پایگاه خبری داوان‌نیوز: فائو با انتشار نقشه‌های مبتنی بر ۴۱ سال داده، بالاترین سطح خطر خشکسالی ناشی از ال نینوی قوی را برای جنوب آفریقا، جنوب شرق آسیا و آمریکای مرکزی پیش‌بینی کرد و بر لزوم اقدام فوری پیش از آغاز فصل رشد برای جلوگیری از تکرار فاجعه انسانی ۲۰۱۵ تأکید نمود.

به گزارش خبرنگار ما، پیش‌بینی‌ها حاکی از آغاز فاز تازهای از پدیده اقلیمی «ال نینو» در هفته‌های آینده است که زنگ خطری جدی برای کشاورزی جهانی به صدا درآورده است. تحلیلگران سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) با بهره‌گیری از جدیدترین نقشه‌های ماهوارهای، مناطقی را شناسایی کرده‌اند که در معرض بالاترین خطر خشکسالی و کاهش تولید محصولات کشاورزی و مراتع قرار دارند.

بر اساس این تحلیل، مناطق ساحل آفریقا، جنوب آفریقا، جنوب و جنوب شرق آسیا، کریدور خشک آمریکای مرکزی و کارائیب در رأس نقاط پرخطر قرار دارند. پیشبینی میشود در ماههای آینده، احتمال وقوع خشکسالی در برخی از این مناطق کشاورزی و دامداری به بیش از ۵۰ درصد برسد. این مناطق، پیشتر در جریان رویدادهای سخت ال نینو در سالهای ۲۰۱۵-۲۰۱۶ و ۲۰۲۳-۲۰۲۴، خسارات سنگینی متحمل شده و شاهد کاهش برداشت، تلفات دام، افزایش بدهی‌های خانوار و مهاجرتهای اجباری بوده‌اند. ال نینوی ۲۰۱۵-۲۰۱۶ به تنهایی زندگی بیش از ۶۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد و منجر به درخواست ۵ میلیارد دلار کمکهای بشردوستانه برای ۲۳ کشور شد.

هشدار فائو: گرمایش زمین و تشدید آسیب‌پذیری
خورخه آلوار-بلتران، مسئول منابع طبیعی فائو، با اشاره به شرایط جدید اقلیمی هشدار داد: این رویداد با ال نینوهای گذشته تفاوت دارد. کره زمین امروز به مراتب گرمتر از قبل است و همزمان با گسترش درگیریها و ناامنی غذایی، این پدیده به مناطقی ضربه میزند که پیشتر آسیب‌پذیر بوده و ظرفیت مقابله محدودی دارند.
وی تأکید کرد که خشکسالی‌های متوسط نیز میتوانند در مناطقی که با بحران‌های همزمان دست‌وپنجه نرم میکنند، فاجعه‌بار باشند. بیش از ۸۰ درصد اثرات منفی خشکسالی بر کشاورزی، متوجه کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط خواهد بود.

نقشه بحران در قاره‌های مختلف:
– آفریقا (ساحل و جنوب): ناامنی غذایی در منطقه ساحل برای پنج سال متوالی رو به افزایش است. در جنوب آفریقا نیز جدیدترین چرخه ال نینو، بدترین خشکسالی یک قرن اخیر را رقم زده و ۶۱ میلیون نفر را نیازمند کمک کرده است. خطر خشکسالی در بخشهای وسیعی از نامیبیا، بوتسوانا، آنگولا، زامبیا، زیمبابوه و آفریقای جنوبی بیش از ۵۰ درصد برآورد میشود.
– آسیا: در جنوب و جنوب شرق آسیا، ال نینو میتواند سیستم بادهای موسمی را تضعیف کرده و به محصولات حیاتی مانند برنج و ذرت در کشورهای کلیدی از جمله هند، پاکستان، تایلند، ویتنام و اندونزی آسیب برساند. این موضوع میتواند مستقیماً بر قیمتهای جهانی مواد غذایی تأثیر بگذارد.

