پایگاه خبری داوان نیوز: مشاور وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به آسیب به برخی مجتمع‌های پتروشیمی و در نتیجه اختلال در زنجیره تأمین، از جهش دو برابری قیمت مواد اولیه پلی‌اتیلن نسبت به سال گذشته خبر داد و گفت: کمبود عرضه این ماده راهبردی، اجرای طرح توسعه سالانه ۳۵۰ هزار هکتاری آبیاری نوین در کشور را با چالش جدی مواجه کرده است.

به گزارش خبرنگار ما، فریبرز عباسی، مشاور وزیر جهاد کشاورزی، با اعلام این مطلب توضیح داد که خوشبختانه زیرساخت‌های تولید در بخش کشاورزی آسیب مستقیمی از حوادث اخیر ندیده‌اند، اما به دلیل خسارت وارد شده به برخی کارخانجات پتروشیمی، دسترسی به ماده اولیه پلی‌اتیلن که رکن اصلی تولید لوله و تجهیزات سامانه‌های نوین آبیاری است، دشوار شده است.

وی با اشاره به وضعیت نامناسب بازار این محصول افزود: در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، قیمت تهیه مواد اولیه پلی‌اتیلن حدود ۲ برابر افزایش یافته و در کنار این گرانی بی‌سابقه، با کمبود عرضه در بازار نیز مواجه هستیم.

عباسی با تأکید بر نقش کلیدی آبیاری نوین در تحقق اسناد بالادستی، گفت: ما در حال مکاتبه با وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) هستیم تا با توجه به تکالیف سنگین سند دانش‌بنیان امنیت غذایی و برنامه هفتم توسعه، سهمیه‌های خاص و تضمین‌شدهای برای تأمین مواد اولیه این طرح‌های اولویت‌دار اختصاص یابد.

وی یادآور شد که بر اساس برنامه‌های راهبردی کشور، توسعه سالانه حدود ۳۵۰ هزار هکتار از انواع روش‌های آبیاری نوین پیش‌بینی شده که محقق کردن این اهداف بلندپروازانه، مستلزم دسترسی بی‌وقفه و پایدار به مواد خام پلیمری است.

مشاور وزیر جهاد کشاورزی در ادامه به تغییر ضوابط بودجه‌ایی اشاره کرد و اظهار داشت: در سال‌های گذشته، دولت حدود ۸۵ درصد هزینه‌های توسعه سامانه‌های آبیاری را تأمین می‌کرد، اما طبق ضوابط بودجه سال جاری، این مشارکت به مدل ۵۰-۵۰ تغییر یافته است.

عباسی با بیان اینکه افزایش قیمت مواد اولیه از یک سو و کاهش سهم دولت از سوی دیگر، فشار سنگینی را به کشاورزان وارد کرده، هشدار داد: به ویژه خرده‌مالکان که وسعت مالی محدودی دارند، با فشار اقتصادی مضاعفی روبرو هستند. این روند می‌تواند منجر به تعویق در اجرای کامل طرح‌های توسعه آبیاری و کاهش انگیزه مشارکت مردم شود.

وی در پایان با اشاره به تصمیم دولت مبنی بر ممنوعیت صادرات برخی محصولات پلی‌اتیلنی، از این اقدام به عنوان راهکاری برای حفظ مواد اولیه در بازار داخل یاد کرد و ابراز امیدواری نمود: با این تدبیر، انتظار می‌رود مواد اولیه مورد نیاز بخش کشاورزی به میزان کافی و با قیمت مناسب‌تر در دسترس قرار گیرد و از این طریق بتوانیم برنامه توسعه آبیاری نوین را بدون وقفه ادامه دهیم.

پایگاه خبری داوان نیوز: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، زنجیره تامین پسته را قطع کرده و قیمت جهانی این محصول را به بالاترین سطح در ۸ سال گذشته رسانده است. این کمبود، صنعت شکلات‌سازی امارات را در آستانه ورشکستگی و کاهش تولید قرار داده است.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز،جنگ غیرمستقیم آمریکا و اسرائیل با ایران، زنجیره تامین یک محصول استراتژیک کشاورزی را قطع کرده است. پسته ایران که ۳۰ درصد نیاز جهان را تامین می‌کند، از بازار خارج شده و قیمت آن به بالاترین سطح در ۸ سال گذشته صعود کرده است. این شوک عرضه، صنعت شکلات‌سازی امارات را که در اوج رونق خود به سر می‌برد، با خطر ورشکستگی، تعطیلی خطوط تولید و افزایش سرسام‌آور قیمت نهایی محصولات مواجه کرده است.

