گزارش
بازار برنج ۱۴۰۵: از شوک هزینه تولید تا سناریوهای تنظیم بازار
قیمت برنج در سال 1405 تحت تأثیر پیچیدهای از عوامل داخلی و خارجی قرار خواهد داشت. در شرایط فعلی، به نظر میرسد فشار تورمی بر این محصول استراتژیک ادامه خواهد یافت. با این حال، میزان این افزایش به سیاستهای اتخاذشده توسط دولت، شرایط اقلیمی و تحولات بازار ارز بستگی خواهد داشت.
اتخاذ سیاستهای هوشمندانه حمایتی، سرمایهگذاری در افزایش بهرهوری و مدیریت مناسب بازار میتواند از شدت افزایش قیمت بکاهد و امنیت غذایی را تضمین کند. تولیدکنندگان نیز نیازمند انطباق با شرایط جدید از طریق افزایش کارایی و کاهش هزینهها هستند.

پایگاه خبری داوان نیوز: بررسیهای میدانی و تحلیل دادههای اقتصادی نشان میدهد که حذف ارز ترجیحی، همراه با افزایش قیمت جهانی نهادهها و تنشهای آبوهوایی، سال ۱۴۰۵ را به سالی دشوار برای بازار برنج ایران تبدیل خواهد کرد. پیشبینیها از رشد قابل توجه قیمت این کالای اساسی حکایت دارد.
به گزارش داوان نیوز، تحولات اخیر در سیاستهای ارزی و تشدید تورم، زنجیره تأمین محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار داده است. در این میان، برنج به عنوان یکی از کالاهای سبد اصلی خانوار، در آستانه سال ۱۴۰۵ با چالشهای متعددی روبروست. کارشناسان هشدار میدهند که تلفیق عوامل داخلی و خارجی، میتواند به افزایش بیسابقه قیمت این محصول منجر شود.
تحلیل عوامل کلیدی فشار قیمتی
شوک قیمت نهادههای وارداتی: با حذف ارز ترجیحی، قیمت کود، سم و بذرهای وارداتی که بخش عمدهای از نیاز کشاورزان را تشکیل میدهد، چندین برابر شده است. یک تولیدکننده برنج در استان گیلان در گفتوگو با ما اعلام کرد: «قیمت برخی کودهای خاص نسبت به دو سال گذشته بیش از ۳۰۰ درصد افزایش یافته و تأمین آن نیز با مشکل مواجه است.»
نرخ ارز و تورم شتابان: ادامه روند صعودی نرخ دلار در بازار آزاد و تورم لجامگسیخته (که بر اساس پیشبینی نهادهای بینالمللی میتواند در سال آینده نیز بالای ۳۰ درصد باقی بماند)، بر کلیه هزینههای تولید از دستمزد گرفته تا حملونقل و بستهبندی فشار وارد میکند.
چالشهای اقلیمی: کمآبی و خشکسالی مستمر در مناطق شمالی و مرکزی ایران، راندمان تولید را کاهش داده و خطر کمبود محصول را افزایش میدهد. این عامل، علاوه بر افزایش هزینه استحصال آب، ابهام در مورد حجم عرضه داخلی را به وجود آورده است.
فشار هزینههای داخلی: افزایش دستمزدهای قانونی و هزینههای جاری مزرعه، سهم دیگری از افزایش قیمت تمامشده را تشکیل میدهد.
سناریوهای محتمل برای بازار ۱۴۰۵
بر اساس مدلسازی اقتصادی و نظرات کارشناسان، سه سناریو برای قیمت برنج در سال آینده متصور است:
1. سناریو محتمل (میانه): با فرض تداوم سیاستهای کنونی و عدم وقوع شوک ارزی بزرگ، پیشبینی میشود قیمت برنج داخلی بین ۳۰ تا ۴۵ درصد نسبت به پایان سال ۱۴۰۴ افزایش یابد. در این سناریو، دولت ممکن است با افزایش واردات تنظیمشده و عرضه از طریق بورس کالا، سعی در مهار رشد قیمت داشته باشد.
2. سناریو بدبینانه: در صورت تشدید تحریمها، جهش مجدد نرخ ارز و بروز خشکسالی شدید، افزایش قیمت میتواند به مرز ۵۰ تا ۷۰ درصد نیز برسد. این وضعیت میتواند تقاضا برای برنجهای خارجی ارزانقیمت را افزایش داده و فشار بر تولید داخلی را بیشتر کند.