اقدام پیشگیرانه: فرصتی برای نجات
در پاسخ به این تهدید قریب‌الوقوع، فائو و برنامه جهانی غذا (WFP) به طور مشترک درخواست ۲۰۲ میلیون دلاری برای حمایت از ۸.۸ میلیون نفر در ۲۲ کشور پرخطر مطرح کردهاند. این بودجه صرف مداخلات زودهنگام از جمله توزیع کمک‌های نقدی، بذرهای مقاوم به خشکی، تأمین علوفه دام، تقویت سیستم‌های آبیاری و بهبود شبکه‌های هشدار سریع خواهد شد.

ریکاردو سولدان، دیگر کارشناس فائو، با اشاره به دقت بالای تحلیل‌های ماهوارهای (تا سطح یک کیلومتر مربع) گفت: این سطح از جزئیات به دولتها امکان میدهد تا منابع محدود خود را به جای توزیع پراکنده، بر روی نقاط بحرانی متمرکز کنند و حمایت هدفمند و مؤثرتری ارائه دهند.

چشمانداز:
تجربه موفق اقدامات پیشگیرانه پیش از ال نینوی ۲۰۲۳-۲۰۲۴ در جنوب آفریقا و آمریکای مرکزی نشان داد که توزیع به‌موقع نهاده‌های کشاورزی و بذرهای مقاوم، میتواند تا حد زیادی از آسیب به معیشت کشاورزان جلوگیری کرده و از فروش داراییها و کاهش شدید مصرف غذایی خانوارها بکاهد. با شکل‌گیری ال نینوی جدید، کارشناسان تأکید میکنند که سرعت عمل در تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های حمایتی، کلید کاهش خسارات جبرانناپذیر انسانی و اقتصادی خواهد بود.

پایگاه خبری داوان‌نیوز: تحلیلگران بین‌المللی بازار کود پیش‌بینی می‌کنند قیمت جهانی اوره تا پیش از آغاز فصل تقاضای پاییز، با افت بیشتری مواجه شود، اما این روند نزولی موقتی خواهد بود و به دنبال آن جهشی شدید در قیمتها رقم خواهد خورد.

به گزارش خبرنگار ما، بر اساس جدیدترین تحلیل‌ها، قیمت هر تن اوره ممکن است هنوز ۳۰ تا ۵۰ دلار دیگر کاهش یابد و به کف قیمتی خود برسد. اما کارشناسان تأکید دارند که این کاهش، مقدمه‌ای برای بازگشت پرشتاب بازار با شروع تقاضای فصلی و رقابت خریداران برای جبران کمبود عرضه‌ای است که در پی اختلالات اخیر در تنگه هرمز به وجود آمده است.

سه عامل کلیدی در روند نزولی فعلی

در اواخر ژوئن، قیمت اوره در بازار آمریکا به حدود ۳۵۰ دلار در هر تن رسید که بیش از ۵۵ درصد نسبت به اوج تاریخی خود در ماه آوریل (۷۸۲ دلار) کاهش یافته است. تحلیلگران، سه عامل اصلی را در این ریزش مؤثر میدانند:
۱. ازسرگیری ترانزیت در تنگه هرمز
۲. بازگشت چین به صادرات اوره
۳. غیبت فصلی خریداران عمده در ایالات متحده و اروپا

یکی از کارشناسان ارشد بازار در این خصوص گفت: «عوامل متعددی دست به دست هم دادهاند تا بازار در کوتاه‌مدت به شدت سرد شود، اما این وضعیت پایدار نخواهد بود.»

هشدار درباره جهش آینده قیمت‌ها

به اعتقاد کارشناسان، ضعف فعلی بازار با ازسرگیری تقاضای فصلی جبران خواهد شد؛ چراکه حجم قابل‌توجهی از تولید کود نیتروژن در دوره اختلالات عرضه از دست رفته است. منطقه خاورمیانه که حدود یک‌سوم تجارت جهانی اوره را در اختیار دارد، در دوران بحران هرمز عملاً از گردونه تجارت خارج شد. همزمان، صادرات چین محدود ماند و تولیدکنندگان اروپایی نیز به دلیل هزینه‌های بالای گاز طبیعی مایع (LNG) با ظرفیت پایینتری فعالیت کردند. این کمبود تولید، قابل جبران با موجودی‌های انبارها نیست.

