پرونده ویژه
خروج از واکنش سنتی به سمت مدیریت هوشمند/ نوید رونمایی از لاین امیدبخش گندم

پایگاه خبری داوان نیوز: در آستانه سالی که از سوی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) به نام «آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها» نامگذاری شده است، پرسش از چگونگی عبور از شکاف دیرینه میان «دانش نهفته در آزمایشگاه» و «عملکرد عینی در مزرعه» بیش از پیش ضروری مییابد. استان گلستان بهعنوان یکی از قطبهای راهبردی تولید غلات کشور، با چالشهای مضاعفی نظیر کمآبی، شوری اراضی، فرسایش خاک و تغییر اقلیم روبهروست. در این میان، مراکز تحقیقات کشاورزی به مثابه پلهای علمی-اجرایی، نقشی محوری در بومیسازی فناوریهای نوین، اصلاح الگوی کشت و انتقال مستقیم دستاوردهای پژوهشی به بدنه تولید دارند.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، گفتوگوی پیشِ رو با دکتر قربانعلی روشنی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، فرصتی است برای واکاوی برنامههای عملیاتی این مرکز در سال پیشرو: از معرفی ارقام مقاوم گندم و جو گرفته تا بهرهگیری از هوش مصنوعی، پایش ماهوارهای، و نقش شرکتهای دانشبنیان در تجاریسازی پژوهشها. آنچه در ادامه میخوانید، تصویری واقعبینانه از ظرفیتها، موانع و راهکارهای کاهش فاصله «مزرعه تا آزمایشگاه» در یکی از حساسترین مناطق کشاورزی ایران است.
با توجه به نامگذاری سال پیشرو با عنوان «آموزش و ترویج یافتهها و فناوریها» توسط سازمان تات، مهمترین برنامه عملیاتی مرکز شما برای تبدیل پژوهش به زبانی ساده برای کشاورزان و کاهش فاصله مزرعه تا آزمایشگاه چیست؟
مراکز تحقیقاتی حلقه اتصال علم به مزارع هستند. بهرهگیری از فناوری یک ضرورت توسعه در کشاورزی است که همیشه مورد توجه متخصصان و تولیدکنندگان بوده، اما نکته کلیدی، شیوه انتقال درست آن به کاربران نهایی است. ترویج و آموزش، دو مقوله مکمل هستند که تخصص دوسویه در توسعه منابع انسانی کشاورزی را بر عهده دارند. محققان ما با حضور میدانی در عرصههای تولید، مرزهای علم را شکافته و دانش و فناوری را مستقیماً به بهرهبردار منتقل میکنند.
استان گلستان به عنوان قطب غلات کشور شناخته میشود. در سال پیشرو، چه ارقام جدید و مقاوم گندم و جو (نسبت به خشکی، شوری یا آفات) معرفی خواهد شد و این ارقام چه مزیت کمی و کیفی نسبت به ارقام رایج دارند؟
در گندم آبی، لاین امیدبخش ۲۰-۹۷ N را معرفی میکنیم که میانگین عملکرد آن ۵۹۹۱ کیلوگرم در هکتار است؛ یعنی ۲۳۱ کیلوگرم بیشتر از رقم شاهد «احسان». این لاین دارای ارتفاع مناسب، رسیدگی متوسط، مقاوم به زنگ زرد و قهوهای، کیفیت دانه عالی و پروتئین بالای ۱۲ درصد است.
برای جو آبی نیز لاینهای WB-98-18 و ۱۴۷-۱۴۰۰ برای سال ۱۴۰۵ معرفی میشوند. این ارقام با پتانسیل عملکرد ۵ تن در هکتار، زودرس، مقاوم به گرما و خوابیدگی و همچنین مقاوم به بیماریهایی مثل سفیدک پودری، زنگ قهوهای، لکه نواری و توری هستند. وزن هزار دانه ۴۰ تا ۴۵ گرم، ارتفاع بوته ۸۵ تا ۹۵ سانتیمتر و برتری ۲۰۰ کیلوگرمی نسبت به ارقام شاهد منطقه از دیگر مزایای این لاینهاست. این ارقام برای مناطق گرم، شمال دشت گرگان و گنبد که دارای اراضی لبشور با رطوبت و بارندگی کم هستند، بسیار مناسبند.
