پایگاه خبری داوان نیوز: آیا تأمین مواد اولیه برای تولید کود کافی است؟ تجربه تولیدکنندگان نشان می‌دهد که پاسخ مثبت است، اما پرسش اصلی اینجاست: وقتی قیمت گونی، برق، گاز و قطعات یدکی چندین برابر شده، چگونه می‌توان بدون زیان، کود تولید کرد و به دست کشاورز رساند؟

به گزارش خبرنگار ما، علیرغم وجود مواد اولیه مورد نیاز برای تولید کودهای کشاورزی در کشور، تولیدکنندگان با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند که عمدتاً به هزینه‌های تولید و نوسانات اقتصادی مرتبط می‌شود. در این گزارش، شکاف بین «دسترسی به مواد اولیه» و «قابلیت تولید اقتصادی» بررسی می‌شود.

وضعیت دسترسی به مواد اولیه
– تأمین نسبی مواد اولیه استراتژیک مانند اوره، فسفات، پتاس، نیتروژن، گوگرد و عناصر ریزمغذی در کشور وجود دارد.
– برخی مواد اولیه وارداتی (مانند برخی کنسانتره‌های فسفاته و پتاسیم با خلوص بالا) همچنان با تحریم و محدودیت ارزی مواجه است، اما در مجموع کمبود فیزیکی بحرانی در انبارها دیده نمی‌شود.

چالش اصلی: گرانی ملزومات و مواد اولیه

الف) افزایش بی‌رویه قیمت مواد اولیه داخلی
– قیمت خوراک پتروشیمی‌ها (اوره، آمونیاک) و محصولات معدنی (فسفات، گوگرد) طی دو سال اخیر بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش یافته، در حالی که قیمت کود نهایی تحت کنترل‌های دستوری یا رقابت ناعادلانه وارداتی قرار دارد.
– تورم نهاده‌های انرژی (گاز، برق) هزینه تمام‌شده تولید را بشدت بالا برده است.

ب) گرانی ملزومات جانبی تولید
– بسته‌بندی (کیسه‌های پلی‌اتیلن، گونی‌های پلی‌پروپیلن) با افزایش ۴۰۰ درصدی قیمت روبرو شده.
– مواد شیمیایی کمکی (مواد ضدکلوخه، رطوبت‌گیر، رنگ‌ها) که اغلب وارداتی هستند، با ارز نیمایی یا آزاد گران تمام می‌شوند.
– قطعات و تجهیزات خط تولید (فیلترها، نوار نقاله، راکتورها) به دلیل تحریم و هزینه بالای حمل، تولید را غیراقتصادی کرده است.

ج) هزینه‌های سربار و تورم عمومی
– دستمزد، حمل و نقل، انبارداری، مالیات و عوارض، بیمه، و هزینه‌های تأمین مالی (بهره بانکی) چند برابر شده و حاشیه سود تولیدکنندگان را به صفر یا منفی رسانده است.

آیا مشکل تولید داریم؟ پاسخ دوگانه است:
– از نظر فنی و کمی: بله، تولید در حال انجام است، برخی کارخانه‌ها با ۶۰-۷۰ درصد ظرفیت کار می‌کنند (نه صفر).
– از نظر اقتصادی و پایداری: بله، مشکل جدی وجود دارد؛ بسیاری از واحدهای تولیدی در آستانه تعطیلی یا کاهش شیفت هستند، چون فروش کود با قیمت تمام‌شده فعلی زیان‌ده است.

پیامدهای این وضعیت
– کاهش کیفیت کودها (تولیدکنندگان مجبور به حذف برخی افزودنی‌های گرانقیمت می‌شوند).
– تمایل به واردات کودهای آماده (در صورت تخصیص ارز) که رقابت نابرابر با تولید داخل ایجاد می‌کند.
– افزایش قیمت کود برای کشاورز نهایی، که در نهایت به امنیت غذایی و هزینه تمام‌شده محصولات کشاورزی ضربه می‌زند.