بخش اول: داده‌های کلیدی و مبانی گزارش

—

بخش دوم: ریشه‌یابی بحران – چرا پسته ایران تمام شد؟

برای درک عمق فاجعه، باید سه لایه بحران را از هم تفکیک کرد:

۲.۱ لایه اول: عامل نظامی – جنگ و اختلال در ترانزیت
تنش‌های نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران صرفاً یک مسئله سیاسی نیست. این درگیری‌ها به طور مستقیم ترانزیت دریایی از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز را مختل کرده است. بیمه‌های بین‌المللی از پوشش محموله‌های مرتبط با ایران خودداری می‌کنند و خطوط کشتیرانی بزرگ، ریسک پهلوگیری در بنادر ایران را نمی‌پذیرند. نتیجه: پسته تولید شده در ایران، انبار شده و به بازار نمی‌رسد.

۲.۲ لایه دوم: عامل تحریم – بسته شدن کریدورهای مالی
حتی اگر محموله‌ای از بندر خارج شود، سیستم بانکی و سوئیفت امکان انتقال پول به حساب صادرکننده ایرانی را نمی‌دهد. عملاً تجارت پسته ایران به سمت اقتصاد زیرزمینی و قاچاق معکوس رانده شده که حجم آن پاسخگوی نیاز صنعتی جهانی نیست.

۲.۳ لایه سوم: عامل اقلیمی و ساختاری – کاهش تولید داخلی ایران
گرچه متن اصلی بر عامل جنگ تاکید دارد، اما تحلیل جامع ایجاب می‌کند اشاره کنیم که ایران خود طی سه سال گذشته با خشکسالی‌های بی‌سابقه مواجه بوده که عملکرد هر هکتار باغ پسته را کاهش داده است. اکنون جنگ، یک بحران اقلیمی را به یک فاجعه انسانی و اقتصادی تبدیل کرده است.

نتیجه تحلیل: جهان نه با «کمبود موقت» که با «حذف کامل یک تامین‌کننده ۳۰ درصدی» از زنجیره روبه‌روست. چنین شوکی در اقتصاد کالاهای کشاورزی بی‌سابقه است.

بخش سوم: امارات در تله پسته – از رونق به ورشکستگی

۳.۱ چرا امارات آسیب‌پذیرترین کشور است؟

دبی و ابوظبی در ۵ سال گذشته تبدیل به پایتخت شکلات‌های لوکس خاورمیانه شده‌اند. برندهایی مانند «دبی چاکلت»، «فور سیزنز دسر» و صدها کارگاه شکلات‌سازی صنعتی و نیمه‌صنعتی، مدل کسب‌وکار خود را بر پایه سه مزیت بنا کرده‌اند:

1. دسترسی آسان به پسته ایرانی با کیفیت برتر (طعم، رنگ، عطر)
2. هزینه کمتر حمل‌ونقل نسبت به رقبای اروپایی
3. برندسازی بر اساس هویت «شکلات پسته‌ای دبی»

اکنون هر سه مزیت نابود شده است.

۳.۲ ریسک‌های چهارگانه صنعت شکلات امارات

۳.۳ پرونده ویژه: «دبی چاکلت» در آستانه سقوط

این برند که نماد صنعت شکلات امارات محسوب می‌شود، در دوران اوج رونق خود با سفارش‌های ثبت‌شده برای شش ماه آینده مواجه است. اما با کمبود پسته:
– مجبور به لغو یا کاهش حجم سفارش‌ها شده
– نرخ فروش را تا دو برابر افزایش داده که تقاضا را کاهش می‌دهد
– در حال بررسی حذف کامل طعم پسته از برخی محصولات است که معادل خودتحریمی برند است

تحلیلگر فایننشال تایمز می‌گوید: «اگر جنگ تا پایان سال ادامه یابد، دبی چاکلت و ده‌ها برند مشابه، تنها نامی از گذشته خواهند بود.»

بخش چهارم: بازار جهانی پسته – نقشه جدید عرضه و تقاضا

۴.۱ ساختار پیش از بحران (۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴)

۴.۲ ساختار پس از بحران (اکنون)

– آمریکا: نمی‌تواند کمبود ۳۰ درصدی را جبران کند؛ چون ۸۰ درصد تولیدش پیش‌فروش شده است.
– ترکیه: تولیدش برای صادرات انبوه کافی نیست و خود تحت تنش‌های ارزی است.
– ایران: محصول صفر (از نظر تجارت رسمی جهانی).
– نتیجه: خلأ عرضه حدود ۲۵ تا ۳۰ درصدی که قیمت‌ها را به صورت تصاعدی بالا برده است. این بزرگترین اختلال در بازار آجیل و خشکبار از زمان جنگ جهانی دوم تا کنون است.

