گزارش
دهه طلایی برای قیمت زمینهای کشاورزی
طی یک دهه پرتلاطم، قیمت زمینهای کشاورزی در ایران رشدی انفجاری را تجربه کرده است؛ روندی که بیش از آنکه متأثر از ارزش تولیدی و اقتصادی کشاورزی باشد، در دام تورم، بحران آب و طمع برای تغییر کاربری اسیر شده است. این مقاله با واکاوی عوامل پشت پرده، تحلیلی از گذر این دارایی ارزشمند از «منبع تولید غذا» به «کالایی برای سفتهبازی» ارائه میدهد.
پایگاه خبری داوان نیوز: بررسیها نشان میدهد قیمت زمینهای کشاورزی در ایران طی دهه گذشته، رشدی به مراتب فراتر از نرخ تورم رسمی را ثبت کرده است. در این بازه زمانی، شکاف قیمتی بین زمینهای دارای منبع آب مطمئن و زمینهای دیم یا فاقد آب، به شدت عمیقتر شده و نزدیکی به کلانشهرها به اصلیترین عامل تعیینکننده بدل گشته است. این مقاله، اعداد و عوامل پشت این تغییرات بزرگ را بررسی میکند.
به گزارش داوان نیوز: قیمت زمین کشاورزی در ایران طی دهه گذشته تحت تأثیر عوامل پیچیده و درهمتنیدهای قرار داشته است. برخلاف کالاهای همگن، ارزشگذاری این زمینها تابعی از عوامل متعددی از جمله کیفیت خاک، دسترسی به منابع آب، موقعیت جغرافیایی، نرخ تورم، سیاستهای کلان اقتصادی و حتی انتظارات برای تغییر کاربری است. این مقاله به بررسی روند کلی، عوامل کلانی مؤثر و روشهای متداول ارزشگذاری زمینهای کشاورزی در این بازه زمانی میپردازد.
۱. روند کلی قیمتها: یک سیر صعودی پرشتاب
قیمت زمینهای کشاورزی در ایران طی دهه ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲، بهطور کلی روندی صعودی و شتابان را تجربه کرده است. این افزایش، بیش از آنکه ناشی از بهبود بهرهوری در بخش کشاورزی باشد، متأثر از شرایط تورمی کلان اقتصاد ایران و ارزش ذاتی زمین بهعنوان یک دارایی امن برای حفظ سرمایه بوده است. در حالی که نوساناتی در این روند وجود داشته، اما سیکل کلی آن صعودی بوده است.
عوامل کلان مؤثر بر قیمتگذاری:
تورم لجامگسیخته: تورم دورقمی و گاهی سهرقمی در اقتصاد ایران، باعث شد سرمایهگذاران و مردم عادی به سمت داراییهای مشهود مانند زمین و مسکن هجوم بیاورند. زمین کشاورزی، بهویژه در حاشیه کلانشهرها، به یک پناهگاه امن برای سرمایهگذاری تبدیل شد.
نوسانات ارزی: شوکهای ارزی متعدد در این دهه، باعث افزایش هزینههای نهادههای کشاورزی و بهتبع آن، افزایش ارزش برآوردی محصول و زمین شد. همچنین، افرادی که پساندازهای ارزی داشتند، برای حفظ ارزش دارایی خود به خرید زمین روی آوردند.
کمبود آب و تغییرات اقلیمی: تشدید بحران آب در بسیاری از مناطق ایران، باعث ایجاد شکاف عمیق در قیمت زمینهای دارای منبع آب مطمئن (مانند چاههای مجاز یا حقابه رودخانهها) و زمینهای دیم یا فاقد منبع آب شد. قیمت زمینهای در مناطق پرآب بهطور نامتناسبی افزایش یافت.
فشار برای تغییر کاربری: نزدیکی به شهرها و مناطق صنعتی، بزرگترین عامل افزایش قیمت بود. ارزش بالقوه زمین کشاورزی برای تبدیل به مسکونی، تجاری یا صنعتی، مهمترین متغیر در تعیین قیمت نهایی آن بوده است. این عامل بهویژه در حاشیه شهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد و شیراز کاملاً مشهود است.
