پایگاه خبری DA1news: بانک ژن شاید برای اندک کسانی از جامعه کشاورزی اهمیت داشته باشد، و حتی باید گفت که حتی بهره برداران و تولیدکنندگان بخش های مختلف کشاورزی از جایگاه ویژه بانکهای ژن در امنیت غذایی و در نهایت تامین غذا اطلاع کافی ندارند.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، متن پیش رو ترجمه گزارش اجلاس جهانی تنوع محصولات زراعی 2023 که در اواسط نوامبر(آذرماه) است که توسط گروه بین الملل و مقالات پایگاه خبری DA1news تهیه شده است که میخوانید:

در اواسط نوامبر، دانشمندان، کارشناسان کشاورزی و مواد غذایی و سیاست گذاران در اجلاس جهانی تنوع محصولات کشاورزی گرد هم آمدند تا درباره نقش حیاتی بانک های بذر در حفاظت از امنیت غذایی در پی بحران های جهانی بحث کنند.
تبدیل سیستم های غذایی ما به سمت انعطاف پذیری و پایداری درست در راس دستور کار بین المللی قرار دارد. کنگره ها و جلسات سطح بالا که به این موضوع می پردازند، مرتباً تنظیماتی را که باید برای دستیابی به آن انجام شود، مورد بحث قرار می دهند. نقش تعیین کننده ای که بانک بذر در این زمینه ایفا می کند اغلب فراموش می شود. اجلاس جهانی تنوع محصولات زراعی که در اواسط نوامبر در برلین آلمان برگزار شد، قرار بود این وضعیت را تغییر دهد. این اجلاس توسط Global Crop Diversity Trust (Crop Trust)، یک سازمان بین المللی غیر انتفاعی مستقر در بن آلمان برگزار شد.

«ناامنی غذایی در حال بازگشت است«، در زمانی که جهان در آتش است و دمای جهانی حتی سریع‌تر از حد انتظار یا پیش‌بینی افزایش می‌یابد. استفان اشمیتز، مدیر اجرایی کراپ تراست، در یک کنفرانس مطبوعاتی در آستانه این رویداد هشدار داده بود که ما به سادگی نمی توانیم تنوع محصولی را که روی زمین داریم از دست بدهیم. صنعتی شدن کشاورزی منجر به این شده است که امروزه تنها بخشی از انواع محصولات موجود مورد استفاده قرار می گیرد و تنوع ژنتیکی همچنان در مزارع کاهش می یابد. علاوه بر این، اصلاح نباتات برای سالهای متمادی بر افزایش عملکرد متمرکز بود. اما با توجه به تغییرات آب و هوایی، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که گیاهان بتوانند استرس‌هایی مانند گرما، خشکسالی یا شوری را تحمل کنند. این دقیقاً ویژگی هایی است که بسیاری از گونه های باستانی و خویشاوندان وحشی محصولات غذایی ما دارند. اشمیتز استدلال کرد که چرا حفظ این گیاهان در بانک‌های بذر (یا بانک‌های ژن) بسیار مهم است و می‌توان در صورت نیاز آنها را به کشاورزان ارائه کرد. اما این نگهبانان منحصر به فرد تنوع ژنتیکی – به دلایل مختلف – در معرض تهدید هستند.

درگیری و تغییرات آب و هوایی
یکی از این دلایل بی ثباتی یا درگیری سیاسی است. لیز لیکه استفنسن، مدیر مرکز منابع ژنتیکی نوردیک (NordGen)، گزارش داد: «من از همان دو روز اول فوریه سال گذشته با تیم‌های بانک بذر اوکراین درگیر بودم. “آنها در واقع در پناهگاه ها نشسته بودند، و من به مدیر پیام دادم و گفتم، “حالت چطور است؟” او پاسخ داد: “فقط لطفاً کمکی بفرست، کاری بفرست، کاری انجام بده.” بانک بذر اوکراین دهمین مجموعه بزرگ در جهان بود. استفنسن تاکید کرد که این امر نه تنها برای اوکراین، بلکه برای امنیت غذایی جهانی نیز بسیار مهم است. بانک بذر شامل بیش از 106000 دانه مختلف است که بسیاری از آنها گونه های بومی هستند. NordGen و بعداً Crop Trust از نظر مالی از همکاران در اوکراین حمایت می کنند تا حداقل بتوانند کار خود را به صورت ابتدایی ادامه دهند. استفنسن گفت که بیش از 50000 دانه کپی شده بود و یک نسخه از آن اکنون در مکان های امن ذخیره شده است.