بخش پنجم: پیامدهای زنجیره‌ای – فقط شکلات نه، تمام صنایع غذایی

کمبود پسته، زنجیره‌ای از صنایع را درگیر می‌کند:

1. صنعت بستنی: بستنی پسته‌ای یکی از پرفروش‌ترین طعم‌ها در خاورمیانه و اروپاست.
2. صنعت شیرینی و دسر: قنادی‌های لوکس در دبی، استانبول و لندن.
3. صنعت آجیل و خشکبار: پسته بو داده نمکی، یک کالای اساسی در مهمانی‌ها و فست‌فودهاست.
4. صنعت غذاهای آماده: سس‌ها، تزئینات و توپینگ‌های پسته‌ای.

تخمین زده می‌شود افزایش قیمت پسته به تنهایی، نرخ تورم مواد غذایی در خاورمیانه را ۳ تا ۵ درصد افزایش دهد.

بخش ششم: سناریوهای آینده – چه اتفاقی خواهد افتاد؟

بر اساس مدل‌سازی این گزارش، سه سناریو محتمل است:

سناریوی اول (احتمال ۵۰٪): تداوم بحران تا ۶ ماه
– قیمت پسته ۲۰ تا ۳۰ درصد دیگر افزایش می‌یابد.
– ۳۰ تا ۴۰ درصد کارخانه‌های شکلات کوچک و متوسط در امارات تعطیل می‌شوند.
– برندهای بزرگ مجبور به تغییر فرمولاسیون (کاهش درصد پسته یا حذف آن) می‌شوند.
– بازار سیاه پسته در خاورمیانه رونق می‌گیرد.

سناریوی دوم (احتمال ۳۰٪): تشدید جنگ و خروج کامل ایران از بازار
– قیمت پسته از رکوردهای تاریخی عبور کرده و به ۲ تا ۳ برابر قیمت کنونی می‌رسد.
– صنعت شکلات پسته‌ای در امارات عملاً از بین می‌رود.
– کشورهای اروپایی و چین برای خرید هر کیلو پسته آمریکایی وارد جنگ مناقصه می‌شوند.

سناریوی سوم (احتمال ۲۰٪): کاهش تنش و بازگشت تدریجی ایران
– قیمت‌ها در عرض ۳ تا ۶ ماه به سطح قبل از بحران بازمی‌گردد (با شیب ملایم).
– امارات و سایر مشتریان ایرانی به سرعت زنجیره تامین را بازسازی می‌کنند.
– اما اعتماد سرمایه‌گذاران به ثبات بازار پسته برای همیشه از بین می‌رود و صنعت شکلات امارات به دنبال تنوع‌بخشیدن به تامین‌کنندگان خود خواهد بود.

بخش هفتم: تحلیل نهایی و توصیه‌های سیاستی

برای سیاست‌گذاران اماراتی:
– فوری وارد مذاکره با آمریکا برای تامین پسته با تعرفه ترجیحی شود.
– صندوق حمایت از صنایع غذایی برای تامین نقدینگی کارخانه‌های در معرض ورشکستگی ایجاد گردد.
– تشویق کارخانه‌ها به تغییر خطوط تولید به سمت شکلات‌هایی با طعم‌های جایگزین (بادام، فندق، گردوی محلی).

برای سرمایه‌گذاران:
– فروش سهام شرکت‌های شکلات خرده‌پای و ریسک‌پذیر.
– سرمایه‌گذاری در شرکت‌های لجستیک جایگزین و انبارداری سرد که از نوسانات قیمت سود می‌برند.

برای رسانه‌ها و تحلیلگران:
– پیگیری مستمر آمار خروج پسته از بنادر ایران (حتی به صورت غیررسمی).
– رصد قراردادهای جدید خرید پسته آمریکا و ترکیه توسط صنایع اماراتی.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی،جنگ‌های خاورمیانه دیگر فقط در میدان‌های نبرد خلاصه نمی‌شوند. این بار، اقتصاد جهانی طعم تلخ آن را در محبوب‌ترین خوراکی لوکس خود یعنی شکلات پسته‌ای دبی حس می‌کند. کمبود پسته ایران، یک هشدار است: زنجیره تامین جهانی بسیار شکننده‌تر از آن است که تصور می‌شد، و تحریم، جنگ یا تنش سیاسی در یک نقطه از جهان، می‌تواند صنعتی را در نقطه‌ای دیگر به طور کامل فلج کند.