سیاستهای دولتی: قوانین مربوط به حفظ کاربری اراضی کشاورزی اگرچه با هدف جلوگیری از تغییر کاربری وضع شدهاند، اما در برخی موارد با ایجاد محدودیت در عرضه، به افزایش قیمت زمینهای واجد شرایط تغییر کاربری کمک کردهاند. از سوی دیگر، پرداخت یارانه و تسهیلات برای برخی محصولات، میتوانست اندکی بر ارزش زمین در مناطق خاصی بیفزاید.
روشهای متداول ارزشگذاری:
برای تعیین قیمت دقیق یک ملک کشاورزی، از روشهای علمی و تخصصی استفاده میشود که مهمترین آنها «روش هدانیک» (Hedonic Pricing Method) است. در این روش، ارزش زمین بر اساس ویژگیهای مختلف آن تعیین میگردد:
منابع آب: وجود چاه، قنات، رودخانه و حجم آب مجاز.
کیفیت خاک: بافت خاک، عمق خاک و مواد مغذی.
موقعیت و دسترسی: فاصله تا مراکز شهری، جادههای اصلی و بازار فروش.
پیشینه کشت: نوع محصولات کشت شده و سودآوری آنها.
وضعیت حقوقی: نوع سند (ملکی، عرصه و اعیان) و دارا بودن پروانه بهرهبرداری.
برای امور رسمی مانند تقسیمنامه ارث یا دعاوی قضایی، کارشناسان رسمی دادگستری با در نظر گرفتن این عوامل، قیمت رسمی و قانونی زمین را تعیین میکنند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، طی دهه گذشته، قیمت زمین کشاورزی در ایران بیش از آنکه بازتابی از ارزش تولیدی و اقتصادی آن باشد، آینهای از شرایط تورمی، بحرانهای زیستمحیطی (بهویژه آب) و فشار برای تغییر کاربری بوده است. این روند منجر به ایجاد یک شکاف بزرگ بین قیمت زمین و توان اقتصادی کشاورزان شده و تداوم آن میتواند امنیت غذایی را در بلندمدت با چالشهای جدی مواجه سازد. برای مهار این روند، نیاز به اجرای سیاستهای اقتصادی باثبات، مدیریت یکپارچه منابع آب و حفاظت جدی از اراضی کشاورزی در برابر تغییر کاربری غیراصولی احساس میشود.
پرونده ویژه
فلوپیرام کاوش؛ تجربه موفق آمریکای جنوبی و پتانسیل آن در ایران
همزمان با هشدار کارشناسان نسبت به افزایش مقاومت آفات و خسارت ۱۰۰ میلیارد دلاری نماتدها به کشاورزی جهان، شرکت دانشبنیان کاوش کیمیای کرمان در همایش ملی نماتدشناسی، از جدیدترین دستاورد خود با نام “فلوپیرام کاوش” رونمایی کرد تا پاسخی علمی و کمخطر به بحران کاهش عملکرد محصولات استراتژیک باشد.
پایگاه خبری داوان نیوز: شرکت کاوش کیمیای کرمان، با حضور فعال در سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران، از جدیدترین محصول خود با نام «فلوپیرام کاوش» رونمایی کرد. این نماتدکش نسل جدید که با تکیه بر دانش روز و فناوریهای پیشرفته تولید شده است، نویدبخش تحولی اساسی در مبارزه با آفات خاکزی و نماتدهای مهلک محصولات کشاورزی خواهد بود.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، حسین نسایی، مسئول فنی شرکت کاوش کیمیای کرمان (عضو گروه کارواش)، طی سخنانی در سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران به تشریح ویژگیهای منحصربهفرد این محصول و اهمیت مدیریت نوین آفات پرداخت. وی با اشاره به چالش یکصد ساله استفاده از آفتکشهای شیمیایی گفت: متاسفانه خوشبینی اولیه نسبت به حذف کامل آفات با سموم شیمیایی نه تنها محقق نشد، بلکه شاهد افزایش مقاومت و سازگاری عواملی مانند قارچها، باکتریها و نماتدها نسبت به این مولکولها بودهایم. این تهدید رو به رشد، نیازمند نگاهی عمیقتر و استفاده از فناوریهای کارآمدتر است.
