پایگاه خبری داوان نیوز: نخستین قرارداد انتقال فناوری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) در حوزه «کشاورزی هوشمند و هوش مصنوعی» با هدف افزایش بهره‌وری آب و توسعه کشاورزی دقیق، در جریان سفر دو روزه «غلامرضا گل‌محمدی» معاون وزیر جهاد به استان اردبیل، میان تات و کشت و صنعت پارس به امضا رسید.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، سفر دو روزه دکتر غلامرضا گل‌محمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، به استان اردبیل با امضای نخستین قرارداد انتقال فناوری در حوزه کشاورزی هوشمند و هوش مصنوعی میان سازمان تات و کشت و صنعت پارس به نقطه عطف خود رسید. این قرارداد که مدیریت هوشمند ۱۲۰۰ هکتار از مزارع را رقم می‌زند، گامی عملی برای گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی دقیق و داده‌محور در ایران محسوب می‌شود.

جزئیات قرارداد هوشمندسازی مزارع

بر اساس این قرارداد که روز پنجشنبه، ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ در پارس‌آباد مغان منعقد شد، فناوری «مدل تلفیقی آبیاری هوشمند و مدیریت پیشرفته مزرعه» از سوی سازمان تات در مزارع شرکت پارس مستقر و اجرایی خواهد شد.

اجرای طرح‌های پایلوت ملی، انتقال و بومی‌سازی دانش فنی، پایش هوشمند فرآیندهای تولید، تحلیل داده‌ها و ارزیابی عملکرد در حوزه کشاورزی دانش‌بنیان از دیگر محورهای این همکاری است. این قرارداد با هدف افزایش بهره‌وری، مدیریت بهینه منابع آب، توسعه کشاورزی دقیق، ارتقای امنیت غذایی و حرکت به‌سوی کشاورزی نسل جدید منعقد شده است.

شرکت کشت و صنعت و دامپروری پارس، تأمین‌کننده ۷۰ درصد بذر ذرت مصرفی کشور، به عنوان نخستین مجری این طرح دانش‌بنیان انتخاب شده است.

راه‌اندازی ۲ هزار مزرعه الگویی برای ۵ محصول استراتژیک

دکتر گل‌محمدی در حاشیه این سفر و در جمع خبرنگاران از اجرای طرح ملی راه‌اندازی ۲ هزار مزرعه الگویی برای پنج محصول استراتژیک و کلیدی کشور در سال جاری خبر داد.

وی با اشاره به نقش محوری استان اردبیل به عنوان یکی از قطب‌های تولید محصولات غذایی کشور، گفت: اقتصاد مقاومتی مترادف با افزایش بهره‌وری و حداکثر استفاده از منابع آب و خاک است. نزدیک‌ترین مسیر برای رسیدن به حداکثر تولید در واحد سطح، اشاعه ایده‌های نو و یافته‌های علمی میان کشاورزان است.

معاون وزیر جهاد کشاورزی سال جاری را «سال آموزش و افزایش اطلاعات علمی بهره‌برداران» نامید و افزود: امسال، هر یک از ۲ هزار کشاورز پیشرو در قالب مزارع الگویی، ۲۰ نفر را تحت آموزش چهره‌به‌چهره و بازدیدهای علمی قرار می‌دهند. اختلاف عملکرد این مزارع با سایر مزارع بسیار معنادار است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش زنان بهره‌بردار عشایری تصریح کرد: حدود ۱۰.۵ میلیون زن بهره‌بردار عشایری در کشور فعال هستند که سازمان تات برنامه‌ریزی مدونی برای بهره‌گیری از ظرفیت آنان در تأمین ۲۰ درصد تخم‌مرغ و مرغ کشور در دست اجرا دارد.

سفر از پارس‌آباد آغاز شد؛ یاد شهدا و تأکید بر تحقیقات کاربردی

سفر دکتر گل‌محمدی به استان اردبیل روز چهارشنبه از پارس‌آباد مغان و با ادای احترام به مقام شامخ شهدا آغاز شد. اولین ایستگاه، ایستگاه تحقیقات کشاورزی دشت مغان بود. در این بازدید که با حضور مدیران محلی انجام شد، بر تقویت تحقیقات کاربردی برای افزایش بهره‌وری کشاورزی تأکید شد.

همچنین تفاهم‌نامه همکاری بین سازمان تات و کشت و صنعت و دامپروری مغان برای ارائه رایگان خدمات تحقیق، آموزش و ترویج به امضا رسید تا پژوهش به عرصه تولید نزدیک‌تر شود.