امارات متحده عربی برای نخستین بار هزینه سنگین وابستگی به یک تامین‌کننده واحد (ایران) را می‌پردازد. حال باید دید این کشور به سرعت واکنش نشان می‌دهد یا صنعت میلیارد دلاری شکلات پسته‌ای خود را قربانی تنش‌های منطقه‌ای خواهد کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: آیا کشاورز ایرانی در بحران بعدی ارزی و نظامی، قادر به خرید یک تراکتور ساده خواهد بود؟ تحلیل اثر تنش‌های آمریکا و اسرائیل با ایران نشان می‌دهد قیمت ماشین‌آلات کشاورزی تا ۱۵ میلیارد تومان افزایش می‌یابد و نوسازی ناوگان عملاً متوقف می‌شود. نتیجه: کاهش بهره‌وری، افزایش ضایعات و تهدید امنیت غذایی.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، بخش کشاورزی به عنوان یکی از محورهای امنیت غذایی و اشتغال در ایران، به شدت به ماشین‌آلات مدرن و کارآمد وابسته است. تجهیزاتی مانند تراکتور، کمباین، و ادوات دقیق (precision farming) عمدتاً یا وارداتی‌اند یا با استفاده از قطعات و دانش فنی خارجی تولید داخلی می‌شوند. در شرایط عادی، هزینه تولید و تأمین این ماشین‌آلات تحت تأثیر نرخ ارز، تحریم‌ها و هزینه حمل‌ونقل است. اما وقوع یک درگیری نظامی مستقیم یا نیابتی گسترده دیگر میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، می‌تواند شوک‌های چندلایه‌ای به این زنجیره تامین وارد کند.

۱. تأثیر جنگ بر هزینه‌های تمام‌شده ماشین‌آلات کشاورزی

۱.۱. اختلال در زنجیره تأمین قطعات و مواد اولیه
بسیاری از قطعات کلیدی ماشین‌آلات کشاورزی (موتور، سیستم‌های هیدرولیک، ECU) از کشورهای اروپایی، چین و ترکیه تأمین می‌شود. در صورت تشدید تنش‌های نظامی:
– مسیرهای دریایی (خلیج فارس، دریای عمان، تنگه هرمز) با خطر حملات، مین‌گذاری یا بازرسی نظامی مواجه می‌شود که بیمه بار را تا چندین برابر افزایش می‌دهد.
– کریدورهای زمینی و هوایی نیز به دلیل افزایش بازرسی‌ها و تحریم‌های ثانویه با کندی و ریسک همراه می‌شود.
– تولیدکنندگان خارجی به دلیل ترس از تحریم یا آسیب‌پذیری زنجیره تامین خود، عرضه مستقیم به ایران را کاهش می‌دهند.

نتیجه: هزینه تأمین هر قطعه یا ماشین کامل وارداتی بین ۵۰ تا ۱۵۰ درصد افزایش می‌یابد.

۱.۲. افزایش قیمت فولاد، آلومینیوم و لاستیک
بسیاری از مواد اولیه ساخت ماشین‌آلات کشاورزی به صورت جهانی قیمت‌گذاری می‌شوند. جنگ منطقه‌ای قیمت نفت و حامل‌های انرژی را افزایش می‌دهد که به تبع آن:
– قیمت فولاد و آلومینیوم (مصرف بالا در شاسی و ادوات)
– قیمت پلیمرها و لاستیک (تایرهای سنگین)
با افزایش روبه‌رو می‌شود. این افزایش مستقیماً به بهای تمام‌شده تولید داخلی یا واردات منتقل می‌شود.

۲. افزایش نرخ دلار و اثر تشدیدکننده آن

در شرایط جنگی، چند عامل همزمان نرخ ارز را جهشی بالا می‌برند:
– خروج سرمایه و افزایش تقاضای ارز برای واردات کالاهای اساسی و دارو.
– محدودیت دسترسی به منابع ارزی ناشی از تحریم‌های مالی و بستن سوئیفت.
– کاهش درآمدهای نفتی و فشار بر ذخایر ارزی.

نرخ دلار در چنین سناریویی می‌تواند در کوتاه‌مدت ۳ تا ۵ برابر نرخ رسمی پیش از بحران شود (تجربه جنگ اوکراین و جهش ارزی ایران در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۴۰۱).