نسایی در ادامه به آمار خسارتبار نماتدها اشاره کرد و افزود: بر اساس جدیدترین آمار، نماتدها سالانه حدود 100 میلیارد دلار به محصولات کشاورزی در جهان خسارت وارد میکنند. در ایران نیز محصولات کلیدی مانند سیبزمینی در معرض خطر آفات مهاجمی همچون نماتد سیست طلایی قرار دارند که به دلیل تغییرات اقلیمی و تجارت جهانی، دامنه شیوع آن روزبهروز در حال گسترش است.
چرا “فلوپیرام کاوش” یک محصول استراتژیک است؟
مسئول فنی شرکت کاوش کیمیای کرمان در بخش دیگری از صحبتهای خود، به معرفی مزایای رقابتی و فنی نماتدکش جدید پرداخت که آن را به گزینهای ایدهآل برای کشاورزان تبدیل میکند:
– ایمنی بالا (کمخطر): بر اساس ردهبندی سازمان بهداشت جهانی (WHO)، این محصول در رده “U” (Unlikely to present acute hazard) قرار دارد و فاقد سمیت حاد است (LD50 بیش از 5000 میلیگرم). این ویژگی، ایمنی کاربران، مصرفکنندگان و محیط زیست را تضمین میکند.
– دوره کارنس کوتاه: دوره کارنس (فاصله زمانی آخرین مصرف تا برداشت محصول) این نماتدکش تنها سه روز است که در مقایسه با محصولات قدیمی با کارنس 90 روزه، انقلابی در امنیت غذایی و سلامت جامعه محسوب میشود.
– اثر دوگانه (نماتدکش و قارچکش): ماده موثره “فلوپیرام” علاوه بر کنترل نماتدها (از طریق مختل کردن زنجیره تنفسی میتوکندری)، خاصیت قارچکشی نیز دارد و بیماریهای مهم خاکزی نظیر پیتیوم، فوزاریوم و آلترناریا را نیز کنترل میکند. این ویژگی منجر به سلامت بنریشه، افزایش جذب مواد غذایی و در نهایت حداکثر شدن بهرهوری محصول میشود.
– خاصیت سیستمیک و ماندگاری در خاک: این ترکیب پس از مصرف، جذب گیاه شده و به صورت سیستمیک در آن حرکت میکند. همچنین با ماندگاری در لایه اصلی خاک (5 تا 20 سانتیمتری) و حرکت افقی، محافظتی پایدار (به طور متوسط 80 روز) از گیاه در برابر حملات نماتدها به عمل میآورد.
– مصرف پایین و بهینه: میزان مصرف بسیار پایین (بین 0.5 تا 1.25 لیتر در هکتار) در مقایسه با محصولات سنتی (تا 25 کیلوگرم در هکتار)، آن را به محصولی اقتصادی و دوستدار محیط زیست تبدیل کرده است.
– انعطاف در زمان مصرف: به دلیل سازگاری بالای این ترکیب با گیاه، میتوان آن را بلافاصله پس از نشاکاری یا در مراحل ابتدایی کشت مورد استفاده قرار داد.
حسین نسایی در پایان بر قابلیت منحصربهفرد این محصول به عنوان ضدعفونیکننده بذر (مصرف در کشورهای پیشرفتهای همچون برزیل و آمریکا برای محصول سویا) تاکید کرد و گفت: فلوپیرام کاوش با دوز مصرف پایین و ایمنی بالا، پ réponس به نیاز مبرم کشاورزی مدرن ایران برای مقابله با آفات مقاوم و حفظ امنیت غذایی است. میزان مصوب این محصول برای مزارع سیبزمینی 625 میلیلیتر در هکتار تعیین شده است.