سامانه ارتباط مستقیم کشاورزان با محققان چقدر موفق بوده است؟ برای آشنایی بیشتر بهرهبرداران با دستاوردهای مرکز (مثل مزارع نمایشی و بازدیدهای میدانی) چه برنامه جدیدی دارید؟
هرچه ارتباط و تعامل محقق، کارشناس و مروج با کشاورز بیشتر باشد، تأثیرپذیری و رعایت نکات فنی بالاتر میرود. اکثر کشاورزان با مشاهده میدانی و دیدن اختلاف عملکرد در محصولات، تأثیرپذیری بیشتری پیدا میکنند. این روش باعث اطمینان خاطر کشاورز و در نتیجه پذیرش یافته جدید و استفاده از آن در مزرعه خود میشود. در نهایت، این فرآیند به افزایش بهرهوری و عملکرد محصولات غذایی در کشور منجر خواهد شد.
برای اصلاح الگوی کشت در شرایط کمآبی استان، مرکز چه محصولات جایگزین کمآببر و اقتصادی پیشنهاد میدهد؟ چه موفقیتهایی در تغییر کشت برنج یا سبزیجات پرآببر داشتهاید؟
متأسفانه الگوی انقباضی چندان جدی گرفته نشده است. در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، سطح زیر کشت برنج باید به ۲۰ هزار هکتار کاهش مییافت، اما کشاورزان حدود ۴۶ هزار هکتار کشت کردند. در ۱۵ سال اخیر، سطح شالیکاری استان سالانه به طور میانگین ۱۶۰۰ هکتار افزایش یافته است. اگر بتوانیم این سطح را حدود ۱۰ هزار هکتار کاهش دهیم، سالانه ۱۳۵ میلیون مترمکعب در منابع آبی صرفهجویی میشود.
برای این کار، ایدههای نوآورانهای نیاز است که بر تأمین معیشت کشاورز همراه با کاهش هزینه تولید گیاهان همدوره و مهم منطقه مثل پنبه، سویا، کنجد و آفتابگردان متمرکز باشد. سیاستهای قبلی به دلیل تأمین نکردن منافع کوتاهمدت کشاورزان کارساز نبوده است.
به عنوان محصولات جایگزین کمآببر، گلرنگ و کاملینا (گیاهان روغنی) را پیشنهاد میدهیم که با کشت پاییزه و زمستانه، نیاز آبی خود را عمدتاً از آب سبز تأمین میکنند. متأسفانه به دلیل خشکسالی و کیفیت پایین روغن (که منجر به عدم استقبال کارخانجات شده)، توسعه نیافتهاند و خرید تضمینی برای توسعه آنها ضروری است. همچنین در بخش علوفه، با توجه به کاهش بارندگی، باید به سمت کشت علوفههای پاییزه (جو، تریتیکاله، شبدر، یونجه) و علوفههای تابستانه کمآببر مثل سورگوم و ارزن حرکت کنیم.
همکاری مرکز با شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی در چه حوزههایی فعال است و چه خروجی عملی و ملموسی برای کشاورز داشته است؟
۷ درصد از کل شرکتهای مستقر در اکوسیستم مراکز رشد سازمان تات در مرکز ما مستقر هستند. این شرکتها در سال ۱۴۰۱ نزدیک به ۸ میلیارد تومان درآمد کسب کردهاند. این همکاریها منجر به ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برای ۱۴۴ نفر شده است. همچنین ۱۷ شرکت از ۲۸ شرکت مستقر در مرکز رشد به مرحله تجاریسازی و فروش محصول رسیدهاند و میانگین سطح آمادگی فناوری آنها نزدیک به ۶ است. تنوع فعالیت این شرکتها تمام حوزههای کشاورزی استان گلستان را پوشش میدهد.