3. سناریو خوشبینانه: در صورتی که مذاکرات بینالمللی به نتیجه برسد، آرامش نسبی در بازار ارز ایجاد شود و حمایتهای هدفمند دولتی (مثل یارانه نقدی به نهادهها) به موقع اجرایی گردد، افزایش قیمت میتواند در محدوده ۱۵ تا ۲۵ درصد مهار شود. البته کارشناسان احتمال وقوع این سناریو را ضعیفتر ارزیابی میکنند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر میرسد بازار برنج در سال ۱۴۰۵ در بهترین حالت شاهد افزایش قیمتی معادل دو برابر نرخ تورم رسمی خواهد بود. این افزایش، سهم هزینه خوراک در سبد خانوارهای کمدرآمد و متوسط را به میزان قابل توجهی بالا خواهد برد و ممکن است منجر به تغییر الگوی مصرف به سمت جایگزینهای ارزانتر شود.
واکنش دولت به این چالش، از طریق ترکیبی از حمایت از تولید داخلی، واردات تنظیمشده و سیاستهای حمایت اجتماعی برای گروههای آسیبپذیر، تعیینکننده خواهد بود که این افزایش قیمت تا چه حد به بحران معیشتی تبدیل شود. نظارت جدی بر بازار و جلوگیری از احتکار نیز از فوریتهای مدیریت این بحران پیشرو است.
در نهایت، قیمت برنج در سال 1405 احتمالاً روند صعودی خواهد داشت، اما شدت این افزایش به تعامل عوامل مختلف اقتصادی، سیاسی و اقلیمی بستگی خواهد داشت. نظارت مستمر بر بازار و انعطافپذیری در سیاستگذاری میتواند به تعدیل اثرات منفی کمک شایانی کند.

سردبیر
پارادوکس تنباکوی ایران: تولیدکننده سوم خاورمیانه، واردکننده خالص جهان
سومین تولیدکننده بزرگ تنباکو در خاورمیانه بودن، ایران را به صادرکننده این محصول تبدیل نکرده است. آمارهای سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که با وجود تمرکز بیش از ۶۰ درصد کشت تنباکوی کشور در استان گلستان و تولید سالانه ۳۶ هزار تنی، ایران همچنان واردکننده خالص تنباکو با سهم ۲۰۷ میلیون دلاری است. این تضاد، همزمان با هفته ملی بدون دخانیات، پرسشهایی جدی درباره توجیه اقتصادی و سلامتمحور بودن این الگوی کشت ایجاد کرده است.

پایگاه خبری داوان نیوز: هفته ملی بدون دخانیات در حالی به پایان میرسد که یک پارادوکس اقتصادی در صنعت کشاورزی ایران خودنمایی میکند: تولید سالانه ۳۶ هزار تنی تنباکو که ایران را به سومین قطب تولید خاورمیانه تبدیل کرده، در برابر واردات ۲۰۷ میلیون دلاری و صادرات تقریباً صفر. بررسی استانهای پیشرو از جمله گلستان، مازندران و گیلان نشان میدهد که کشت تنباکو علیرغم اشتغالزایی محلی، نتوانسته جایگاه تجاری ایران را در منطقه ارتقا دهد.
به گزارش خبرنگار ما، همزمان با هفته ملی بدون دخانیات، آمارها نشان میدهد ایران با تولید حدود ۸.۲ درصد از کل تنباکوی خاورمیانه، سومین تولیدکننده بزرگ منطقه پس از ترکیه و یمن است. با این حال، این جایگاه در تولید، هیچگاه به نقش مؤثری در صادرات جهانی یا حتی منطقهای تبدیل نشده و ایران همچنان یک واردکننده خالص تنباکو باقی مانده است. بررسیها حاکی از آن است که بیش از ۶۰ درصد کشت تنباکوی کشور در استان گلستان متمرکز شده و استانهای مازندران، گیلان، آذربایجان غربی و کردستان در رتبههای بعدی قرار دارند.