کارن ماپوسا، مدیر بخش منابع زمینی جامعه اقیانوس آرام، گزارش داد که ایجاد نسخه های تکراری ایمنی نیز از اولویت بالایی در منطقه اقیانوس آرام بود. با این حال، دلایل در اینجا بسیار متفاوت است. بانک های ژن در منطقه اقیانوس آرام به طور مرتب توسط تأثیرات تغییرات آب و هوایی مانند طوفان تهدید می شوند. ماپوسا خاطرنشان کرد که این امر بسیار چشمگیرتر بود زیرا در نتیجه تغییر سبک زندگی، بخش روزافزونی از جمعیت از بار سه گانه سوء تغذیه رنج می بردند – سوء تغذیه، کمبود ریز مغذی ها و اضافه وزن. در همان زمان، دانش سنتی در مورد مواد غذایی و گیاهان دارویی (و در نتیجه رژیم های غذایی سالم) بیش از پیش از بین می رفت – مشکلی که بانک های ژن می توانند به آن رسیدگی کنند.

نیل واتکینز، معاون حمایت از برنامه و ارتباطات در بنیاد بیل و ملیندا گیتس، با مثالی از موز توضیح داد که فقدان تنوع گونه‌ای در تولیدات کشاورزی چقدر خطرناک است. انواع کاوندیش تقریباً 60 درصد از تولید جهانی موز را تشکیل می دهند. اما واتکینز توضیح داد که از آنجایی که همه آنها از نظر ژنتیکی شبیه به هم بودند، در معرض خطر بالای از بین رفتن توسط آفات و بیماری ها قرار داشتند. ادغام انواع محصولات وحشی در برنامه های اصلاحی خلاقانه می تواند با این مشکل مقابله کند.

درخواستی برای حفظ درجا و خارج از محل
در بحث های میزگرد، چندین سخنران تاکید کردند که این تنوع محصول باید به طور سیستماتیک توسط کشاورزان و جوامع محلی استفاده شود، بنابراین “خارج از فریزر” حفظ و نگهداری شود. به عبارت دیگر، باید اطمینان حاصل شود که بانک های بذر «از موزه ها به مزرعه و بشقاب حرکت می کنند». یکی از نمونه های عملی آن از بوتان آمد. آستا مایا تامانگ، از مرکز ملی تنوع زیستی بوتان، در این نشست درباره احیای تولید گندم سیاه گفت. این محصول که زمانی غذای اصلی بود، به تدریج در کشور رو به نابودی بود. به منظور تحریک نه تنها تولید، بلکه همچنین مصرف، سازمان او از کشاورزان در توسعه انواع محصولات گندم سیاه حمایت می کرد. تامانگ به حضار گفت که بانک ژن ملی بوتان حاوی 3500 نمونه از 46 گونه گیاهی است.

فرانسیسکا آزودو، مشاور در زمینه تنوع زیستی زراعی، خاطرنشان کرد که کشاورزان در مقیاس کوچک نه تنها غذا تولید می‌کنند، بلکه به اصلاح نژاد نیز کمک می‌کنند. بانک‌های ژن مهم بودند، اما حفاظت درجا – یعنی حفاظت در مزارع – حداقل به همان اندازه مهم بود. در اینجا، او از مسئولان خواست تا اطمینان حاصل کنند که کشاورزان در مقیاس کوچک نه تنها در تحقیق شرکت می کنند، بلکه شرکای توسعه نیز هستند و از دستاوردهای مرتبط بهره مند می شوند. مایکل ویندفور، معاون مؤسسه حقوق بشر آلمان، اظهار داشت که کشاورزان اغلب در مورد نحوه دسترسی به بانک بذر دانش کافی ندارند. در اینجا ترویج کشاورزی نقش داشت.

