهای جداگانه با استاندار بوشهر و روسای سازمانهای جهاد کشاورزی اردبیل، چهارمحال و بختیاری و البرز، اولویت معاونت را بر «شتابدهی به پروژههای اولویتدار، رفع موانع اعتباری و تقویت مشارکت بخش خصوصی» اعلام کرد و تجارب استان چهارمحال و بختیاری را زمینهساز تدوین الگویی ملی برای سرمایهگذاری در زیرساختهای آب و خاک دانست.

پایگاه خبری داواننیوز: در راستای اجرای سیاستهای کلان وزارت جهاد کشاورزی برای مقابله با تنش آبی و ارتقای امنیت غذایی، سرپرست معاونت آب و خاک وزارتخانه، طی سلسله دیدارهای راهبردی با مسئولان استانی، بر ضرورت تحول در مدیریت منابع پایه و شتاببخشی به طرحهای اولویتدار تأکید کرد. این نشستها که با هدف رفع موانع اجرایی و جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی برگزار شد، نقشه راه جدیدی برای تکمیل پروژههای حیاتی در مناطق مختلف کشور ترسیم نمود.
به گزارش خبرنگار ما، جعفر گوهرگانی، سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، در دیدارهای جداگانه با رؤسای سازمان جهاد کشاورزی استانهای اردبیل، چهارمحال و بختیاری و البرز، آخرین وضعیت طرحهای حوزه آب و خاک را مورد واکاوی قرار داد و بر لزوم خروج پروژهها از حالت راکد تأکید کرد.
وی با اشاره به چالشهای فراروی بخش کشاورزی، مدیریت بهینه منابع آب و خاک، افزایش بهرهوری و تکمیل طرحهای نیمهتمام را به عنوان اولویتهای محوری معاونت متبوع خود برشمرد. گوهرگانی تصریح کرد که استفاده همزمان از ظرفیتهای استانی و حمایتهای ملی، کلید اصلی رفع موانع اعتباری و اجرایی این پروژههاست.
در بررسی ویژه وضعیت استان اردبیل، سرپرست معاونت آب و خاک بر شتابدهی به عملیات اجرایی شبکههای فرعی آبیاری و زهکشی در غرب و شمالغرب کشور و نیز تکمیل پروژههای ناحیه خداآفرین به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی منطقه، دستوراتی صادر کرد.
در ادامه این دور از رایزنیها، گوهرگانی در نشست با مسئولان چهارمحال و بختیاری، ضمن بررسی طرحهای تأمین و انتقال آب و شبکه آبیاری پایاب سد بیدکان، بر ضرورت پیگیری جدی اعتبارات تخصیصیافته و تقویت مشارکت بخش خصوصی صحه گذاشت. وی ابراز امیدواری کرد که تجارب موفق این استان در جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی، بتواند به الگویی قابل تعمیم در سطح ملی تبدیل شود.
همچنین در دیدار با رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان البرز، گوهرگانی با تأکید بر ظرفیتهای بالای کشاورزی این استان، خواستار مدیریت جامع منابع آبی، توسعه روشهای نوین آبیاری و پیگیری حقوق قانونی سهم آب بخش کشاورزی شد تا پایداری تولید در این استان حفظ گردد.
گوهرگانی در جمعبندی این دیدارها، همافزایی ساختاری میان معاونت آب و خاک و سازمانهای استانی را یک الزام راهبردی دانست و بر نظارت مستمر بر روند پروژهها و بهرهگیری از سرمایهگذاری بخش خصوصی برای ارتقای بهرهوری تأکید کرد.
بخش دوم: تمرکز بر طرح تحول کشاورزی در بوشهر
در تحولی دیگر، جعفر گوهرگانی با ارسلان زارع، استاندار بوشهر، دیدار کرد و ضمن قدردانی از پیگیریهای منطقهای، اعلام داشت که معاونت آب و خاک آمادگی کامل برای همکاری در اجرای پروژههای نوین آبیاری در این استان جنوبی را دارد.
سرپرست معاونت آب و خاک، طرحهای نوین آبیاری را جزء پروژههای راهبردی کشور خواند و اصلاح شیوههای سنتی، افزایش راندمان آبیاری و پایداری تولید را از اهداف کلان طرح تحول کشاورزی در بوشهر برشمرد و گفت: توسعه سامانههای نوین، زیرساخت لازم برای جهش تولید در نخلستانهای استان را فراهم میکند.