قطبهای کشت تنباکو در ایران
بر اساس آخرین دادههای موجود، الگوی جغرافیایی کشت تنباکو در ایران عمدتاً به مناطق شمالی و غربی محدود میشود. استان گلستان با سهم حدود ۶۰ درصدی، بیرقابتترین قطب تولید تنباکو در کشور محسوب میشود. در سال زراعی گذشته، بیش از هزار هکتار از اراضی این استان زیر کشت این محصول رفته و حدود ۱,۸۰۰ تن محصول برداشت شده است.
مازندران، گیلان، آذربایجان غربی و کردستان دیگر استانهای شاخص در این حوزه هستند. شرکتهای بینالمللی فعال در ایران نظیر JTI Pars نیز اعلام کردهاند که تأمین مواد اولیه کارخانه خود را از مجموع این پنج استان و در سطحی نزدیک به ۸۰۰ هکتار انجام میدهند.
«کشت تنباکو در این مناطق بیشتر به دلیل شرایط اقلیمی، رطوبت نسبی بالا و خاکهای سبک است. همچنین سابقه طولانی کشاورزی توتون و تنباکو در این مناطق باعث شده کشاورزان تمایل زیادی به حفظ این الگوی کشت داشته باشند.»
جایگاه ایران در تولید منطقهای؛ سوم اما فاصله زیاد
بر اساس گزارشهای سال ۲۰۲۴، ترکیه با تولید سالانه نزدیک به ۳۰۰ هزار تن، بیش از ۶۸ درصد تنباکوی خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. پس از ترکیه، یمن و سپس ایران با تولید حدود ۳۶ هزار تن در سال قرار دارد. این رقم، سهم ایران را به ۸.۲ درصد از کل تولید منطقه میرساند.
با این حال، آنچه این رتبه سوم را از نظر تجاری کماهمیت میکند، نسبت پایین صادرات به تولید و مصرف بالای داخلی است.
صادرات و واردات: جای خالی ایران در تجارت جهانی
درحالی که ترکیه علاوه بر تولید، بزرگترین صادرکننده تنباکو در منطقه نیز محسوب میشود، ایران تقریباً نقشی در صادرات جهانی و منطقهای ندارد. بر اساس دادههای تجاری:
– خاورمیانه به عنوان یک کل در سال ۲۰۲۴، واردکننده خالص تنباکو بوده (۱۲۲ هزار تن واردات در مقابل ۴۸ هزار تن صادرات).
– صادرات این منطقه عمدتاً توسط ترکیه، امارات متحده عربی و لبنان انجام میشود.
– ایران در برخی سالها صادرات محدودی به روسیه، گرجستان و ترکیه داشته، اما این ارقام ناچیز و ناپایدار بوده است.
در مقابل، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰۷ میلیون دلار تنباکو و مواد اولیه دخانی وارد کرده است. این رقم نشان میدهد که صنعت دخانیات ایران برای تولید محصول نهایی (سیگار) به شدت به تنباکوهای وارداتی وابسته است.
واردات بالای تنباکو در کنار تولید قابل توجه داخلی، یک پارادوکس آشکار است. به عبارت دیگر، ایران تنباکو میکارد، اما برای تولید سیگار به تنباکوی وارداتی هم نیاز دارد. این نشاندهنده شکاف کیفی یا تنوع پایین تنباکوی تولید داخل است.
—
جدول تحلیلی: مقایسه ایران و ترکیه در تولید و تجارت تنباکو

تضاد تولید، مصرف و سلامت
گزارش پیش رو نشان میدهد که کشت تنباکو در ایران، به ویژه در استانهای گلستان، مازندران و گیلان، یک واقعیت اقتصادی و معیشتی برای هزاران خانوار کشاورز است. با این حال، ایران نه از محل صادرات تنباکو درآمد ارزی قابل توجهی دارد و نه توانسته جایگاه تولیدی خود را به قدرت تجاری تبدیل کند.
در هفته ملی بدون دخانیات، این پرسش مطرح میشود که آیا ادامه این الگوی کشت با هزینههای سنگین بهداشتی و درمانی ناشی از مصرف دخانیات در ایران (دومین بازار بزرگ مصرف در خاورمیانه) تناسبی دارد؟ کارشناسان بر این باورند که بدون سیاستگذاری برای تغییر الگوی کشت به محصولات جایگزین و کاهش همزمان مصرف، کشت تنباکو در ایران همچنان در تناقضی حلناشده میان اقتصاد محلی و سلامت عمومی باقی خواهد ماند.