این کارشناس هشدار داد: «به محض بازگشت تقاضا، قیمتها به شدت افزایش خواهند یافت، زیرا بازار بهای تنهای ازدست‌رفته را خواهد پرداخت.» با این حال، او انتظار ندارد قیمتها مجدداً به اوج غیرعادی آوریل (۷۸۲ دلار) برسد و به کشاورزان توصیه کرد از خرید همزمان کودها خودداری کرده و سطح قیمت پایه در منطقه خود را رصد کنند؛ زیرا قیمت‌گذاری منطقه‌ای ممکن است با شاخصهای جهانی متفاوت باشد.

چشم‌انداز تیره‌تر بازار فسفات

در مقابل، بازار کودهای فسفات با شرایط دشوارتری مواجه است. تحلیلگران انتظار دارند قیمت انواع کودهای دیآمونیوم فسفات (DAP) و مونوآمونیوم فسفات (MAP) همچنان در سطح بالایی باقی بماند. این وضعیت ناشی از محدودیت‌های صادراتی چین در حوزه فسفات و همچنین چالشهای لجستیکی و بیمهای است که حمل‌ونقل از عربستان سعودی را حتی با وجود بازگشایی تنگه هرمز با مشکل مواجه کرده است. بر این اساس، کشاورزانی که برای مصارف پاییزی به دنبال کودهای فسفاته هستند، با بازاری به مراتب قویتر و گرانتر از خریداران اوره روبرو خواهند شد.

مناقصه هند؛ شاخص تعیین‌کننده آینده بازار نیتروژن

در پایان، کارشناسان تأکید دارند که مناقصه بعدی واردات اوره هند، که در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ برگزار خواهد شد، به عنوان شاخص کلیدی برای بازار جهانی نیتروژن عمل کرده و معیار جدیدی برای قیمت‌گذاری تعیین میکند. این مناقصه در شرایطی برگزار میشود که بازار از کمبودهای ناشی از بحران به سمت شرایط عادیتر عرضه حرکت میکند؛ هرچند موجودی انبارها همچنان رو به کاهش خواهد بود و رقابت را برای خریداران حفظ خواهد کرد.

پایگاه خبری داوان‌نیوز: عرضه مازاد سیر در بازار جهانی و کاهش قیمت‌ها تا ۴۰ درصد در برخی مناطق، تولیدکنندگان را تحت فشار قرار داده است. در این میان، سهم اندک ایران از صادرات جهانی (کمتر از ۰.۵ درصد) و تمرکز آن بر بازارهای منطقه‌ای، ضرورت بازنگری در استراتژی تجاری این محصول را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

به گزارش خبرنگار ما، بازار جهانی سیر در سال ۲۰۲۶ تحت تأثیر ترکیبی از افزایش تولید در برخی مناطق کلیدی و تداوم فشار ناشی از عرضه ارزان‌قیمت از سوی چین، وارد فصلی جدید و سرشار از چالش شده است. در حالی که اسپانیا و دیگر تولیدکنندگان اروپایی از برداشت‌هایی با کیفیت و اندازه مطلوب خبر می‌دهند، قیمت‌ها تحت فشار شدید قرار داشته و رقابت برای سهم بازار، به ویژه در اروپا و آمریکای شمالی، بسیار فشرده شده است. این گزارش به بررسی وضعیت بازار در مناطق مختلف جهان پرداخته و سپس جایگاه سیر ایران را در این فضای رقابتی تحلیل می‌کند.

اروپا: کیفیت بالا در برابر سیل واردات ارزان‌قیمت

اسپانیا به عنوان یکی از تأمین‌کنندگان کلیدی اروپا، فصلی موفق از نظر زراعی را پشت سر می‌گذارد. برداشت سیر زودرس با کیفیت و اندازه پیازهای استثنایی به پایان رسیده و پیش‌بینی می‌شود برداشت سیر بنفش نیز به همین صورت باشد. با این حال، وضعیت تجاری به دلیل رقابت شدید با سیر چینی بسیار دشوار ارزیابی می‌شود. صادرکنندگان چینی با قیمت‌هایی بسیار پایین‌تر از هزینه تولید اسپانیا در اروپا فعالیت می‌کنند و موجودی بالای سیر چینی در انبارها، فشار نزولی بر قیمت‌ها را افزایش داده است. فعالان این بخش تأکید دارند که رقابت با این قیمت‌ها غیرممکن است و بر کیفیت و ایمنی غذایی تولید اروپا به عنوان مزیت رقابتی شرط می‌بندند .