راهکارهای پیشنهادی
1. تخصیص خوراک یارانه‌ای یا تنظیم بازار برای مواد اولیه پتروشیمی و معدنی کلیدی.
2. حمایت ارزی برای واردات ملزومات و تجهیزات بدون تعرفه.
3. بازنگری در قیمت‌گذاری دستوری کودهای تولید داخل و جایگزینی با نظام تضمین خرید با حاشیه سود منطقی.
4. تسهیل تأمین سرمایه در گردش با نرخ سود پایین‌تر از تورم.
5. تشکل‌گرایی تولیدکنندگان برای خرید اشتراکی مواد اولیه و بسته‌بندی.

نتیجه‌گیری
بله، ما یک مشکل جدی در تولید کود داریم، اما نه به دلیل نبود ماده اولیه خام، بلکه به دلیل گرانی افسارگسیخته انرژی، ملزومات، حمل و نقل و تورم عمومی که هزینه تولید را به بالاتر از قیمت فروش مجاز یا رقابتی رسانده است. تولیدکنندگان عملاً بین زیان و توقف تولید یکی را انتخاب می‌کنند. رفع این بحران نیازمند مداخله هوشمندانه دولت در تنظیم قیمت خوراک و نهاده‌ها، نه صرفاً تأمین مواد اولیه فیزیکی است.

پایگاه خبری داوان نیوز: موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور و بخش های استانی وابسته، در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، شبکه‌ای از فعالیت‌های راهبردی را در عرصه پژوهش، پایش میدانی، آموزش ترویجی و حکمرانی به اجرا درآوردند.

بر اساس گزارش خبرنگار ما، اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ شاهد ثبت ۳ رویداد علمی شاخص جهانی (۲ کشف جدید زنبور پارازیتوئید و ۱ فناوری بومی سنتز فرومون)، ۲۷ مورد پایش سیستماتیک آفات کلیدی در ۱۴ استان، ۱۵ وبینار تخصصی و ۸ کارزار آموزشی-ترویجی میدانی بود. این گزارش تحلیلی با تکیه بر داده‌های مستند، به بررسی نسبت میان «بروندادهای علمی» و «نفوذ یافته‌ها در مزرعه» می‌پردازد و شکاف‌های ساختاری (از جمله کمبود نیروی تکنسین و فضای آزمایشگاهی) را نیز واکاوی می‌کند.

بر اساس این گزارش، در بازه زمانی اردیبهشتماه ۱۴۰۵، شبکه ملی گیاهپزشکی کشور (متشکل از مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و مراکز استانی) مجموعه ای از فعالیتهای راهبردی را در چهار محور کلیدی به اجرا درآورد: ۱) پیشرانش دانش مرزی (اکتشاف گونه های جدید زنبورهای پارازیتوئید در سطح جهان و بومیسازی فناوری سنتز فرومونها)، ۲) توسعه نظام پایش و هشدار سریع (با تمرکز بر آفات قرنطینه ای و کلیدی همچون مگس مدیترانه ای و سرخرطومی حنایی)، ۳) انتقال یافته های پژوهشی به عرصه تولید (از طریق کارزارهای آموزشی ترویجی و مزارع الگویی) و ۴) بازمهندسی ساختار حکمرانی پژوهشی (با محوریت پروژه های مسئله محور، آیندهپژوهی و انعقاد تفاهمنامه های راهبردی با بخش خصوصی). آنچه در ادامه می‌خوانید به تحلیل هر یک از این محورها بر اساس داده های مستند میدانی میپردازد.

بخش اول: بروندادهای علمی مرزی و فناوریهای نوآورانه

۱.۱. کشف دو گونه جدید زنبور پارازیتوئید (رکورد جهانی)

در یک دستاورد در سطح اولین توصیف جهانی (First record for the world)، حسین لطفعلی زاده (عضو هیأت علمی موسسه) و غلامرضا توکلی (عضو هیأت علمی مرکز خراسان جنوبی) موفق به شناسایی و معرفی دو گونه زنبور پارازیتوئید جدید مرتبط با گیاه مرتعی تاغ (گونه Haloxylon) شدند. نتایج این پژوهش در مجله معتبر ZOOTAXA (با نمایه ISI) منتشر شده است.
تحلیل راهبردی: این کشف، مرزهای دانش حفاظت زیستی در عرصههای منابع طبیعی را جابهجا میکند و گامی اساسی در جهت کنترل بیولوژیک کلاسیک آفات تاغزارهای کشور به شمار میرود که میتواند وابستگی به روشهای شیمیایی در این اکوسیستم های شکننده را کاهش دهد.