—
پایان گزارش
پرونده ویژه
همگرایی پژوهش، پایش و حکمرانی در شبکه ملی گیاهپزشکی
شبکه ملی گیاهپزشکی کشور در بازه زمانی اردیبهشتماه ۱۴۰۵،مجموعهای از فعالیتهای راهبردی را در چهار محور کلیدی پیشرانش دانش مرزی ، توسعه نظام پایش و هشدار سریع ، انتقال یافتههای پژوهشی به عرصه تولید و بازمهندسی ساختار حکمرانی پژوهشی به اجرا درآورد و در رأس این تحولات، فعالیتهای میدانی و فراسازمانی رئیس موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، نقشی کلیدی در گشایش افقهای جدید همکاری و تقویت جایگاه موسسه در تراز ملی ایفا کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و بخش های استانی وابسته، در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، شبکهای از فعالیتهای راهبردی را در عرصه پژوهش، پایش میدانی، آموزش ترویجی و حکمرانی به اجرا درآوردند.
بر اساس گزارش خبرنگار ما، اردیبهشتماه ۱۴۰۵ شاهد ثبت ۳ رویداد علمی شاخص جهانی (۲ کشف جدید زنبور پارازیتوئید و ۱ فناوری بومی سنتز فرومون)، ۲۷ مورد پایش سیستماتیک آفات کلیدی در ۱۴ استان، ۱۵ وبینار تخصصی و ۸ کارزار آموزشی-ترویجی میدانی بود. این گزارش تحلیلی با تکیه بر دادههای مستند، به بررسی نسبت میان «بروندادهای علمی» و «نفوذ یافتهها در مزرعه» میپردازد و شکافهای ساختاری (از جمله کمبود نیروی تکنسین و فضای آزمایشگاهی) را نیز واکاوی میکند.
بر اساس این گزارش، در بازه زمانی اردیبهشتماه ۱۴۰۵، شبکه ملی گیاهپزشکی کشور (متشکل از مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و مراکز استانی) مجموعه ای از فعالیتهای راهبردی را در چهار محور کلیدی به اجرا درآورد: ۱) پیشرانش دانش مرزی (اکتشاف گونه های جدید زنبورهای پارازیتوئید در سطح جهان و بومیسازی فناوری سنتز فرومونها)، ۲) توسعه نظام پایش و هشدار سریع (با تمرکز بر آفات قرنطینه ای و کلیدی همچون مگس مدیترانه ای و سرخرطومی حنایی)، ۳) انتقال یافته های پژوهشی به عرصه تولید (از طریق کارزارهای آموزشی ترویجی و مزارع الگویی) و ۴) بازمهندسی ساختار حکمرانی پژوهشی (با محوریت پروژه های مسئله محور، آیندهپژوهی و انعقاد تفاهمنامه های راهبردی با بخش خصوصی). آنچه در ادامه میخوانید به تحلیل هر یک از این محورها بر اساس داده های مستند میدانی میپردازد.
بخش اول: بروندادهای علمی مرزی و فناوریهای نوآورانه
۱.۱. کشف دو گونه جدید زنبور پارازیتوئید (رکورد جهانی)
در یک دستاورد در سطح اولین توصیف جهانی (First record for the world)، حسین لطفعلی زاده (عضو هیأت علمی موسسه) و غلامرضا توکلی (عضو هیأت علمی مرکز خراسان جنوبی) موفق به شناسایی و معرفی دو گونه زنبور پارازیتوئید جدید مرتبط با گیاه مرتعی تاغ (گونه Haloxylon) شدند. نتایج این پژوهش در مجله معتبر ZOOTAXA (با نمایه ISI) منتشر شده است.
تحلیل راهبردی: این کشف، مرزهای دانش حفاظت زیستی در عرصههای منابع طبیعی را جابهجا میکند و گامی اساسی در جهت کنترل بیولوژیک کلاسیک آفات تاغزارهای کشور به شمار میرود که میتواند وابستگی به روشهای شیمیایی در این اکوسیستم های شکننده را کاهش دهد.