هم‌افزایی مجلس و پژوهش؛ بازدید نماینده اردبیل از مراکز تحقیقاتی

در جریان این سفر، دکتر احد بیوته، نماینده مردم اردبیل، نیر، نمین و سرعین در مجلس شورای اسلامی، با حضور در کنار معاون وزیر از ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آلاروق و ایستگاه بذرگیری چغندر قند اردبیل بازدید کرد.

دکتر بیوته در این بازدیدها با اشاره به ضرورت حمایت از روستاییان و تقویت اقتصاد روستاها، اظهار داشت: ایجاد طرح‌های حمایتی برای توسعه اشتغال و خودکفایی روستاییان باید با جدیت دنبال شود. ضروری است مسیر تبدیل دانش به ثروت بیش از گذشته تقویت شود.

نماینده مردم اردبیل در مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: نمایندگان مجلس آمادگی کامل دارند تا از برنامه‌ها و طرح‌های مرتبط با تبدیل دانش به ثروت و توسعه ظرفیت‌های علمی و کشاورزی کشور حمایت کنند.

در این بازدیدها، موضوع تولید بذر چغندر به عنوان یکی از ظرفیت‌های راهبردی استان اردبیل و پایه مهم تأمین بذر کشور و همچنین آغاز کشت حبوبات با اهداف تحقیقاتی مورد بررسی قرار گرفت.

بازدید از گلخانه هوشمند هیدروپونیک

معاون وزیر به همراه هیأت همراه، از گلخانه هوشمند هیدروپونیک در پارس‌آباد مغان نیز بازدید کرد. این مجموعه که با بهره‌گیری از فناوری‌های روز نقش مهمی در افزایش بهره‌وری، مدیریت مصرف آب و توسعه تولیدات گلخانه‌ای ایفا می‌کند، به عنوان الگویی موفق برای توسعه کشاورزی دانش‌بنیان در منطقه معرفی شد.

دیدار با استاندار اردبیل؛ تأکید بر توسعه کشاورزی دانش‌بنیان

سفر دو روزه دکتر گل‌محمدی با دیدار با دکتر مسعود امامی یگانه، استاندار اردبیل به پایان رسید. در این نشست که دکتر فهیمی (نماینده مردم پارس‌آباد، بیله‌سوار و اصلاندوز)، دکتر قلندری (فرماندار اردبیل)، دکتر احدی‌عالی (رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان) و دکتر شهبازی (رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان) حضور داشتند، مسائل کلان توسعه بخش کشاورزی و پژوهش‌های کاربردی مورد بحث قرار گرفت.

دکتر گل‌محمدی بر نقش سازمان تات در ارتقای بهره‌وری، پشتیبانی علمی از طرح‌های استانی و گسترش آموزش‌های هدفمند تأکید کرد. استاندار اردبیل نیز ضمن استقبال از ظرفیت‌های علمی سازمان تات، آمادگی استانداری را برای هم‌افزایی در طرح‌های دانش‌بنیان و توسعه پایدار بخش کشاورزی استان اعلام کرد.

تأکید جهاد کشاورزی اردبیل بر ایجاد مراکز تحقیقاتی جدید

در حاشیه این سفر، علی‌حسین احدی‌عالی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل، با اشاره به جایگاه استان در تولیدات دامی (رتبه ۱۰ کشور در صنعت دامداری، رتبه ۳ در پرورش گاومیش و رتبه ۷ در پرورش گوسفند)، از آمادگی برای واگذاری زمین مورد نیاز برای احداث مرکز تحقیقات طیور و ماکیان در پایاب سد خداآفرین خبر داد.

وی با بیان اینکه «ترویج، پل ارتباطی میان محققان و تولیدکنندگان است»، بر لزوم راه‌اندازی مرکز تحقیقات تولیدات گلخانه‌ای در اردبیل نیز تأکید کرد.

جایگاه راهبردی استان اردبیل در کشاورزی کشور

گفتنی است استان اردبیل با ۱۸ هزار کیلومتر مربع وسعت و تولید سالانه ۴.۵ میلیون تن انواع محصول کشاورزی، ۴ درصد از تولیدات کشاورزی کشور را به خود اختصاص داده است.

از مجموع ۷۵۰ هزار هکتار اراضی قابل کشت استان، ۲۷۰ هزار هکتار آبی و ۴۸۰ هزار هکتار دیم است. این استان با تولید حدود ۵۸۰ هزار تن گندم، ۸۵۰ هزار تن سیب‌زمینی و ۴۵۰ هزار تن محصولات باغی، سهم عمده‌ای در تأمین نیاز کشور دارد.

