پایگاه خبری داوان نیوز: در آستانه سال ۲۰۲۶، بازار جهانی محصولات کشاورزی بار دیگر در تقاطع سیاست ارزی و تجارت بین‌الملل قرار گرفته است. مشابهت‌های هشداردهنده‌ای بین رویکرد مدیریت‌شده ارزی چین امروز و تجربه ژاپن در دهه ۱۹۸۰ وجود دارد، دورانی که با «توافق پلازا» به اوج خود رسید.

یادداشت سردبیر؛ آیا تاریخ واقعاً در حال تکرار است؟ تحلیل حاضر با واکاوی این پارالل تاریخی، نشان می‌دهد که اگرچه چالش‌های پیش‌روی صادرات کشاورزی ایالات متحده جدی است، اما ساختار اقتصاد جهانی امروز و ابزارهای در دسترس قدرت‌های بزرگ، پیچیده‌تر از گذشته است. این یادداشت با تمرکز بر درس‌های «توافق پلازا» و تفاوت‌های کلیدی عصر حاضر، چشم‌انداز سال پیش‌رو و پیامدهای آن برای ذینفعان بخش کشاورزی را ترسیم می‌کند.

با بررسی تحولات بازارهای کشاورزی در آستانه سال ۲۰۲۶، شاهد بازگشت الگوهای تاریخی با ظاهری نو هستیم. همانطور که در پیش گفته شد، یادداشت پیش‌رو با عنوان «بازگشت به آینده»، به‌درستی توجه را به مشابهت شرایط کنونی (با محوریت چین) و دهه ۱۹۸۰ (با محوریت ژاپن) جلب می‌کند. کلید درک این چرخه تاریخی، تحلیل «توافق پلازا» (۱۹۸۵) و تفاوت‌های بنیادین در معماری اقتصادی امروز است.

۱. درس توافق پلازا: همکاری چندجانبه برای تعدیل ناموزونی‌ها
توافق پلازا نمونه‌ای کلاسیک از هماهنگی بین‌المللی برای اصلاح عدم‌تعادل‌های تجاری از طریق مداخله هماهنگ در بازار ارز بود. هدف این توافق، تقویت ارزش ین در برابر دلار به‌منظور کاهش مازاد تجاری ژاپن و احیای رقابت‌پذیری صنایع آمریکا بود. موفقیت نسبی این توافق ناشی از چند عامل بود:
* اقتدار هژمونیک ایالات متحده در آن مقطع تاریخی.
* وابستگی متقابل بالا و تمرکز تجاری ژاپن بر بازار آمریکا.
* تمایل ژاپن به کاستن از تنش‌ها در چارچوب اتحاد استراتژیک.

۲. انتقال الگو به عصر کنونی: چین به‌عنوان متغیر پیچیده‌تر
امروز، چین نقش ژاپن دهه ۱۹۸۰ را بازی می‌کند، اما با چند تفاوت ساختاری عمده:
* مقیاس و عمق اقتصاد: حجم مازاد تجاری چین و اندازه اقتصاد آن بی‌سابقه است.
* تنوع راهبردهای تجاری: ابتکاراتی مانند «کمربند و جاده» و شراکت‌های چندقطبی، وابستگی چین به بازار ایالات متحده را نسبی کرده و انعطاف‌پذیری استراتژیک بیشتری به آن داده است.
* سیاست ارزی مدیریت‌شده: اگرچه مانند ژاپن دهه ۸۰، سیاست ارزی هدفمند حفظ شده، اما ابزارها و ظرفیت مداخله بانک مرکزی چین پیچیده‌تر است.
* پیامدهای داخلی: همان‌طور که مقاله اشاره کرد، تضعیف هدفمند یوآن، فشار تورمی وارد می‌کند و مصرف داخلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ عاملی که می‌تواند به عنوان یک محدودیت داخلی عمل کند.