۱.۲. بومی سازی فناوری سنتز فرومون جنسی شب پره هندی
پژوهشگران بخش تحقیقات آفتکش ها به سرپرستی بابک حیدری علیزاده، موفق به سنتز اولیه فرومون جنسی آفت انباری مخرب شبپره هندی (Plodia interpunctella) شدند. بر اساس گزارش اولیه، نمونه های سنتز شده کارایی معناداری در جلب حشرات نر نشان دادهاند.
تحلیل راهبردی: این فناوری بومی با کاربرد در نظام پایش و شکار انبوه، میتواند وابستگی به سموم شیمیایی در انبارهای غلات و خشکبار را به شدت کاهش دهد و گامی مؤثر در جهت ارتقای امنیت غذایی و کاهش ضایعات پس از برداشت باشد.
۱.۳. انتشار مقاله مروری در ژورنال Q1 (شاخص JCR)
پرستو مطلبی (عضو هیأت علمی بخش بیماریهای گیاهی) مقاله مروری با عنوان *”Methyl Jasmonate–Based Defense Against Fusarium culmorum in Wheat…”* در مجله Journal of Plant Growth Regulation (چارک Q1) منتشر ساخت. این مقاله به تحلیل مکانیسمهای دفاعی مبتنی بر متیل جاسمونات در برابر بیماری پوسیدگی فوزاریومی طوقه و ریشه گندم میپردازد.
تحلیل راهبردی: تجمیع شواهد جهانی در قالب مقالات مروری معتبر، زیربنای لازم برای تدوین راهکارهای کاربردی القای مقاومت در محصولات راهبردی را فراهم میکند.
بخش دوم: نظام پایش میدانی و مدیریت تلفیقی آفات در استانها
۲.۱. مدیریت یکپارچه زوال درختان زرشک (خراسان جنوبی)
تیم تحقیقاتی به سرپرستی محمدرضا میرزایی (رئیس بخش گیاهپزشکی خراسان جنوبی) با پایش سیستماتیک باغات زرشک در شهرستان بیرجند (روستای شاخن) و بخش شاخنات، دو مأموریت موازی را دنبال کرد:
– ارزیابی اثربخشی مدیریت تلفیقی بیماری زنگ جارویی زرشک: داده برداری میدانی نشان داد که تیمارهای ترکیبی (هرس به موقع + قارچکش های تناوبی) توانسته است باغ هایی با شدت آلودگی بحرانی (مورد تهدید قطع کامل) را احیا کند.
– بررسی اتیولوژی عارضه زوال و خشکیدگی سرشاخه ها: نمونه برداری سیستماتیک برای تعیین نقش عوامل قارچی، محیطی و فیزیولوژیک در این سندرم پیچیده در حال انجام است.
تحلیل راهبردی: شیوع سندرم «زوال» در گیاهان چندساله مانند زرشک، نیازمند رویکردی چندعاملی و مداخله ای است. فعالیت این گروه، نمونه ای از پژوهش عملیاتی مسئله محور است که میتواند منجر به تدوین پروتکل استانی مدیریت زوال شود.
۲.۲. کارزار مدیریت آفات راهبردی در اقلیمهای مختلف
– مگس مدیترانه ای (گلستان): محبوبه شریفی در نخستین جلسه قرارگاه عملیاتی سال ۱۴۰۵ گزارشی از پایش و مشاهده آفت در بندرگز و کردکوی ارائه و بر ضررورت اجرای دقیق دستورالعمل های قرنطینه ای تأکید کرد.
– سرخرطومی حنایی خرما (سیستان و بلوچستان): محققان مرکز بلوچستان (فرزانه بساوند و مریم انصاری) طی یک دوره عملی در دهستان مسکوتان (شهرستان فنوج)، روشهای پایش با تله های فرمونی، قرص گذاری اصولی و پانسمان درختان آلوده را به نخلداران آموزش دادند.
– سن گندم (لرستان): روشنک قربانی، رئیس بخش گیاهپزشکی لرستان، طی یک کاروان ترویجی در خرم آباد بر الزام کنترل شکارگرهای اولیه (سن مادر) در مراحل ابتدایی فعالیت آفت به عنوان حیاتی ترین اقدام کاهش خسارت تأکید کرد.
۲.۳. پایش بیماریهای ویروسی و نوظهور
– بیماری موزاییک انجیر (فارس): محققانی مانند نازنین سادات عبادی و محمدمهدی فقیهی با بازدید از باغات خرامه، شیوع ۲۰ تا ۵۰ درصدی علائم (بسته به سن باغ) را ثبت کردند. نمونه برداری برای تشخیص مولکولی عامل ویروسی در حال انجام است.