پیام پایانی سفر از زبان دکتر گل‌محمدی: همه بخش‌های استان با وحدت و همدلی کار می‌کنند و این انسجام در بخش کشاورزی استان هم مشهود است. آینده کشاورزی در پیوند علم، فناوری و تولید رقم می‌خورد.

پایگاه خبری داوان نیوز: در شرایط تورم و جنگ، وزارت جهاد کشاورزی مدل «تولیدگرایی توأم با عدالت توزیعی» را در پیش گرفته است. این سیاست با ابزارهایی نظیر خرید تضمینی گندم با نرخ تشویقی و مدیریت ذخایر استراتژیک، عملاً حمایت از تولیدکننده را به عنوان بستر تحقق امنیت غذایی مصرف‌کننده تعریف می‌کند.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، وزارت جهاد کشاورزی به عنوان متولی اصلی تأمین امنیت غذایی کشور، همواره در میانه میدان تقابل دو نیروی متضاد قرار داشته است: از یک سو، تولیدکنندگان (کشاورزان، دامداران و واحدهای صنعتی وابسته) که خواستار قیمت‌های بالاتر و جبران هزینه‌های فزاینده تولید هستند، و از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان (عموم مردم) که در شرایط تورمی، قدرت خرید خود را از دست داده و نیازمند قیمت‌های کنترل‌شده و یارانه‌ای هستند.

این معضل در شرایط جنگی و تحریم‌های بین‌المللی ابعاد مضاعف می‌یابد. در چنین شرایطی، نه تنها زنجیره‌های تأمین بین‌المللی مختل می‌شود، بلکه انتظارات روانی جامعه نیز به عاملی تعیین‌کننده در نوسانات بازار تبدیل می‌گردد. پرسش اصلی آن است که سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی در این برهه حساس، به کدام سمت متمایل بوده است.

شواهد سیاستی: گام‌های عملی وزارت جهاد کشاورزی

بررسی اظهارات مقامات ارشد این وزارتخانه و داده‌های عملکردی در بهار ۱۴۰۵ (مقارن با دوره‌ای که از آن با عنوان “جنگ تحمیلی ۴۰ روزه” یاد می‌شود) نشان‌دهنده اتخاذ یک استراتژی دوگانه اما یکپارچه است.

حمایت از تولیدکننده: بنیان امنیت غذایی

دولت با این درک که “تولید ضعیف، امنیت غذایی را با خطر مواجه می‌سازد”، چندین سیاست حمایتی مشخص را دنبال کرده است:

– خرید تضمینی با نرخ تشویقی: یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایت از کشاورزان، خرید تضمینی محصولات اساسی به‌ویژه گندم است. در سال جاری، دولت نرخی بالاتر از نرخ مصوب (بیست هزار تومان بیشتر) را برای خرید گندم تصویب کرد و هزینه بیمه محصول را نیز تقبل نمود تا انگیزه تولید را افزایش دهد. آمارها حاکی از آن است که میزان خرید تضمینی تا اواخر بهار به ۶۵۰ هزار تن رسیده و پیش‌بینی تولید ۱۳ تا ۱۴ میلیون تن گندم می‌رود که وابستگی به واردات را کاهش می‌دهد.

– اصلاح ارز ترجیحی: علی‌رغم نگرانی‌ها از افزایش قیمت‌ها، وزارت جهاد کشاورزی اصلاح ارز ۴۲۰۰ تومانی را عاملی برای جلوگیری از رانت و فساد، افزایش انگیزه تولید داخلی و کاهش قاچاق معکوس کالاها ارزیابی می‌کند. این سیاست در بلندمدت به نفع تولید ملی طراحی شده است.

حمایت از مصرف‌کننده: کنترل تورم و مدیریت بحران

همزمان با حمایت از تولید، نهادهای مسئول به دنبال جلوگیری از شوک قیمتی به سفره مردم هستند:

– پایش لحظه‌ای و مقابله با گران‌فروشی: غلامرضا نوری، وزیر جهاد کشاورزی، در اردیبهشت‌ماه دستور بررسی قیمت ۱۰ قلم کالای اساسی را صادر کرد و تأکید نمود که “با همان شدتی که از قیمت‌های عادلانه به نفع تولیدکننده دفاع می‌کنیم، منصفانه از قیمت برای مصرف‌کننده نیز دفاع کرده و با هر نوع گران‌فروشی قاطعانه مقابله می‌کنیم”.