ایتالیا نیز وضعیتی مشابه را تجربه می‌کند. بازار این کشور مملو از سیر وارداتی، عمدتاً از مصر و آرژانتین، با قیمت‌های بسیار پایین (کمتر از ۱ یورو در هر کیلوگرم برای سیر مصری) شده است. این حجم بالای محصول فروخته‌نشده، همراه با موجودی سیر اسپانیایی از فصل قبل، فعالیت تجاری را کند کرده و چشم‌انداز ماه‌های آینده را نامطلوب نشان می‌دهد. برآورد می‌شود مصرف با دو تا سه ماه تأخیر نسبت به حالت عادی همراه باشد که این زمان برای تخلیه موجودی فعلی مورد نیاز است . در این میان، بیماری‌هایی مانند فوزاریوم و کمبود نیروی کار، چالش‌های داخلی تولید را نیز تشدید کرده‌اند.

در فرانسه، برداشت ۲۰۲۶ زودتر از معمول و در شرایط مطلوب آغاز شده است. کیفیت بهداشتی محصول خوب و عملکرد رضایت‌بخش ارزیابی شده است. با این حال، نگرانی اصلی این بخش، افزایش سهم محصولات ارزان‌قیمت در بازار است که فشار فزاینده‌ای بر قیمت‌ها وارد کرده و ارزش تولید داخلی را با توجه به افزایش هزینه‌های تولید، تهدید می‌کند . در آلمان و هلند نیز بازار آرام و عرضه کافی گزارش شده و قیمت‌ها در سطح پایینی قرار دارند. نکته جالب توجه در آلمان، اشاره به باران‌های شدید در چین و شیوع لکه‌های کپک است که منجر به افزایش هزینه‌های پوست‌گیری و دسته‌بندی و در نتیجه افزایش قیمت حدود ۱۷۰ یورو در هر تن شده است. این موضوع می‌تواند به نفع تأمین‌کنندگان اسپانیایی تمام شود .

سایر مناطق: عرضه فراوان و تقاضای ضعیف

در آمریکای شمالی، با وجود عرضه خوب سیر از مکزیک و کالیفرنیا، تقاضا ضعیف است. برداشت مکزیک به دلیل مشکلات کیفیت بذر و کمبود سرما، ناامیدکننده بوده، اما عملکرد خوب اسپانیا در دو فصل گذشته، این کمبود را جبران کرده است .

آفریقای جنوبی با حجم بی‌سابقه عرضه مواجه است و قیمت‌ها حدود ۴۰ درصد کمتر از سال گذشته هستند. این موضوع احتمالاً منجر به کاهش سطح زیر کشت در سال آینده و در نتیجه افزایش قیمت‌ها خواهد شد. در این بازار، سیر وارداتی اغلب قیمتی بالاتر از سیر محلی دارد و تقاضا برای حبه‌های بزرگ سیر وارداتی در حال افزایش است .

در مصر، با افزایش قابل توجه سطح زیر کشت و رشد صادرات به اتحادیه اروپا، قیمت‌ها تحت فشار قرار گرفته‌اند و تقاضای اروپا به دلیل موجودی انبارهای سرد اسپانیا کاهش یافته است. بازار برزیل به عنوان مقصد اصلی صادرات مصر، در حال حمایت از این بازار است، اما قیمت‌ها به شدت کاهش یافته‌اند (حدود ۶۰ درصد کمتر از فصل قبل) .

چین به عنوان بازیگر مسلط بازار، با وجود کیفیت قابل قبول و عرضه پایدار، با کاهش قیمت‌ها مواجه است. رقابت شدید و عدم قطعیت اقتصادی، حاشیه سود صادرکنندگان را کاهش داده است. تمرکز صادرات این کشور به ویژه بر روی بازار رو به رشد آفریقا معطوف شده است .

کشورهای آمریکای جنوبی مانند پرو، آرژانتین، شیلی و مکزیک همگی از گرما، کاهش تولید و رقابت شدید با سیر چینی ارزان‌قیمت آسیب دیده‌اند. کاهش محسوس قیمت‌ها و کاهش تمایل به کاشت در فصل آینده از پیامدهای این شرایط است .