در ادامه این نشست، استاندار بوشهر با اشاره به شرایط اقلیمی حاد و خشکسالیهای پیدرپی، اجرای طرح تحول کشاورزی را نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر برای مدیریت بهینه آب و افزایش بهرهوری نخیلات عنوان کرد. ارسلان زارع با اعلام پیشرفت فیزیکی قابل توجه این طرح، تصریح کرد که تاکنون بیش از ۶ هزار و ۶۰۰ هکتار از شبکههای داخلی در مناطق سعدآباد و آبپخش به بهرهبرداری رسیده است.
وی در پایان با تأکید بر لزوم تخصیص بهموقع اعتبارات، خواستار تأمین مالی سریعتر جهت تکمیل این پروژه ارزشمند و تسریع در روند اجرایی آن شد تا شاهد تحقق پایداری تولید در اراضی کشاورزی استان باشیم.
گوناگون
فرجی: رسانه ها، متحد استراتژیک در ترویج دانش کشاورزی هستند
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی با اعلام تشکیل «اتاق فکر رسانه»، از فعالان حوزه خبر خواست تا در انتقال مؤثر آموزشهای کشاورزی به جامعه نقشآفرینی کنند؛ این درخواست در نشستی با سردبیر داوان نیوز مطرح شد که طی آن، فرجی با اهدای تقدیرنامه، از تعهد حرفهای این پایگاه خبری تقدیر به عمل آورد.

پایگاه خبری داواننیوز: دکتر ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در دیدار با سردبیر پایگاه خبری داوان نیوز، بر نقش راهبردی رسانههای تخصصی در افزایش آگاهی عمومی، تبیین دستاوردهای نظام و ایجاد امید اجتماعی تأکید کرد و با اهدای تقدیرنامه، از همکاری سازنده این رسانه در انعکاس اخبار آموزش کشاورزی قدردانی نمود.
به گزارش داوان نیوز، دکتر ابوالفضل فرجی، معاون سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) و رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در دیدار با ناظم رامتین، سردبیر پایگاه خبری داوان نیوز، بر جایگاه راهبردی رسانهها در توسعه پایدار بخش کشاورزی تأکید کرد.
در این نشست صمیمی که با محوریت بررسی تعامل مؤثر میان دستگاههای اجرایی و رسانههای تخصصی و با حضور مهندس جاوید صحرایی مشاور و رئیس اداره روابط عمومی موسسه برگزار شد، دکتر فرجی با اشاره به وظیفه خطیر رسانه ها در انعکاس دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران، اظهار داشت: رسانههای کشور، بهویژه رسانههای تخصصی حوزه کشاورزی، پل ارتباطی مستحکمی بین مردم و نهادهای اجرایی هستند و نقش بیبدیلی در شفافسازی، افزایش آگاهی عمومی، و تقویت سرمایه اجتماعی دارند.
وی افزود: در شرایط کنونی، تبیین خدمات نظام و ایجاد امید و اعتماد در جامعه، بیش از هر زمان دیگری به همراهی هوشمندانه اصحاب رسانه نیاز دارد و مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، خود را مکمل این جریان آگاهیبخش میداند.
رئیس مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی در بخش دیگری از این دیدار، با قدردانی از تعهد حرفهای، رویکرد مسئولانه و همکاری سازنده پایگاه خبری داوان نیوز بهعنوان یک رسانه تخصصی، خواستار استمرار و گسترش این همکاریها در پوشش اخبار و رویدادهای مرتبط با آموزش و ترویج کشاورزی شد و تصریح کرد: انعکاس دقیق و بهموقع اقدامات آموزشی و ترویجی، یکی از اولویتهای ماست که تحقق آن جز با همکاری رسانههای متعهد ممکن نیست.
دکتر فرجی با اشاره به بهرهگیری از ظرفیت رسانههای کشاورزی گفت: مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، تشکیل «اتاق فکر رسانه» را در دستور کار قرار داده است تا از نظرات تخصصی و پیشنهادات راهبردی روزنامهنگاران، خبرنگاران و مدیران پایگاههای خبری برای بهبود فرآیند انتقال محتوای آموزشی و ترویجی از بستر رسانهها بهرهبرداری کند.

وی با تأکید بر اینکه این اتاق فکر بستری برای هماندیشی درباره چگونگی ارائه مؤثر آموزشهای کشاورزی در فضای مجازی، خبرگزاریها و رسانههای تخصصی خواهد بود، از تمامی فعالان رسانهای حوزه کشاورزی دعوت کرد تا با ارائه نظرات و تجربیات خود، در این مسیر نوآورانه سهیم شوند.