۱.۲. بومی سازی فناوری سنتز فرومون جنسی شب پره هندی

پژوهشگران بخش تحقیقات آفتکش ها به سرپرستی بابک حیدری علیزاده، موفق به سنتز اولیه فرومون جنسی آفت انباری مخرب شبپره هندی (Plodia interpunctella) شدند. بر اساس گزارش اولیه، نمونه های سنتز شده کارایی معناداری در جلب حشرات نر نشان دادهاند.
تحلیل راهبردی: این فناوری بومی با کاربرد در نظام پایش و شکار انبوه، میتواند وابستگی به سموم شیمیایی در انبارهای غلات و خشکبار را به شدت کاهش دهد و گامی مؤثر در جهت ارتقای امنیت غذایی و کاهش ضایعات پس از برداشت باشد.

۱.۳. انتشار مقاله مروری در ژورنال Q1 (شاخص JCR)

پرستو مطلبی (عضو هیأت علمی بخش بیماریهای گیاهی) مقاله مروری با عنوان *”Methyl Jasmonate–Based Defense Against Fusarium culmorum in Wheat…”* در مجله Journal of Plant Growth Regulation (چارک Q1) منتشر ساخت. این مقاله به تحلیل مکانیسمهای دفاعی مبتنی بر متیل جاسمونات در برابر بیماری پوسیدگی فوزاریومی طوقه و ریشه گندم میپردازد.
تحلیل راهبردی: تجمیع شواهد جهانی در قالب مقالات مروری معتبر، زیربنای لازم برای تدوین راهکارهای کاربردی القای مقاومت در محصولات راهبردی را فراهم میکند.

بخش دوم: نظام پایش میدانی و مدیریت تلفیقی آفات در استانها

۲.۱. مدیریت یکپارچه زوال درختان زرشک (خراسان جنوبی)

تیم تحقیقاتی به سرپرستی محمدرضا میرزایی (رئیس بخش گیاهپزشکی خراسان جنوبی) با پایش سیستماتیک باغات زرشک در شهرستان بیرجند (روستای شاخن) و بخش شاخنات، دو مأموریت موازی را دنبال کرد:
– ارزیابی اثربخشی مدیریت تلفیقی بیماری زنگ جارویی زرشک: داده برداری میدانی نشان داد که تیمارهای ترکیبی (هرس به موقع + قارچکش های تناوبی) توانسته است باغ هایی با شدت آلودگی بحرانی (مورد تهدید قطع کامل) را احیا کند.
– بررسی اتیولوژی عارضه زوال و خشکیدگی سرشاخه ها: نمونه برداری سیستماتیک برای تعیین نقش عوامل قارچی، محیطی و فیزیولوژیک در این سندرم پیچیده در حال انجام است.
تحلیل راهبردی: شیوع سندرم «زوال» در گیاهان چندساله مانند زرشک، نیازمند رویکردی چندعاملی و مداخله ای است. فعالیت این گروه، نمونه ای از پژوهش عملیاتی مسئله محور است که میتواند منجر به تدوین پروتکل استانی مدیریت زوال شود.