شرکت کاوش کیمیای کرمان با ارائه این محصول، گامی بلند در جهت توسعه کشاورزی پایدار و دانشبنیان در کشور برداشته است.
پرونده ویژه
تهدید خاموش کشاورزی ایران در همایش ملی نماتدشناسی بررسی شد
سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران، با گردهمایی اساتید برجسته و شرکتهای دانشبنیان در دانشگاه تربیت مدرس، علاوه بر تجلیل از پیشکسوتان این عرصه، میزبان رونمایی از یک نماتدکش کاملاً بومی و ایرانی بود.
پایگاه خبری داوان نیوز: سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با هدف بررسی جدیدترین دستاوردهای پژوهشی در حوزه مدیریت آفات خاکزی و با تأکید بر نقش آن در امنیت غذایی، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با حضور گسترده اساتید برجسته، پژوهشگران، دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد رشته گیاهپزشکی و همچنین نمایندگان شرکتهای دانشبنیان، به میزبانی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.
این رویداد علمی معتبر که بستری برای تبادل آخرین دستاوردهای بنیادی و کاربردی در حوزه نماتدشناسی فراهم آورد، با تجلیل از پیشکسوتان و چهرههای ماندگار این عرصه در کشور همراه بود.
مراسم افتتاحیه با سخنرانی دکتر ابراهیم پورجم، رئیس انجمن نماتدشناسی ایران، و دکتر محمدرضا رضاپناه، رئیس اتحادیه انجمنهای علوم گیاهپزشکی، آغاز شد. این سخنرانان که از چهرههای کلیدی و پیشگام این حوزه در کشور بشمار می روند، بر نقش حیاتی پژوهشهای کاربردی نماتدشناسی در افزایش بهرهوری کشاورزی و تأمین امنیت غذایی پایدار تأکید کردند. در ادامه، دکتر هادی کریمیپور فرد، دبیر علمی همایش، به تشریح روند داوری مقالات و کیفیت آثار ارسالی پرداخت.
تقدیر از مقام علمی پیشکسوتان و رونمایی از فناوری بومی
در بخش ویژه این رویداد، از یک عمر تلاش علمی و تأثیرگذار استادان پیشکسوت نماتدشناسی ایران قدردانی به عمل آمد. این حرکت نمادین، پاسداشت نیم قرن تلاش بیوقفه برای توسعه این دانش راهبردی در کشور بود.



همچنین، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران محلی برای نمایش توانمندی شرکتهای دانشبنیان داخلی بود. در این راستا، حسین نسائی از شرکت کاوش کیمیای کرمان، ضمن حضور در همایش، به معرفی یک نماتدکش بومی و کاملاً ایرانی پرداخت. این محصول که نتیجه تحقیقات گسترده تیم فنی این شرکت است، گامی مؤثر در جهت خودکفایی و کاهش وابستگی به واردات سموم شیمیایی محسوب میشود و نویدبخش تحولی در مدیریت پایدار بیماریهای گیاهی است.

مرور جدیدترین یافتههای پژوهشی در محورهای تخصصی
بخش علمی همایش با ارائه سخنرانیهای تخصصی و وزین توسط پژوهشگران برجسته کشور ادامه یافت. محورهای اصلی این گردهمایی که جدیدترین چالشها و راهکارهای این رشته را پوشش میداد، عبارت بودند از:
– تنوع زیستی و سیستماتیک نماتدها: شامل مطالعات نوین در زمینه نماتدهای انگل گیاهی، نماتدهای آزادزی و بیمارگر حشرات.
– اکولوژی و بیماریزایی: بررسی پراکنش جغرافیایی، زیستشناسی و مکانیسمهای بیماریزایی نماتدهای خسارتزا.
– کنترل بیولوژیک: کاربردهای نوین نماتدهای بیمارگر حشرات در برنامههای مدیریت تلفیقی آفات (IPM).
– مدیریت پایدار: راهکارهای نوین در کنترل و مهار نماتدهای انگل گیاهی با رویکرد کاهش مصرف سموم شیمیایی.