۳. پیامدهای مستقیم برای تجارت کشاورزی:
* فشار بر صادرات کشاورزی آمریکا: تا زمانی که یوآن در سطح رقابتی حفظ شود، قدرت خرید چین برای کالاهای کشاورزی دلاری (مانند دانه‌های روغنی و غلات) کاهش نسبی خواهد یافت، مگر اینکه شوک‌های عرضه (آب‌وهوا، درگیری‌ها) قیمت‌های جهانی را چنان کاهش دهند که این اثر جبران شود.
* تغییر الگوی جریان‌های تجاری: کاهش وابستگی چین به بازار آمریکا ممکن است به تدریج به افزایش خرید از رقبایی مانند برزیل و روسیه منجر شود و امنیت تأمین بازار سنتی آمریکا را با چالش مواجه کند.
* نقش کالاهای کلیدی: پیش‌بینی در مورد نقش نفت خام (به‌عنوان عامل هزینه تولید و حمل‌ونقل) و گندم (به‌عنوان کالای استراتژیک تحت تأثیر جنگ اوکراین) به عنوان محرک‌های نزولی قیمت، تحلیلی منطقی است. مازاد عرضه غلات نیز فضای کلی بازار را نرم نگه می‌دارد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز:
در حالی که تاریخ دقیقاً تکرار نمی‌شود، درس توافق پلازا به ما می‌آموزد که عدم‌تعادل‌های تجاری بزرگ، در نهایت نیازمند تعدیل هستند، چه از طریق هماهنگی بین‌المللی (مانند پلازا)، چه از طریق مکانیسم‌های بازار، و چه از طریق تنش‌های تجاری فزاینده.

برای سال ۲۰۲۶، سناریوی محتمل ترکیبی از موارد زیر است:
1. تداوم فشار رقابتی بر صادرات کشاورزی آمریکا در صورت تداوم سیاست ارزی چین.
2. افزایش نوسانات بازار به دلیل تقاطع سیاست‌های ارزی، شوک‌های اقلیمی و تنش‌های ژئوپلیتیک.
3. کاهش اتکای چین به بازار آمریکا و تنوع‌بخشی بیشتر به منابع تأمین.
4. فشارهای داخلی در چین (کاهش قیمت تولیدکننده، ضعف مصرف) به عنوان عاملی که می‌تواند در بلندمدت معادله سیاست ارزی را تغییر دهد.

توصیه به فعالان بازار:
* تنوع‌بخشیدن به بازارهای صادراتی و کاهش تمرکز بر یک مقصد.
* تقویت ابزارهای مدیریت ریسک ارزی و قیمتی (هجینگ).
* پایش همزمان شاخص‌های اقتصادی کلان چین (مصرف داخلی، سیاست‌های محرک) و تحولات ژئوپلیتیک موثر بر زنجیره تأمین.
* آمادگی برای استفاده از فرصت‌های مقطعی ناشی از اختلالات اقلیمی در مناطق رقیب.

در مجموع، سال ۲۰۲۶ سال سختی کشاورزی جهانی در سایه رقابت ارزی و ژئوپلیتیک خواهد بود. درک عمیق از دینامیک‌های تاریخی مانند توافق پلازا، اما با تطبیق آن با واقعیات نوین ساختار اقتصاد جهانی، برای طراحی استراتژی‌های مقاوم حیاتی است.

پی نوشت:

توافق پلازا یک توافق بین‌المللی مهم در تاریخ اقتصاد جهانی است که در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۵ در هتل پلازا نیویورک میان پنج کشور صنعتی بزرگ جهان (آمریکا، ژاپن، آلمان غربی، فرانسه و بریتانیا) امضا شد. هدف اصلی این توافق، مداخله مشترک برای کاهش ارزش دلار آمریکا در برابر سایر ارزهای عمده (به ویژه ین ژاپن و مارک آلمان) و کاهش کسری تجاری عظیم آمریکا بود.
توافق پلازا نقطه عطفی در همکاری‌های اقتصادی بین‌المللی و مدیریت نرخ ارز بود که پیامدهای عمیق و پایداری بر اقتصاد جهانی، به ویژه ژاپن و روابط تجاری شرق و غرب داشت.