– زوال انگور (قزوین): نشستی تخصصی با حضور رضا پوررحیم (رئیس بخش ویروس شناسی موسسه) و محققان استان برای طراحی طرح تحقیقی-توسعه ای بررسی اتیولوژی زوال تاکستان های قزوین برگزار شد.
بخش سوم: زیرساختهای آموزشی ترویج و توانمندسازی نیروی انسانی
۳.۱. آین دهپژوهی در نظام پژوهش کشاورزی
کارگاه تخصصی «آینده پژوهی در فعالیتهای تحقیقاتی» با تدریس دکتر امیرهوشنگ حیدری (عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور) با حضور ریاست و معاون پژوهشی موسسه برگزار شد.
تحلیل راهبردی: این کارگاه نشانگر تغییر پارادایم در موسسه از رویکرد واکنشی به رویکرد پیشنگر در تعریف اولویتهای پژوهشی مبتنی بر تحلیل روندها و ساخت آینده است.
۳.۲. گسترش شبکه آموزش کشاورزی دیجیتال
طی اردیبهشت ماه، ۱۵ وبینار و کارگاه آموزشی تخصصی در بستر شبکه آموزش کشاورزی (شاک) توسط محققان موسسه در استانهای مختلف (یزد، خوزستان، کردستان، کرمان، همدان و…) برگزار شد. عناوین کلیدی عبارت بودند از:
– «مدیریت تلفیقی آفات مرکبات» (مدرس: فرزانه بساوند، بلوچستان)
– «آشنایی با آفت زنجره مو» (مدرس: سعید پاک طینت، شاهرود)
– «اصول کنترل بیولوژیک آفات» (مدرس: حسن ملکشی، موسسه)
۳.۳. تجهیز زیرساختهای آزمایشگاهی
در بازدید عباسعلی روانلو (معاون پشتیبانی موسسه) از آزمایشگاه میکوتوکسین ها، بر برنامه ریزی برای تکمیل تجهیزات و سرویس ادواری دستگاههای پیشرفته به منظور ارتقای طول عمر عملیاتی و دقت نتایج تأکید شد.
بخش چهارم: سیاستگذاری، شبکه سازی و حکمرانی پژوهشی
۴.۱. انعقاد تفاهمنامه راهبردی با کشت و صنعت نیشکر کارون
با حضور دکتر غلامرضا گل محمدی (رئیس سازمان تات) و دکتر محمدرضا صفرنژاد (رئیس موسسه گیاهپزشکی)، تفاهمنامه ای با هدف حل مسائل فناورانه صنعت نیشکر (از جمله معرفی ارقام جدید، مدیریت بقایا و توسعه تحقیقات کاربردی) به امضا رسید.
تحلیل راهبردی: این تفاهمنامه الگویی از همکاری هدفمند پژوهش و بخش خصوصی برای رفع نیازهای واقعی تولید در مقیاس صنعتی محسوب میشود.
۴.۲. تأکید بر پروژه های مسئله محور و مزارع الگویی
در نشست پروژه های مسئله محور (با حضور معاون پژوهشی موسسه، دکتر حسین نجفی)، بر برنامه ریزی مبتنی بر چالش های واقعی مزرعه و همافزایی ستاد و مراکز استانی تأکید شد.
همچنین، دکتر گل محمدی در دهمین جلسه شورای مدیران از راهاندازی ۱۱۰ مزرعه الگویی در سه استان و اجرای طرح توانمندسازی زنان روستایی خبر داد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، تحلیل عملکرد اردیبهش تماه ۱۴۰۵ حکایت از آن دارد که موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور در مسیر تحقق کشاورزی دانش بنیان و امنیت غذایی پایدار، گام های متوازنی در چهار عرصه «دانش»، «پایش»، «آموزش» و «حکمرانی» برداشته است. با این حال، کماکان چالشهای ساختاری نظیر کمبود نیروی تکنسین متخصص و فضای آزمایشگاهی کافی (همانطور که در جلسه خراسان رضوی مستند شده) به عنوان گلوگاه های جدی نیازمند تخصیص اعتبار و بازنگری در ساختار نیروی انسانی است.