در این نشستها، پژوهشگرانی نظیر رضا قرین، جواد کریمی، مهسا مفتاحی، فاطمه شکاری ماهونکی و مهدی نصر اصفهانی به ارائه دستاوردهای تحقیقاتی حول محور همایش پرداختند که با استقبال و پرسشهای تخصصی حاضران مواجه شد.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، سومین همایش ملی نماتدشناسی ایران با ایجاد پیوندی مؤثر میان دانشگاه، بخش تحقیقات و صنعت، بار دیگر ثابت کرد که سرمایهگذاری بر روی دانش نماتدشناسی، نقشی کلیدی در افزایش بهرهوری کشاورزی و حفظ سرمایههای ملی در مقابل آفات خاموش و مخرب خاکزی ایفا میکند.
سردبیر
طراحی هوشمند نیروگاههای خورشیدی؛ کلید حفظ سلامت خاک و افزایش بهرهوری کشاورزی
توسعه نیروگاههای خورشیدی اگر بدون مطالعه و طراحی صحیح انجام شود، بهجای کمک به محیط زیست، به فشردگی خاک، کاهش تنوع میکروبی و اختلال در چرخه مواد مغذی منجر خواهد شد. تحقیقات جدید نشان میدهد که معماری پنلهای فتوولتائیک (شامل ارتفاع و فاصله آنها) نقش کلیدی در جلوگیری از تخریب اراضی ایفا میکند.
پایگاه خبری داوان نیوز: یک مطالعه جامع جدید نشان میدهد که سیستمهای کشاورزی-خورشیدی (Agrivoltaics) با تغییر بنیادین رطوبت، دما و فعالیت میکروبی خاک، منجر به ایجاد مناطق ناهمگن در زیر و بین پنلها میشوند. محققان تأکید میکنند که طراحی و مدیریت صحیح این تأسیسات میتواند سلامت خاک را احیا کرده و تابآوری محصولات را به ویژه در مناطق تخریبشده و خشک افزایش دهد.
به گزارش داوان نیوز، تحقیقات جدید منتشرشده در مجله تخصصی pv به رهبری تیمی از دانشگاهیان در اندونزی، پرده از تأثیرات عمیق و چندلایه سایهاندازی پنلهای فتوولتائیک (PV) بر فرآیندهای بنیادین خاک برداشته است. این مطالعه با مرور آخرین یافتههای علمی، نشان میدهد که این تأسیسات نه تنها بر ریزاقلیم و عملکرد محصولات تأثیر میگذارند، بلکه ساختار شیمیایی، بیولوژیکی و فیزیکی خاک را برای همیشه دگرگون میکنند.
معماری پنلها و معمای رطوبت خاک
بودیمان میناسنی، نویسنده اصلی این تحقیق، در گفتگو با مجله pv به حل یک تناقض مهم در پژوهشهای پیشین اشاره کرد. وی توضیح داد: “بررسی ما نشان میدهد که خاکهای مستقیماً زیر پنلها عموماً خشکتر از مناطق باز اطراف هستند. گزارشهای پیشین که از رطوبت بالاتر در این مناطق خبر میدادند، ناشی از دورههای کوتاهمدت نظارت، اثر سیستمهای آبیاری قطرهای یا تجمع رطوبت در خطوط قطرهای پنلها بوده است و شرایط واقعی و پایدار خاک را منعکس نمیکند.”
بر اساس این پژوهش، پیکربندی پنلها – شامل ارتفاع از سطح زمین، فاصله و جهت نصب – منجر به ایجاد یک الگوی رطوبتی سهگانه میشود:
1. مناطق سایهاندیشی شده (زیر پنلها): با کاهش تبخیر و تعرق، دمای پایینتر و نوسانات رطوبتی محدودتر مواجه هستند.
2. خطوط قطرهای (لبه پنلها): به دلیل تمرکز رواناب ناشی از بارندگی، به شدت مرطوبتر از سایر نقاط هستند.
3. مناطق باز (بین پنلها): بارندگی طبیعی و مستقیم را دریافت کرده و معمولاً از حاصلخیزی بالاتری برخوردارند.