– نتایج عینی کاهش تورم: آمارهای رسمی نشان می‌دهد که تورم گروه خوراکی‌ها از ۱۵.۵ درصد در بهمن به ۵.۵ درصد در فروردین کاهش یافته است که نشان‌دهنده موفقیت نسبی در کنترل هزینه‌های مصرف‌کننده در شرایط جنگی است.

– مدیریت ذخایر استراتژیک: بر اساس گزارشات، ذخیره کالاهای اساسی در بندر امام خمینی به ۳ میلیون تن رسید و اعلام شد که حتی در صورت تداوم جنگ، کمبودی برای چندین ماه احساس نخواهد شد.

تحلیل تعادل: تولیدگرایی در لفافه حمایت از مصرف

واقعیت سیاست‌گذاری در وزارت جهاد کشاورزی آن است که حمایت از تولیدکننده به مثابه حمایت از مصرف‌کننده بلندمدت تعریف شده است. همان‌طور که معاون برنامه‌ریزی این وزارتخانه اشاره کرده، “حمایت از مصرف‌کننده نباید به گونه‌ای باشد که تولیدکننده متضرر شود؛ چرا که کاهش سودآوری، منجر به افت تولید و در نهایت افزایش قیمت‌ها خواهد شد”.

این دیدگاه با یافته‌های علمی نیز همخوانی دارد. یک مطالعه پژوهشی از دانشگاه تهران نشان می‌دهد که به ازای افزایش یک درصدی حمایت‌های بخش کشاورزی، شاخص امنیت غذایی ۰.۰۰۵ درصد افزایش می‌یابد و سیاست‌های حمایتی دولت بر امنیت غذایی کشور تأثیر مثبت داشته است.

در شرایط جنگی اخیر (که از آن به عنوان “جنگ رمضان” یاد می‌شود)، این وزارتخانه موفق شد با تکیه بر تولید داخلی (تأمین ۸۵ درصد نیازها از داخل) و مدیریت هوشمندانه، از بروز کمبود یا تلاطم شدید قیمتی جلوگیری کند.

جدول تحلیل تطبیقی سیاست‌ها

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، برخلاف تصور رایج که دولت‌ها در شرایط تورمی ناچار به انتخاب “تولید یا مصرف” هستند، بررسی عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در دوره اخیر نشان می‌دهد که این وزارتخانه به دنبال مدیریت توأمان بوده است.

سیاست این وزارتخانه نه به سمت “سرکوب قیمت‌ها” رفته که تولید را نابود کند و نه اجازه “تورم افسارگسیخته” را داده که سفره مردم را هدف قرار دهد. بلکه با تکیه بر مؤلفه‌هایی نظیر افزایش تولید داخلی (کاهش وابستگی به واردات در زمان جنگ)، مداخله هدفمند (خرید تضمینی همراه با نظارت بر توزیع) و شفاف‌سازی اطلاعات (اعلام آمار دقیق از ذخایر برای کاهش التهاب روانی)، مدل “تولیدگرایی توأم با عدالت توزیعی” را به پیش برده است.

در پاسخ به سوال اصلی، می‌توان گفت که محور سیاست، حمایت از تولیدکننده است، اما در چارچوبی که منافع مصرف‌کننده به عنوان هدف غایی (امنیت غذایی) حفظ شود.

پایگاه خبری داوان نیوز: اگر داراب رکورددار سطح زیر کشت (۵۶۰۰ هکتار) است، کاشان با ۴۷ کارخانه مدرن، دروازه صادرات ۲.۶ میلیون دلاری عرقیات ایران به اروپاست؛ آماری که جایگاه استراتژیک این آیین کهن در اقتصاد ملی را نشان می‌دهد.

به گزارش خبرنگار ما، در حالی که امروز (۲۰ اردیبهشت) در تقویم ملی ایران به نام «روز گل محمدی و گلاب» نامگذاری شده است، هوای بسیاری از شهرهای مرکزی و جنوبی ایران نه با باد بهاری که با عطر مست کننده «گل سرخ» آمیخته شده است. این روز، نقطه اوج فصل برداشت «گل محمدی» (*Rosa damascena*) و آغاز آیین دیرینه گلاب‌گیری است؛ آیینی که اگرچه ریشه در کهن‌ترین باورهای ایرانی دارد، اما امروز به یک صنعت پردرآمد و دیپلماسی عمومی قدرتمند برای کشور تبدیل شده است.

گزارش تحلیل پایگاه خبری «نبض صنعت» نشان می‌دهد که ایران نه تنها خاستگاه اصلی این گل عتیقه است، بلکه با تکیه بر آمارهای رسمی وزارت جهاد کشاورزی، بیش از ۳۰ هزار هکتار زمین زیر کشت این محصول دارد و قطب اول صادرات گلاب و غنچه خشک شده در جهان محسوب می‌شود .