۲.۲. کارزار مدیریت آفات راهبردی در اقلیمهای مختلف

– مگس مدیترانه ای (گلستان): محبوبه شریفی در نخستین جلسه قرارگاه عملیاتی سال ۱۴۰۵ گزارشی از پایش و مشاهده آفت در بندرگز و کردکوی ارائه و بر ضررورت اجرای دقیق دستورالعمل های قرنطینه ای تأکید کرد.
– سرخرطومی حنایی خرما (سیستان و بلوچستان): محققان مرکز بلوچستان (فرزانه بساوند و مریم انصاری) طی یک دوره عملی در دهستان مسکوتان (شهرستان فنوج)، روشهای پایش با تله های فرمونی، قرص گذاری اصولی و پانسمان درختان آلوده را به نخلداران آموزش دادند.
– سن گندم (لرستان): روشنک قربانی، رئیس بخش گیاهپزشکی لرستان، طی یک کاروان ترویجی در خرم آباد بر الزام کنترل شکارگرهای اولیه (سن مادر) در مراحل ابتدایی فعالیت آفت به عنوان حیاتی ترین اقدام کاهش خسارت تأکید کرد.

۲.۳. پایش بیماریهای ویروسی و نوظهور

– بیماری موزاییک انجیر (فارس): محققانی مانند نازنین سادات عبادی و محمدمهدی فقیهی با بازدید از باغات خرامه، شیوع ۲۰ تا ۵۰ درصدی علائم (بسته به سن باغ) را ثبت کردند. نمونه برداری برای تشخیص مولکولی عامل ویروسی در حال انجام است.
– زوال انگور (قزوین): نشستی تخصصی با حضور رضا پوررحیم (رئیس بخش ویروس شناسی موسسه) و محققان استان برای طراحی طرح تحقیقی-توسعه ای بررسی اتیولوژی زوال تاکستان های قزوین برگزار شد.

بخش سوم: زیرساختهای آموزشی ترویج و توانمندسازی نیروی انسانی

۳.۱. آین دهپژوهی در نظام پژوهش کشاورزی

کارگاه تخصصی «آینده پژوهی در فعالیتهای تحقیقاتی» با تدریس دکتر امیرهوشنگ حیدری (عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور) با حضور ریاست و معاون پژوهشی موسسه برگزار شد.
تحلیل راهبردی: این کارگاه نشانگر تغییر پارادایم در موسسه از رویکرد واکنشی به رویکرد پیشنگر در تعریف اولویتهای پژوهشی مبتنی بر تحلیل روندها و ساخت آینده است.

۳.۲. گسترش شبکه آموزش کشاورزی دیجیتال

طی اردیبهشت ماه، ۱۵ وبینار و کارگاه آموزشی تخصصی در بستر شبکه آموزش کشاورزی (شاک) توسط محققان موسسه در استانهای مختلف (یزد، خوزستان، کردستان، کرمان، همدان و…) برگزار شد. عناوین کلیدی عبارت بودند از:
– «مدیریت تلفیقی آفات مرکبات» (مدرس: فرزانه بساوند، بلوچستان)
– «آشنایی با آفت زنجره مو» (مدرس: سعید پاک طینت، شاهرود)
– «اصول کنترل بیولوژیک آفات» (مدرس: حسن ملکشی، موسسه)

۳.۳. تجهیز زیرساختهای آزمایشگاهی

در بازدید عباسعلی روانلو (معاون پشتیبانی موسسه) از آزمایشگاه میکوتوکسین ها، بر برنامه ریزی برای تکمیل تجهیزات و سرویس ادواری دستگاههای پیشرفته به منظور ارتقای طول عمر عملیاتی و دقت نتایج تأکید شد.

بخش چهارم: سیاستگذاری، شبکه سازی و حکمرانی پژوهشی

۴.۱. انعقاد تفاهمنامه راهبردی با کشت و صنعت نیشکر کارون

با حضور دکتر غلامرضا گل محمدی (رئیس سازمان تات) و دکتر محمدرضا صفرنژاد (رئیس موسسه گیاهپزشکی)، تفاهمنامه ای با هدف حل مسائل فناورانه صنعت نیشکر (از جمله معرفی ارقام جدید، مدیریت بقایا و توسعه تحقیقات کاربردی) به امضا رسید.
تحلیل راهبردی: این تفاهمنامه الگویی از همکاری هدفمند پژوهش و بخش خصوصی برای رفع نیازهای واقعی تولید در مقیاس صنعتی محسوب میشود.