پیامدهای شیمیایی و بیولوژیکی: از فشردگی خاک تا کاهش کربن آلی
یافتههای این تحقیق هشدار میدهد که اگرچه سیستمهای کشاورزی-خورشیدی میتوانند راندمان مصرف آب را بهبود بخشند، اما نصب و مدیریت نامناسب آنها منجر به فشردگی خاک و کاهش کربن آلی میشود. این تغییرات، جوامع میکروبی خاک را تحت تأثیر قرار داده، فراوانی و تنوع آنها را کاهش داده و در نتیجه چرخه مواد مغذی را با اختلال مواجه میسازد.
میناسنی افزود: “سایهاندازی پنلها رژیم حرارتی و رطوبتی خاک را تغییر میدهد که این امر بر فعالیت میکروارگانیسمها تأثیر میگذارد. در برخی محیطها، این تغییرات به فرآیندهای تشکیل خاک نیز گسترش یافته و منجر به کاهش آبشویی و حتی تجمع نمک در لایههای سطحی خاک میشود.”
با این حال، پژوهشگران به نکات مثبتی نیز اشاره کردند. کشت گیاهان پوششی کمرشد و مراتع گلهای وحشی در زیر پنلها میتواند با افزایش ورودی کربن و زیستتوده میکروبی، تا حدودی از تخریب زیستی خاک جلوگیری کند. همچنین، سایهاندازی در مناطق خشک و نیمهخشک با کاهش دمای خاک و تنش گیاهی، میتواند فتوسنتز و کارایی مصرف آب را در برخی محصولات افزایش دهد.
توصیههای کلیدی برای آینده انرژی و کشاورزی
محققان در این مقاله، ویژگیهای طراحی مانند ارتفاع پنل، فاصله ردیفها و سیستمهای ردیاب خورشیدی را به عنوان عوامل تعیینکننده در میزان تأثیر بر تنوع زیستی و سلامت خاک معرفی میکنند. این عوامل در تعامل با انتخاب نوع محصول، روشهای آبیاری، شخمزنی وحتی ادغام دام، نتایج نهایی را شکل میدهند.
میناسنی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: “برای تضمین آیندهای که در آن هم انرژی پاک و هم تولید پایدار غذا تأمین شود، طراحی نیروگاههای خورشیدی باید با دقت و وسواس بیشتری انجام شود. ما نیازمند تطبیق شیوههای مدیریت زمین با این شرایط جدید و پایش مداوم شاخصهای کیفیت خاک هستیم.”
وی خاطرنشان کرد که اگرچه سیستمهای با طراحی خوب میتوانند سلامت خاک را به ویژه در اراضی تخریبشده بهبود بخشند، اما اثرات بلندمدت این تأسیسات بر تکامل و توسعه خاک هنوز به طور کامل ناشناخته است و این حوزه نیازمند پژوهشهای بیشتری در آینده خواهد بود.
-
خبرهای سازمانی2 هفته پیشتوسعه متوازن؛ توزیع جغرافیایی پروژهها، عدالت منطقهای
-
گزارش3 هفته پیشبازار برنج ۱۴۰۵: از شوک هزینه تولید تا سناریوهای تنظیم بازار
-
آذربایجان شرقی4 هفته پیشبرگزیدگان نمونه ملی کشاورزی آذربایجان شرقی معرفی شدند
-
مقالات3 هفته پیشچالش قیمت روی میز گندم؛ حمایت از تولید یا مهار تورم؟
-
تجارت3 هفته پیشتولید زردچوبه با فناوری کشت بافت؛ مراقب زردچوبههای قاچاق باشید
-
استان ها2 هفته پیشحمایت از تولیدات بانوان روستایی در قالب نمایشگاه تخصصی در مشهد
-
پرونده ویژه3 هفته پیشپیوند تحقیقات و مزرعه، دستاورد ملی برای کشاورزی گیلان
-
چند رسانه ای3 هفته پیشافزایش تولید،نقشه صادرات؛ داستان موفقیت کشاورز نخبه کرمانشاهی