با وجود محدودیتها، مرکز تحقیقات گلستان در چه زمینههایی از هوش مصنوعی و فناوری روز مثل پیشبینی آفات، پایش ماهوارهای یا مدلسازی اقلیمی استفاده کرده است؟
الگوریتمهای یادگیری ماشین و عمیق سالهاست که در بخشهای تحقیقاتی مرکز استفاده میشوند. از جمله کاربردهای عملی میتوان به پتانسیلیابی کشت گونههای گیاهی، تهیه نقشه خطر مخاطرات طبیعی، طبقهبندی هوشمند کاربری اراضی با تصاویر ماهوارهای، مدلسازی و پیشبینی بلندمدت اقلیمی استان برای افق ۲۰۳۰ تا ۲۰۵۰ و نقشهبرداری رقومی خاک اشاره کرد.
در سالهای اخیر با استقرار شرکتهای فناور، گامهای عملیاتیتری برداشته شده است. برای نمونه، شرکت «فناوران همتای دیجیتال» در حال تجهیز چند کرت زراعی در ایستگاه عراقیمحله به شبکه سنسور متصل به موتور هوش مصنوعی برای پایش لحظهای و تصمیمگیری هوشمند است. همچنین نرمافزاری برای پیشبینی آفات توسط دکتر آقاجانی توسعه یافته که با استفاده از دادههای خام و مدلهای هوش مصنوعی، امکان پیشبینی و مدیریت بهتر آفات را فراهم میکند.
علاوه بر هوش مصنوعی، از پهپاد و فتوگرامتری برد کوتاه برای مطالعات فرسایش و رسوب، فناوری نانو برای تولید هیدروژلهای حاوی بذر جهت تثبیت تپههای ماسهای، و کشت بافت برای تکثیر نهالهای جنگلی و تولید بذرهای اصلاح شده نیز استفاده میشود که همگی جزو فعالیتهای دانشبنیان و لبه علم محسوب میشوند.

پرونده ویژه
غفرانی: فقدان مکانیزاسیون پایدار، تهدیدی پنهان برای امنیت ملی
در شرایطی که ایران در گذار اقتصادی و مواجهه با تهدیدات بیرونی قرار دارد، معاون حراست جهاد کشاورزی در نشست اراک، فقدان مکانیزاسیون پایدار را بزرگترین تهدیدِ پنهان امنیت غذایی ارزیابی کرد و خواستار خروج از کشاورزی سنتی به سمت فناوریهای نوین در مزرعه شد.

پایگاه خبری داواننیوز: در نشست تخصصی روسای ادارات امور فناوریهای مکانیزه سراسر کشور که در هتل امیرکبیر اراک برگزار شد، معاون سازمان حراست وزارت جهاد کشاورزی با تأکید بر پیوند راهبردی میان مکانیزاسیون و امنیت ملی، از این حوزه به عنوان «خط مقدم دفاع از سفره ایرانیان» یاد کرد.
به گزارش خبرنگار ما، علی غفرانی در جمع مسئولان فناوریهای مکانیزه با اشاره به جایگاه ویژه مکانیزاسیون در دوران گذار اقتصادی و تهدیدات بیرونی، اظهار داشت: امنیت غذایی نه فقط یک نیاز زیستی، بلکه رکن اساسی امنیت ملی و خواسته بهحق مردم از حاکمیت است. تجربه جنگهای اخیر نشان داد که ثبات بازار غذا، خط قرمز تابآوری کشورهاست.
وی با استناد به فرمایشات امام شهید (ره) که امنیت غذایی را «مسئله درجه یک» خوانده بودند، افزود: در شرایطی که جمعیت کشور رو به افزایش است، مکانیزاسیون دیگر یک انتخاب فنی نیست؛ بلکه ضرورتی استراتژیک برای بقای تولید پایدار است.
معاون سازمان حراست جهاد کشاورزی، مکانیزاسیون را «تجلی دانش در مزرعه و ظهور فناوری در بستر تولید» تعریف کرد و گفت: کیفیت کشاورزی امروز با شاخص نفوذ ماشینآلات مدرن گره خورده است. از این رو، شناسایی چالشهای پیشِ روی مکانیزاسیون پایدار و رفع موانع آن، اولویت غیرقابل اغماض بخش کشاورزی است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر لزوم تحول در نگرش سنتی به کشاورزی، تصریح کرد: رشد بهرهوری و ارتقای کیفیت محصولات، بدون ورود جدی فناوریهای مکانیزه امکانپذیر نیست. باید از مزرعههای کوچک تا مجتمعهای بزرگ تولیدی، ردپای نوآوری را به چشم دید.