۴.۲. تأکید بر پروژه های مسئله محور و مزارع الگویی

در نشست پروژه های مسئله محور (با حضور معاون پژوهشی موسسه، دکتر حسین نجفی)، بر برنامه ریزی مبتنی بر چالش های واقعی مزرعه و همافزایی ستاد و مراکز استانی تأکید شد.
همچنین، دکتر گل محمدی در دهمین جلسه شورای مدیران از راهاندازی ۱۱۰ مزرعه الگویی در سه استان و اجرای طرح توانمندسازی زنان روستایی خبر داد.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، تحلیل عملکرد اردیبهش تماه ۱۴۰۵ حکایت از آن دارد که موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور در مسیر تحقق کشاورزی دانش بنیان و امنیت غذایی پایدار، گام های متوازنی در چهار عرصه «دانش»، «پایش»، «آموزش» و «حکمرانی» برداشته است. با این حال، کماکان چالشهای ساختاری نظیر کمبود نیروی تکنسین متخصص و فضای آزمایشگاهی کافی (همانطور که در جلسه خراسان رضوی مستند شده) به عنوان گلوگاه های جدی نیازمند تخصیص اعتبار و بازنگری در ساختار نیروی انسانی است.

پایگاه خبری داوان نیوز: از شالیزارهای غرب مازندران تا مزارع استراتژیک خوزستان و از مزارع پنبه گلستان تا دشت‌های آذربایجان‌غربی، طرح ملی «شبکه مزارع الگویی (شُماک)» با طراحی یک سامانه هوشمند برای هم‌افزایی دانش میان کشاورزان و محققان کلید خورد و پیش‌بینی می‌شود با پوشش ۹۵ مزرعه الگویی در هر استان، انقلابی در نرخ پذیرش نوآوری در بخش کشاورزی ایجاد کند.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز: همزمان با برگزاری نخستین جلسه شورای مدیران مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی در سال جدید، طرح ملی «شبکه مزارع الگویی کشاورزی (شُماک)» به عنوان محور اصلی تحول در بخش کشاورزی کشور، رسماً وارد فاز اجرایی شد. این طرح که با هدف شتاب‌دهی به انتقال دانش و فناوری به مزارع طراحی شده، هم‌اکنون به موازات برگزاری نشست‌های تخصصی در ستاد، در استان‌های خوزستان، مازندران، گلستان و آذربایجان‌غربی و دیگر استان ها در حال اجراست.

ستاد مرکزی؛ طراحی پلتفرمی برای هم‌افزایی دانش

طبق گزارش روابط عمومی مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در نشستی با حضور دکتر ابوالفضل فرجی (معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه)، دکتر دهقانپور مدیرکل دفتر ترویج کشاورزی، «مبانی اجرایی طرح ایجاد شبکه ملی مزارع الگویی» را تشریح کرد. مهم‌ترین مصوبه این جلسه، تأکید بر ایجاد یک پلتفرم هوشمند به عنوان زیرساخت اصلی شبکه بود.

دکتر فرجی در این نشست، پلتفرم مذکور را بستری برای هم‌افزایی میان کشاورزان پیشرو، محققان، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها دانست. به گفته وی، این سامانه امکان مستندسازی دستاوردها، نمایش موقعیت جغرافیایی مزارع الگویی، پایش آنلاین فعالیت‌ها و تبادل نظر تخصصی را فراهم خواهد کرد. تحلیل این خبر نشان می‌دهد که مدیریت دانش کاربردی و کاهش شکاف بین پژوهش و عمل، مهم‌ترین هدف پشت پرده این اقدام است.

خوزستان؛ پیشگام با ۱۵۰ کشاورز پیشرو

در جنوب غرب کشور، استان خوزستان گوی سبقت را در اجرای عملیاتی این طرح ربوده است. مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی خوزستان از آغاز این طرح با محوریت پنج محصول استراتژیک خبر داده است.