حفظ دانه ها و تنوع زیستی از طریق خوشمزگی
سرآشپز و کارآفرین غنائی سلاسی آتادیکا رویکرد بسیار متفاوتی را در این جلسه ارائه کرد. او شرکت کنندگان را به یک تور – خیالی – آشپزی دعوت کرد. از آنها خواسته شد چشمان خود را ببندند و غذایی را تصور کنند که مخصوصاً دوست داشتند بخورند – مواد خوشمزه، ظاهر و بوی آن. و دقیقاً در لحظه ای که تصویر ذهنی از غذای مورد علاقه خود به دست آورده بودند، باید چشمان خود را باز می کردند و تصور می کردند که این غذا دیگر وجود ندارد. زیرا این همان اتفاقی بود که برای سرآشپز غنائی افتاد که پس از چندین سال اقامت در نیویورک/ایالات متحده، به کشور خود بازگشت و متوجه شد که بسیاری از غذاها و موادی که در کودکی خورده بود دیگر در دسترس نیستند. در عوض، مواد غذایی وارداتی بر مغازه ها و بازارها مسلط بود. من سعی می‌کردم بفهمم چگونه می‌توانیم این غذاها و مواد سنتی را روی میز بیاوریم، و کم کم خودم درگیر یافتن دانه‌ها شدم و سعی کردم بفهمم در سیستم غذایی ما چه اتفاقی می‌افتد.» با موسسه میدونو (در زبان مادرش، میش، میدونو به معنای «بگذارید غذا بخوریم»)، او هدف خود را حفظ میراث آشپزی آفریقا و در نتیجه دادن ارزشی به غذاهای فرهنگی قرار داده است که شایسته آنهاست.

الخاندرو آرگومدو، هماهنگ‌کننده شبکه بین‌المللی مردم بومی کوهستان نیز برخی از خاطرات دوران کودکی خود را ارائه کرد: بیدار شدن با عطر غذایی که مادربزرگش با سیب‌زمینی‌هایی با رنگ‌ها و شکل‌های متفاوت و مخلوط با گیاهان طبخ کرده بود. وی در این نشست گفت: «تا زمانی که ارزش‌های خود را تغییر ندهیم و به ریشه‌ها برگردیم، هیچ چیز تغییر نخواهد کرد. مردم بومی و جوامع محلی هزاران سال دانش و تخصص در مورد چگونگی اطمینان از تنوع و انعطاف پذیری سیستم غذایی انباشته بودند. و باید از این موضوع بهره برد.

نیاز به بودجه بلند مدت
پس از این سفر به جنبه‌های عاطفی تنوع و حفاظت از محصولات، لیز لیکه استفنسن به یک مشکل اساسی که تمام بانک‌های بذر در سراسر جهان با آن دست و پنجه نرم می‌کردند، پرداخت: کمبود مالی مزمن. در بیشتر کشورها، بانک ها از هیچ اولویتی برخوردار نیستند، زیرا به عنوان یک منبع قدرت یا پایگاه دانش دیده نمی شوند. ذخیره‌سازی بذر برای کسانی که نمی‌دانند چقدر مهم است می‌تواند بسیار ناخوشایند باشد! استفنسن توضیح داد. زکریا کهل، رئیس بخش منابع ژنتیکی، پیش از اصلاح نژاد و عملیات بانک ژن در مرکز بین المللی تحقیقات کشاورزی در مناطق خشک (ICARDA) اضافه کرد که اکثر بازیگران نمی دانستند که این فرآیند صرفاً مربوط به قرار دادن مجموعه های بذر در یخچال نیست. بذر باید نگهداری و نظارت می شد تا مشخص شود که آیا بذرها می توانند در هنگام ارسال به دیگران جوانه بزنند یا خیر. تامین انرژی نیز مشکل بود زیرا باید اطمینان حاصل می شد که بذر در شرایط خوبی نگهداری می شود. علاوه بر این، بانک‌های بذر وظیفه داشتند نه تنها بذرها، بلکه اطلاعات را نیز در دسترس قرار دهند – تا بتوانند به سرعت مواد مربوطه را با ویژگی‌های مورد نظر در پاسخ به درخواست‌های کشاورزان یا بانک بذر دیگری ارائه دهند.

اما چه کسی مسئول تامین مالی این همه است؟ حتی با وجود اینکه منابع مالی از مکان‌های زیادی تأمین می‌شود، و بیشتر بانک‌های بذر توسط اهداکنندگان تأمین مالی می‌شوند، استفنسن به وضوح بیان کرد که در درجه اول و مهم‌تر از همه، حفظ منابع ژنتیکی کشور و جهان ما یک مسئولیت ملی است. او در این نشست یادآور شد که همه کشورها به اهداف پیمان جهانی تنوع زیستی پس از COP15 متعهد بودند. چیزی که او به آن امیدوار بود، یک بانک ژن با بودجه طولانی مدت بود که تحقیقات نوآورانه ای در زمینه ژنومیک و فنومیک (مطالعه سیستماتیک صفاتی که مجموعه ویژگی های قابل مشاهده، فنوتیپ را تشکیل می دهند) انجام داد و از پاسخگویی به درخواست ها اطمینان حاصل کرد.