کارشناسان حاضر در این نشست معتقدند که سخنان غفرانی را باید فراخوانی برای بازنگری در سیاستهای تأمین امنیت غذایی دانست؛ چراکه در شرایط تحریم و نوسانات ارزی، تقویت توان داخلی در حوزه ساخت و بهینهسازی ادوات کشاورزی، میتواند وابستگی را کاهش داده و پایداری تولید را تضمین کند. همچنین تأکید بر «مکانیزاسیون پایدار» نشان از عزم جدی برای حرکت به سمت کشاورزی هوشمند با مصرف بهینه منابع دارد.
این گزارش حاکی است که جلسات تخصصی این گردهمایی، بر تدوین نقشه راه جامع برای یکپارچهسازی فناوری در زنجیره تولید تا توزیع محصولات کشاورزی متمرکز خواهد بود.
در پایان، معاون سازمان حراست جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد: امنیت غذایی امروز، میراث ماندگار فردای کشور ماست. مکانیزاسیون پلی است که گذر از کشاورزی معیشتی به کشاورزی دانشبنیان را ممکن میسازد و این مسیر، نیازمند همت جمعی و نگاه راهبردی همگان است.
پرونده ویژه
سلگی: ناوگان فرسوده کشاورزی نیازمند نوسازی فوری است
کلیدواژههای «کشاورزی دقیق» و «نوسازی ناوگان» محور اصلی گردهمایی اراک بود؛ جایی که رسول سلگی قائممقام مرکز مکانیزاسیون وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به مالکیت ۸۸ درصدی بهرهبرداران زیر ۱۰ هکتار، تقویت شرکتهای خدمات مکانیزه را راهکار اساسی برای پوشش خلأ تکنولوژیکی و جایگزینی ۱۶۲۳۲ دستگاه نشاکار و ۸۵۸ پهپاد جدید در چرخه تولید معرفی کرد.

پایگاه خبری داواننیوز: قائممقام مرکز مکانیزاسیون گفت: با وجود افزایش ۶۳ درصدی تعداد تراکتورها و فعالیت بیش از ۲۶ هزار کمباین در مزارع، ۳ استان اصفهان، گلستان و آذربایجان غربی در وضعیت قرمز فرسودگی قرار دارند و اجرای طرح پایلوت جایگزینی ماشینآلات کهنه در فارس و کردستان کلید خورده است.
به گزارش خبرنگار ما، نخستین گردهمایی روسای ادارات امور فناوریهای مکانیزه سراسر کشور با محوریت بررسی راهبردهای ارتقای بهرهوری در تولیدات کشاورزی، در هتل امیرکبیر اراک برگزار شد. در این نشست، رسول سلگی، قائممقام مرکز توسعه مکانیزاسیون و صنایع کشاورزی وزارت جهادکشاورزی، ضمن تشریح چشمانداز این مرکز، از پیشرفتهای قابلتوجه در ناوگان ماشینآلات کشاورزی و لزوم نوسازی تجهیزات فرسوده سخن گفت.
رسول سلگی در این گردهمایی، رویکردهای کلان این مرکز را در مسیر “توسعه پایدار” و “کشاورزی دقیق” برشمرد و تأکید کرد که توسعه متوازن در زیربخشهای تولیدی و بهکارگیری سیستمهای نوین، محور اصلی برنامههای وزارت جهادکشاورزی در افق پیشرو است. وی مدیریت منابع اعتباری و کاهش تعداد ماشینآلات فرسوده را از اولویتهای جدی این مرکز اعلام کرد.