پرونده ویژه
پایان دوران مزرعه نمایشی؛ شبکه ملی مزارع الگویی فراگیر میشود
«همزمان با اعلام رسمی ایجاد پلتفرم هوشمند شبکه ملی مزارع الگویی در ستاد سازمان تات، استانهای خوزستان، مازندران، گلستان و آذربایجانغربی اجرای این طرح تحولآفرین را با هدف کاهش شکاف عملکرد و انتقال دانش فناوری به سه هزار کشاورز پیشرو آغاز کردند؛ طرحی که به باور کارشناسان، معماری نوین نظام دانشبنیان کشاورزی ایران را رقم خواهد زد.»

پایگاه خبری داوان نیوز: از شالیزارهای غرب مازندران تا مزارع استراتژیک خوزستان و از مزارع پنبه گلستان تا دشتهای آذربایجانغربی، طرح ملی «شبکه مزارع الگویی (شُماک)» با طراحی یک سامانه هوشمند برای همافزایی دانش میان کشاورزان و محققان کلید خورد و پیشبینی میشود با پوشش ۹۵ مزرعه الگویی در هر استان، انقلابی در نرخ پذیرش نوآوری در بخش کشاورزی ایجاد کند.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز: همزمان با برگزاری نخستین جلسه شورای مدیران مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی در سال جدید، طرح ملی «شبکه مزارع الگویی کشاورزی (شُماک)» به عنوان محور اصلی تحول در بخش کشاورزی کشور، رسماً وارد فاز اجرایی شد. این طرح که با هدف شتابدهی به انتقال دانش و فناوری به مزارع طراحی شده، هماکنون به موازات برگزاری نشستهای تخصصی در ستاد، در استانهای خوزستان، مازندران، گلستان و آذربایجانغربی و دیگر استان ها در حال اجراست.
ستاد مرکزی؛ طراحی پلتفرمی برای همافزایی دانش
طبق گزارش روابط عمومی مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، در نشستی با حضور دکتر ابوالفضل فرجی (معاون سازمان تات و رئیس مؤسسه)، دکتر دهقانپور مدیرکل دفتر ترویج کشاورزی، «مبانی اجرایی طرح ایجاد شبکه ملی مزارع الگویی» را تشریح کرد. مهمترین مصوبه این جلسه، تأکید بر ایجاد یک پلتفرم هوشمند به عنوان زیرساخت اصلی شبکه بود.
دکتر فرجی در این نشست، پلتفرم مذکور را بستری برای همافزایی میان کشاورزان پیشرو، محققان، شرکتهای دانشبنیان و دانشگاهها دانست. به گفته وی، این سامانه امکان مستندسازی دستاوردها، نمایش موقعیت جغرافیایی مزارع الگویی، پایش آنلاین فعالیتها و تبادل نظر تخصصی را فراهم خواهد کرد. تحلیل این خبر نشان میدهد که مدیریت دانش کاربردی و کاهش شکاف بین پژوهش و عمل، مهمترین هدف پشت پرده این اقدام است.
خوزستان؛ پیشگام با ۱۵۰ کشاورز پیشرو
در جنوب غرب کشور، استان خوزستان گوی سبقت را در اجرای عملیاتی این طرح ربوده است. مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی خوزستان از آغاز این طرح با محوریت پنج محصول استراتژیک خبر داده است.
نکته قابل توجه در این استان، ساختار شبکهای انتقال دانش است: ۱۵۰ کشاورز پیشرو به عنوان مجریان مزارع الگویی انتخاب شدهاند که هر یک آموزشهای فنی را به ۲۰ کشاورز دیگر منتقل میکنند. به این ترتیب، ۳ هزار کشاورز خوزستانی به طور مستقیم تحت پوشش این طرح قرار میگیرند.
مازندران؛ پیوند برنج با تحقیقات ملی
در غرب مازندران، نشست تخصصی برنامهریزی مزارع الگویی با حضور مدیران شش شهرستان برگزار شد. مهدی خلیلی، سرپرست مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی استان، توسعه این مزارع را «محور اصلی تحقق کشاورزی دانشبنیان» خواند.