ناظم رامتین، سردبیر داوان نیوز، نیز در این دیدار ضمن استقبال از رویکرد تعاملی مؤسسه آموزش و ترویج، آمادگی این پایگاه خبری را برای توسعه همکاریهای راهبردی، پوشش عمیقتر اخبار و مشارکت فعال در اتاق فکر رسانه اعلام کرد و بر ضرورت نگاه تخصصی به نیازهای اطلاعاتی مخاطبان بخش کشاورزی تأکید نمود.
در ادامه این نشست، جاوید صحرایی، رئیس روابط عمومی مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، با تأکید بر ضرورت نگاه فرابخشی به حوزه اطلاعرسانی، اظهار داشت: روابط عمومی مؤسسه خود را حلقه وصل میان متخصصان، بهره برداران و اصحاب رسانه میداند و بر این باور است که بدون حضور فعال و دلسوزانه رسانههای تخصصی، انتقال مفاهیم نوین آموزشی و ترویجی به جامعه هدف، ناقص و ناکارآمد بوده و طی این مسیر با همکاری و همراهی اصحاب رسانه و خبرنگاران و تلاشگران عرصه خبر اعم از رسانه ملی، سایتهای خبرگزاری، روزنامه ها و مجلات تخصصی و فعالان فضای مجازی هموارتر میباشد که ازهمه این عزیزان صمیمانه قدردانی مینمایم.
وی با اشاره به تجربه موفق همکاری با پایگاه خبری داوان نیوز در رویدادهای پیشین، این رسانه را الگویی شایسته برای سایر فعالان حوزه رسانههای کشاورزی دانست و افزود: ما در روابط عمومی، آمادگی کامل داریم تا با ایجاد بسترهای تعاملی و ارائه اطلاعات دقیق و بهروز، زمینهساز همکاریهای گستردهتر با رسانههای متعهد باشیم و در این مسیر، از ظرفیت اتاق فکر رسانه برای هم افزایی هرچه بیشتر بهره بگیریم.
جاوید صحرائی در پایان، بر لزوم پایش مستمر نیازهای اطلاعاتی کشاورزان و انعکاس بازخوردهای میدانی از طریق رسانهها تأکید کرد و خواستار استمرار جلسات هم اندیشی با خبرنگاران و مدیران رسانه ای شد.
در پایان این دیدار، دکتر ابوالفضل فرجی با اهدای تقدیرنامه، از زحمات و اقدامات ارزنده پایگاه خبری داوان نیوز در راستای انعکاس اخبار و دستاوردهای بخش کشاورزی، به ویژه حوزه آموزش و ترویج، قدردانی به عمل آورد.
وی در این تقدیرنامه، ضمن ستایش از رویکرد حرفه ای، دقت نظر و تعهد رسانه ای تیم تحریریه داوان نیوز، بر تداوم این مسیر همکاری تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود که اینگونه تعاملات سازنده، الگویی مؤثر برای دیگر رسانه های تخصصی کشور در جهت خدمترسانی هرچه بهتر به جامعه کشاورزی و بدنه اجرایی نظام جمهوری اسلامی ایران باشد.

ناظم رامتین نیز با ابراز خرسندی از این تقدیر، آن را نه تنها نشانه اعتماد مؤسسه آموزش و ترویج، بلکه انگیزهای برای ارتقای کیفی محتوای تولیدی این رسانه در مسیر توسعه پایدار کشاورزی کشور دانست.
سردبیر پایگاه خبری داواننیوز گفت:این دیدار، نقطه عطفی در جهت همافزایی رسانه و دستگاههای اجرایی برای اعتلای دانش بهرهبرداران و کشاورزان کشور تلقی میشود.
آموزش4 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
خبرهای سازمانی2 هفته پیشدستورالعمل جدید پروانههای گلخانه به تمام استانها ابلاغ میشود
آموزش4 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
دانستنی ها4 هفته پیشبرنامه معاونت آموزش و ترویج کشاورزی برای بهینهسازی انرژی اعلام شد
خبرهای سازمانی4 هفته پیشسرمایه پنهان: آغاز برنامه ملی ثبت دانش بومی کشاورزان توسط سازمان تات
مقالات4 هفته پیشکشاورزیِ هوشمند در ایران؛ از آرمانِ «دادهمحوری» تا واقعیتِ «زیرساختگریز»
گزارش3 هفته پیشچالش گرانی، فرصت صادرات؛ صادرات ریگ دوسویه «کشت سبز طاها» به عراق و تاجیکستان
علوم و آموزش3 هفته پیشخیاری که میخواهد جای چیپس را بگیرد! پاپیتس هلندی وارد بازار شد


