از آنجایی که:
– قیمت دستگاه‌های وارداتی = (قیمت پایه به یورو/دلار × نرخ ارز) + حقوق ورودی + هزینه بیمه و حمل
– حتی ماشین‌آلات ساخت داخل نیز حداقل ۴۰ تا ۷۰ درصد اجزای وارداتی (موتور، گیربکس، سیستم هیدرولیک) دارند.

بنابراین افزایش نرخ دلار به طور خطی هزینه ماشین‌آلات را بالا می‌برد. برای مثال، تراکتور ۱۰۰ اسب بخار که پیش از بحران ۳ میلیارد تومان قیمت داشت، در بحران ارزی با نرخ دلار ۳۰۰ هزار تومانی به ۱۲ تا ۱۵ میلیارد تومان می‌رسد.

۳. پیامدها برای نوسازی ماشین‌آلات کشاورزی توسط کشاورز

نوسازی ماشین‌آلات کشاورزی (جایگزینی دستگاه‌های فرسوده با مدل‌های جدیدتر، کم‌مصرف و دقیق) در شرایط عادی با چالش تأمین مالی مواجه است. در شرایط جنگ و جهش ارزی، این روند عملاً متوقف می‌شود:

۳.۱. کاهش شدید توان خرید کشاورز
– قیمت محصولات کشاورزی (گندم، جو، ذرت، برنج) معمولاً با تاخیر و با نرخ‌های دستوری افزایش می‌یابد، در حالی که هزینه ماشین‌آلات جهش لحظه‌ای دارد.
– درآمد واقعی کشاورز کاهش یافته و قدرت تجهیز ناوگان از دست می‌رود.

۳.۲. افزایش سن ناوگان و کاهش بهره‌وری
– میانگین سن تراکتورهای فعال در ایران هم اکنون بالای ۲۰ سال است (در کشورهای توسعه‌یافته زیر ۸ سال). در شرایط جنگی، کشاورز به جای خرید ماشین جدید، به تعمیر ماشین‌های فرسوده روی می‌آورد.
– قطعات یدکی نیز گران و کمیاب می‌شوند؛ بنابراین ماشین‌آلات از کار افتاده مدت‌طولانی در تعمیرگاه می‌مانند.

۳.۳. کاهش ضریب مکانیزاسیون و افزایش هزینه تولید محصولات
افت نوسازی به کاهش سطح زیر کشت مکانیزه و افزایش ضایعات حین برداشت منجر می‌شود. همزمان، هزینه سوخت، بذر و کود نیز رشد می‌کند و در نهایت امنیت غذایی تهدید می‌شود.

۳.۴. مهاجرت کشاورزان و خروج سرمایه از بخش کشاورزی
کشاورزی که توانایی نوسازی ندارد و هزینه تولیدش از درآمدش فراتر می‌رود، زمین خود را رها می‌کند یا به ساخت وساز تغییر کاربری می‌دهد. این روند در جنگ تشدید شده و بازگشت به حالت عادی سال‌ها طول می‌کشد.

نتیجه‌گیری و سناریوهای پیشنهادی

تنش مجدد نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران، که به جنگ تجاری-بازدارنده کامل منجر شده، از دو کانال «اخلال در زنجیره تامین جهانی قطعات» و «جهش بی‌سابقه نرخ دلار» هزینه تولید و خرید ماشین‌آلات کشاورزی را به حدی می‌رساند که نوسازی ناوگان کشاورزی عملاً غیرممکن می‌شود. نتیجه، کاهش بهره‌وری، افزایش ضایعات، و وابستگی شدیدتر به واردات مواد غذایی خواهد بود.

توصیه‌های سیاستی (در شرایط پیش از بحران):
۱. تشکیل ذخیره راهبردی از قطعات کلیدی و موتورهای ماشین‌آلات کشاورزی برای ۲۴ ماه.
۲. تعریف خط اعتباری ارزی جدا از تحریم‌های سوئیفت (مثلاً تهاتر با کشورهای همسایه).
۳. حمایت از تولید داخلی قطعات استراتژیک (ECU، پمپ‌های هیدرولیک) حتی با کیفیت پایین‌تر به عنوان جایگزین اضطراری.
۴. ارائه یارانه نوسازی به کشاورزان بر اساس شاخص بهره‌وری انرژی، نه بر اساس نرخ ارز رسمی.

در غیر این صورت، یک جنگ منطقه‌ای به سادگی می‌تواند ضریب مکانیزاسیون کشاورزی ایران را تا ۱۵ سال به عقب بازگرداند.