استان‌های پیشرو؛ از قلب تاریخ تا رکوردداران تولید

بررسی الگوی کشت گل محمدی در کشور نشان می‌دهد که این محصول دیگر محدود به چند استان سنتی نیست، اما همچنان تمرکز کیفی و کمی تولید در مناطق مستعد اقلیمی متمرکز است. در این میان، استان فارس به عنوان رکورددار کمی تولید معرفی می‌شود. بر اساس آخرین گزارش‌های سازمان جهاد کشاورزی فارس، این استان به تنهایی حدود ۴۶ درصد از کل سطح زیر کشت گل محمدی کشور را به خود اختصاص داده است .

در دل استان فارس، شهرستان داراب با بیش از ۵ هزار و ۶۰۰ هکتار مزرعه (عمدتاً دیم) به عنوان بزرگترین دشت بارور گل محمدی جهان شناخته می‌شود. در سوی دیگر این استان، میمند (شهرستان فیروزآباد) به عنوان پایتخت گلاب ایران شناخته می‌شود. جالب توجه است که با وجود برداشت عظیم گل در داراب، بخش قابل توجهی از این مواد اولیه برای فرآوری و تبدیل به گلاب به واحدهای صنعتی در مناطق دیگر، به ویژه کاشان ارسال می‌شود .

در مقابل، استان اصفهان به ویژه شهرستان کاشان، نقش هاب فرآوری و صادرات گلاب را ایفا می‌کند. کاشان به تنهایی مسئول تولید بیش از ۷۰ درصد گلاب و عرقیات گیاهی کشور است. این شهرستان دارای ۲۴۰۰ کارگاه سنتی و ۴۷ کارخانه صنعتی مدرن گلاب‌گیری است .

سایر استان‌های مطرح در این عرصه عبارتند از استان کرمان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی، لرستان و مرکزی. در استان مرکزی، روستای شهابیه خمین به عنوان قطب تولید گلاب و میزبان جشنواره ملی گلاب که از امروز به مدت سه روز برگزار می‌شود، شناخته می‌شود، ضمن اینکه استان زنجان نیز در سال‌های اخیر با رویکرد تولید محصول ارگانیک و با کیفیت، خود را به عنوان یکی از قطب‌های نوظهور مطرح کرده است .

تحلیل اقتصادی؛ عبور از سنت به سمت درآمد ارزی

داده‌های تحلیلی حاکی از آن است که اقتصاد گلاب در ایران وارد فاز تازه‌ای شده است. بر اساس اعلام مسئولان وزارت جهاد، در سال زراعی گذشته بیش از ۶۸ هزار تن گل محمدی در کشور برداشت شده است . اما نکته حائز اهمیت، رشد چشمگیر صادرات است.

ارقام صادراتی:
تنها در سال گذشته، ایران موفق به صادرات ۲.۶ میلیون دلار غنچه و گلبرگ خشک شده (Dry Petals) شده است که رشدی ۲۴ درصدی از نظر ارزش و ۵۱ درصدی از نظر وزنی را نشان می‌دهد .

مقاصد صادراتی:
بازارهای هدف هوشمندانه انتخاب شده‌اند. گلاب ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس (امارات، کویت، عربستان)، اروپا (آلمان، فرانسه، بریتانیا) و آسیای شرقی (چین به عنوان یکی از بزرگترین بازارهای هدف) صادر می‌شود .

تقویم گلاب‌گیری و جایگاه فرهنگی

فصل گلاب‌گیری معمولاً از اواخر اردیبهشت آغاز و تا اوایل تیرماه ادامه می‌یابد. در این بازه زمانی، آیین‌های خاصی در شهرهای مختلف برگزار می‌شود. شهابیه خمین این روزها میزبان جشنواره‌ای است که به تازگی در فهرست میراث ناملموس ملی به ثبت رسیده است .

با این حال، گزارش میدانی حاکی از چالش‌هایی نظیر کمبود نیروی کار ماهر در زمان برداشت و نوسانات قیمت سوخت (برای دیگ‌های سنتی مسین) است که سودآوری برخی کارگاه‌های کوچک سنتی را تحت فشار قرار داده است. در مقابل، واحدهای صنعتی با استفاده از متدهای بازاریابی مدرن و اخذ گواهی‌های ارگانیک (مانند برندهای کاشانی حاضر در نمایشگاه گلفود ۲۰۲۶)، توانسته‌اند جایگاه خود را در بازارهای اروپایی حفظ کنند.