آمار و ارقام نشاندهنده رشد چشمگیر:
قائممقام مرکز مکانیزاسیون با اشاره به آمار تجهیزات کشاورزی، اعلام کرد که تعداد تراکتورهای فعال در بخش کشاورزی از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۴ با رونق ۶۳ درصدی همراه بوده است. همچنین در حوزه نشاکاری (برنج)، رشد خیرهکننده ۲۹۵ درصدی ثبت شده و بیش از ۱۶ هزار دستگاه نشاکار به چرخه تولید افزوده شده است.
در بخش برداشت غلات نیز بیش از ۲۶ هزار دستگاه کمباین تا پایان سال گذشته مشغول به فعالیت بودهاند. سلگی در بخش فناوریهای نوین، از حضور ۸۵۸ پهپاد برای مقابله با سرمازدگی و عملیات هوایی در مزارع خبر داد و آن را گامی مؤثر در جهت مدیریت ریسکهای اقلیمی دانست.
چالش فرسودگی و ضرورت نوسازی:
با وجود رشد کمی، سلگی بر معضل فرسودگی ماشینآلات بهویژه در برخی استانها هشدار داد و گفت: استانهای گلستان، اصفهان و آذربایجان غربی بالاترین نرخ فرسودگی کمباینها را دارند. در همین راستا، استانهای فارس و کردستان به عنوان پایلوت برای اجرای طرح جایگزینی کمباینهای فرسوده اعلام آمادگی کردهاند.
وی تأکید کرد که تراکتورها نیز در اولویت بعدی این طرح قرار خواهند گرفت و تحقق این مهم مستلزم بهکارگیری تکنولوژی برتر، تأمین منابع مالی پایدار و صدور دستورالعمل مشخص از سوی ستاد نوسازی ناوگان است.
توجه ویژه به نخیلات، دام و شیلات:
سلگی در بخش دیگری از سخنان خود به نیاز مبرم استانهای نخلخیز به بالابر خرما اشاره و از تخصیص تسهیلات ویژه برای این مناطق خبر داد. همچنین در حوزه دام و طیور، از بهرهبرداری از تجهیزات آسایش دام، دستگاههای ضدعفونی و جوجهکشی داخلی و نیز دستگاه زهرگیری زنبور عسل سخن گفت. در بخش شیلات نیز استفاده از تجهیزات نوین پرورش ماهی در قفس و برداشت صدف در دستور کار قرار گرفته است.
ضرورت تقویت شرکتهای خدمات مکانیزه
یکی از نکات کلیدی سخنان قائممقام مرکز مکانیزاسیون، اشاره به ساختار مالکیت اراضی بود. وی با بیان اینکه ۸۸ درصد بهرهبرداران (معادل بیش از ۳.۳ میلیون نفر) دارای اراضی کمتر از ۱۰ هکتار هستند و تنها ۳۳ درصد از سطح کشت را پوشش میدهند، بر لزوم تقویت شرکتهای خدمات مکانیزه کشاورزی تأکید کرد. به گفته سلگی، این شرکتها میتوانند نقش پل ارتباطی بین مالکان خرد و فناوریهای روز را ایفا کرده و بازدهی تولید را در این سطوح افزایش دهند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اگرچه ناوگان مکانیزاسیون کشاورزی ایران از رشد کمی قابل قبولی برخوردار بوده، اما چالش فرسودگی و توزیع نامتوازن تجهیزات، ضرورت اجرای طرحهای نوسازی و توانمندسازی تشکلهای خدمات مکانیزه را بیش از پیش آشکار میسازد. به نظر میرسد تحقق “کشاورزی دقیق” و پایداری تولید، در گرو عبور از ماشینآلات کهنه و حرکت به سمت ناوگان هوشمند و بهروز است.
پرونده ویژه
مهمترین مأموریت کمباینسازی اراک؛ جلوگیری از هدررفت گندم در مزارع
در شرایطی که کاهش ضایعات گندم به دغدغه اصلی حوزه کشاورزی تبدیل شده، شرکت کمباینسازی اراک با تولید سالانه ۸۰۰ دستگاه کمباین، وعده افزایش تولید داد؛ مشروط بر آنکه حمایتهای مالی و سیاستی وزارت جهاد و بانک کشاورزی به پشتوانه این صنعت راهبردی تبدیل شود.