جایگاه سیر ایران در بازار جهانی

بر اساس داده‌های موجود، جایگاه ایران در بازار صادرات جهانی سیر، در مقایسه با بازیگران اصلی مانند چین، اسپانیا، مصر و آرژانتین، بسیار محدود و حاشیه‌ای است. آمارهای تجاری نشان می‌دهد که حجم صادرات سیر ایران در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۵ هزار تن بوده که در مقایسه با حجم صادرات چند میلیون تنی چین یا حتی صدها هزار تنی اسپانیا، ناچیز است .

بر اساس داده‌های معاملاتی نمونه‌گیری‌شده، قیمت صادراتی سیر ایران در بازه ۰.۳۰ تا ۱.۸۰ دلار در هر کیلوگرم در نوسان بوده است. بازارهای هدف عمدتاً شامل کشورهای همسایه و منطقه مانند هند، قزاقستان و اوکراین بوده‌اند، نه بازارهای بزرگ اروپایی یا آمریکایی که میدان رقابت اصلی تولیدکنندگان بزرگ است .

تولید سیر ایران نیز در سطح متوسطی قرار دارد. پیش‌بینی می‌شود تولید این کشور در سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۰ هزار تن برسد که در سال ۲۰۲۱، ایران را به عنوان بیست‌وچهارمین تولیدکننده بزرگ جهان معرفی می‌کرد . این رقم با وجود تولیدکنندگان بزرگ فاصله زیادی دارد. با این حال، ایران به عنوان یکی از کشورهای منطقه خاورمیانه در تحلیل‌های بازار لحاظ می‌شود، که نشان‌دهنده وجود پتانسیل برای توسعه این بخش است .

تحلیل و چشم‌انداز

بازار جهانی سیر در سال ۲۰۲۶ به وضوح بازاری است که تحت سلطه حجم عظیم و قیمت‌های پایین سیر چینی قرار دارد. این شرایط، چالش‌های جدی را برای تولیدکنندگان سایر نقاط جهان، به ویژه در اروپا، ایجاد کرده و آن‌ها را ناچار به رقابت بر سر کیفیت، ایمنی غذایی و تمایز محصول می‌کند.

جایگاه ایران در این بازار به شرح زیر قابل تحلیل است:

۱. رقابت‌پذیری محدود: ایران در حال حاضر بازیگر کوچکی در بازار جهانی صادرات سیر است و توانایی رقابت با قدرت‌های بزرگ صادرکننده را ندارد. حجم پایین صادرات و تمرکز آن بر بازارهای منطقه‌ای، نشان‌دهنده عدم حضور جدی ایران در زنجیره تأمین جهانی است.
۲. پتانسیل‌های توسعه: با وجود جایگاه فعلی، ایران دارای پتانسیل‌هایی برای توسعه صادرات سیر است. به عنوان یکی از تولیدکنندگان مطرح در سطح منطقه و با توجه به کیفیت محصولات کشاورزی ایران، می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، سهم بازار را در کشورهای همسایه افزایش داد.
۳. راهبرد پیشنهادی: با توجه به فشار شدید قیمتی ناشی از رقبای بزرگی مانند چین و مصر، استراتژی رقابت بر سر قیمت برای ایران کارساز نخواهد بود. به نظر می‌رسد بهترین راهبرد، تمرکز بر بازارهای منطقه‌ای با ارزش افزوده بالاتر (مانند محصولات فرآوری‌شده)، افزایش کیفیت و ایجاد برند برای سیر ایرانی است. ورود به بازارهای اروپایی که بر ایمنی و کیفیت تأکید دارند، نیازمند سرمایه‌گذاری در استانداردها و بازاریابی هدفمند است.

در نهایت، آینده بازار سیر تا حد زیادی به سیاست‌های تجاری چین، وضعیت آب و هوا در مناطق تولیدکننده و توانایی سایر تولیدکنندگان در تمایز محصول خود بستگی دارد. ایران باید با درک درست از این پویایی‌ها، به دنبال یافتن جایگاه خاص خود در بازارهای هدف باشد.