در یک تحول مهم، مقرر شده پروژههای مدیریت تلفیقی محصول (ICM) و دورههای تفسیر آزمون خاک به سرعت در این مزارع اجرایی شود. تحلیل این بخش نشان میدهد که رویکرد جدید، برخلاف روشهای سنتی، به دنبال حل دقیق و علمی چالشهای فنی شالیکاران با مشارکت مستقیم محققان مؤسسه تحقیقات برنج است.
گلستان و آذربایجانغربی؛ توسعه افقی شبکه ملی
استان گلستان با راهاندازی ۹۵ مزرعه الگویی برای محصولات تابستانه و پاییزه، پای به این عرصه گذاشته است. سلطانعلیان، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی گلستان، از همکاری شرکتهای دانشبنیان با این شبکه خبر میدهد.
در شمال غرب نیز آذربایجانغربی با هدف ایجاد ۹۵ مزرعه برای چهار محصول استراتژیک وارد کار شده است. بیتا احمدیان، مدیر هماهنگی ترویج کشاورزی این استان، بر این نکته تأکید دارد که ترویج ایدههای نو و انتقال یافتههای علمی به کشاورزان، موثرترین راه برای رسیدن به حداکثر تولید در واحد سطح است.
از شعار تا عمل؛ گام بزرگ «شُماک» در کاهش شکاف عملکرد
آنچه در این گزارش خبری مشهود است، گذار از رویکرد سنتی مزرعه نمایشی به یک شبکه ملی دانشبنیان و هوشمند میباشد. نقاط قوت این طرح عبارتند از:
1. یکپارچگی ستاد و صف: همزمانی جلسه ستاد مرکزی با آغاز عملیات در استانها، نشان از برنامهریزی هماهنگ و ملی دارد.
2. تأکید بر فناوری اطلاعات: طراحی پلتفرم هوشمند، این شبکه را از یک طرح ترویجی ساده به یک نظام پایش، ارزیابی و مدیریت دانش تبدیل میکند.
3. اثرگذاری چندلایه: مدل «کشاورز پیشرو به عنوان هسته و انتقال به ۲۰ کشاورز دیگر» (مدل آبشاری) که در خوزستان دیده میشود، یک الگوی اثبات شده برای نفوذ سریع نوآوری در جوامع روستایی است.
4. حلقه مفقوده کشاورزی ایران: این طرح مستقیماً به «شکاف عملکرد» (فاصله بین تولید فعلی و پتانسیل قابل دستیابی) حمله میکند که سالها به عنوان یک معضل جدی در بخش کشاورزی مطرح بوده است.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر میرسد سازمان تات با جدی گرفتن طرح «شبکه ملی مزارع الگویی»، معماری جدیدی برای نظام دانش و اطلاعات کشاورزی ایران (TOT) طراحی کرده است. اگر این پلتفرم هوشمند به درستی پیادهسازی شود و تعامل بین محقق، مروج و کشاورز به صورت زنده در آن جاری گردد، میتواند انقلابی در بهرهوری و امنیت غذایی پایدار کشور ایجاد کند. چالش اصلی اما در تداوم اعتبارات، بهروزرسانی مستمر پلتفرم و جلوگیری از موازیکاری با ساختارهای سنتی ترویج خواهد بود.
تجارت2 هفته پیشراهنمای کامل ثبت درخواست اینترنت بینالمللی برای اعضای اتاق بازرگانی
دانستنی ها3 هفته پیشکانال تخصصی شناسایی گیاهان بومی ایران در «ایتا» راهاندازی شد
استان ها2 هفته پیشممنوعیت قطعی گاوآهن برگرداندار در اراضی دیم از سال ۱۴۰۵-۱۴۰۶
خبرهای سازمانی2 هفته پیشتعاونیهای روستایی جایگزین مداخله دولت در بازار کشاورزی میشوند
دانستنی ها2 هفته پیشتکمیل چرخه سلامت واحد با ثبت «روز گیاهپزشک» در تقویم کشور
چند رسانه ای2 هفته پیشگرانی ۱۰ برابری گاز و بوروکراسی؛ تولید گل و گیاه در ایران در آستانه تعطیلی
گزارش2 هفته پیشتولیدگرایی توأم با عدالت توزیعی؛ سیاست دوگانه وزارت جهاد در بحران
بین الملل2 هفته پیشانقلاب دیجیتال در بذر: ERP ابری مایکروسافت رونمایی شد


