پایگاه خبری داواننیوز: با تولید حداقل ۸۰۰ دستگاه کمباین در هر شیفت، شرکت کمباینسازی اراک خود را در خط مقدم تأمین امنیت غذایی میداند؛ مدیری که در نشست روسای فناوریهای مکانیزه، اولویتهای خود را «جلوگیری از ریزش گندم» و «حفظ اشتغال» اعلام کرد و خواستار حمایت بیچون و چرای بانک کشاورزی شد.
به گزارش خبرنگار ما، در گردهمایی سراسری روسای ادارات فناوریهای مکانیزه کشاورزی که در هتل امیرکبیر اراک برگزار شد، مدیرعامل شرکت کمباینسازی اراک از آمادگی این مجموعه برای افزایش چشمگیر ظرفیت تولید خبر داد و بر نقش کلیدی این صنعت در تحقق امنیت غذایی کشور تأکید کرد.
علیاصغر حمیدیفر، مدیرعامل شرکت کمباینسازی اراک، در این نشست تخصصی با اعلام اینکه این کارخانه در حال حاضر با ظرفیت یک شیفت کاری، سالانه حداقل ۸۰۰ دستگاه کمباین تولید میکند، تصریح کرد: با وجود این سطح از تولید، خطوط تولید ما قابلیت افزایش قابلتوجهی دارد، مشروط بر آنکه حمایتهای مؤثر وزارت جهاد کشاورزی و تأمین مالی مناسب از سوی بانک کشاورزی محقق شود.
وی با اشاره به رسالت راهبردی این شرکت به عنوان یک بنگاه اقتصادی مؤثر در بخش کشاورزی، افزود: «امنیت غذایی کشور، خط قرمز ماست و شرکت کمباینسازی خود را موظف میداند که با ارائه ماشینآلات باکیفیت، گام بلندی در این مسیر بردارد. بیشک، تحقق این هدف والا نیازمند عزم جدی و حمایتهای فرابخشی است.
حمیدیفر در ادامه با اولویتبندی دو محور کلیدی «جلوگیری از ریزش گندم» و «حفظ امنیت شغلی نیروی کار» اظهار داشت: کاهش ضایعات گندم در مرحله برداشت، مهمترین مأموریت این شرکت محسوب میشود؛ چراکه هر دانه گندم نقشی حیاتی در سبد غذایی کشور دارد. از سوی دیگر، حفظ اشتغال پایدار در این مجموعه صنعتی، نه تنها به توسعه منطقهای کمک میکند، بلکه پشتوانهای برای خودکفایی صنعت کشاورزی محسوب میشود.
وی در پایان خاطرنشان کرد که توسعه صنعت کمباینسازی در داخل کشور، علاوه بر بینیازی از واردات، زمینهساز اشتغالزایی گسترده و ارتقای بهرهوری در مزارع خواهد شد و از مسئولان خواست تا با نگاه ویژه به تولید داخل، زمینه تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی را فراهم آورند.
تجارت3 هفته پیشرفع ممنوعیت صادرات نخود پس از یک سال / انتظار برای ابلاغ نهایی به گمرکات
استان ها4 هفته پیشادریسیان: همدان، قطب اصلاح روشهای آبیاری و توسعه کشاورزی هوشمند
خبرهای سازمانی4 هفته پیشذوالفقاری: استاندارد مصرف سوخت تراکتورها پس از ۷ سال اصلاح شد
پرونده ویژه2 هفته پیشلطفعلیزاده خبر داد: پارک کشاورزی وارد فاز جدید مأموریتگرایی شد
استان ها4 هفته پیشهمدان به بارانداز ملی فرآوری و صادرات سیر و موسیر تبدیل میشود
آموزش2 هفته پیشانگورتان کشمشی نشود!؟ ۵ توصیه فوری برای باغداران انگور
آموزش2 هفته پیشتشتک آبخور، یکی از ارکان مدیریت پایدار آب در باغهای مدرن
گوناگون2 هفته پیشهمافزایی سیاستگذاران و نخبگان فناوری؛ ایرانمال میزبان همایش ملی شرکتهای دانشبنیان

