نکته قابل توجه در این استان، ساختار شبکه‌ای انتقال دانش است: ۱۵۰ کشاورز پیشرو به عنوان مجریان مزارع الگویی انتخاب شده‌اند که هر یک آموزش‌های فنی را به ۲۰ کشاورز دیگر منتقل می‌کنند. به این ترتیب، ۳ هزار کشاورز خوزستانی به طور مستقیم تحت پوشش این طرح قرار می‌گیرند.

مازندران؛ پیوند برنج با تحقیقات ملی

در غرب مازندران، نشست تخصصی برنامه‌ریزی مزارع الگویی با حضور مدیران شش شهرستان برگزار شد. مهدی خلیلی، سرپرست مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی استان، توسعه این مزارع را «محور اصلی تحقق کشاورزی دانش‌بنیان» خواند.

در یک تحول مهم، مقرر شده پروژه‌های مدیریت تلفیقی محصول (ICM) و دوره‌های تفسیر آزمون خاک به سرعت در این مزارع اجرایی شود. تحلیل این بخش نشان می‌دهد که رویکرد جدید، برخلاف روش‌های سنتی، به دنبال حل دقیق و علمی چالش‌های فنی شالیکاران با مشارکت مستقیم محققان مؤسسه تحقیقات برنج است.

گلستان و آذربایجان‌غربی؛ توسعه افقی شبکه ملی

استان گلستان با راه‌اندازی ۹۵ مزرعه الگویی برای محصولات تابستانه و پاییزه، پای به این عرصه گذاشته است. سلطانعلیان، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی گلستان، از همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان با این شبکه خبر می‌دهد.

در شمال غرب نیز آذربایجان‌غربی با هدف ایجاد ۹۵ مزرعه برای چهار محصول استراتژیک وارد کار شده است. بیتا احمدیان، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی این استان، بر این نکته تأکید دارد که ترویج ایده‌های نو و انتقال یافته‌های علمی به کشاورزان، موثرترین راه برای رسیدن به حداکثر تولید در واحد سطح است.

از شعار تا عمل؛ گام بزرگ «شُماک» در کاهش شکاف عملکرد

آنچه در این گزارش خبری مشهود است، گذار از رویکرد سنتی مزرعه نمایشی به یک شبکه ملی دانش‌بنیان و هوشمند می‌باشد. نقاط قوت این طرح عبارتند از:

1. یکپارچگی ستاد و صف: همزمانی جلسه ستاد مرکزی با آغاز عملیات در استان‌ها، نشان از برنامه‌ریزی هماهنگ و ملی دارد.
2. تأکید بر فناوری اطلاعات: طراحی پلتفرم هوشمند، این شبکه را از یک طرح ترویجی ساده به یک نظام پایش، ارزیابی و مدیریت دانش تبدیل می‌کند.

3. اثرگذاری چندلایه: مدل «کشاورز پیشرو به عنوان هسته و انتقال به ۲۰ کشاورز دیگر» (مدل آبشاری) که در خوزستان دیده می‌شود، یک الگوی اثبات شده برای نفوذ سریع نوآوری در جوامع روستایی است.

4. حلقه مفقوده کشاورزی ایران: این طرح مستقیماً به «شکاف عملکرد» (فاصله بین تولید فعلی و پتانسیل قابل دستیابی) حمله می‌کند که سال‌ها به عنوان یک معضل جدی در بخش کشاورزی مطرح بوده است.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر می‌رسد سازمان تات با جدی گرفتن طرح «شبکه ملی مزارع الگویی»، معماری جدیدی برای نظام دانش و اطلاعات کشاورزی ایران (TOT) طراحی کرده است. اگر این پلتفرم هوشمند به درستی پیاده‌سازی شود و تعامل بین محقق، مروج و کشاورز به صورت زنده در آن جاری گردد، می‌تواند انقلابی در بهره‌وری و امنیت غذایی پایدار کشور ایجاد کند. چالش اصلی اما در تداوم اعتبارات، به‌روزرسانی مستمر پلتفرم و جلوگیری از موازی‌کاری با ساختارهای سنتی ترویج خواهد بود.