با ما همراه باشید

مقالات

تغییر کاربری؛ قوانین سختگیرانه یا سودآوری اقتصادی؟

براساس آمارهای رسمی، سالانه حدود ۴۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی ایران تغییر کاربری می‌یابند؛ رقمی که امنیت غذایی کشور را به خطر انداخته است. اما راه حل چیست؟ پژوهشگران معتقدند کلید حل این معضل، نه در وضع قوانین سختگیرانه‌تر، بلکه در “اقتصادی کردن کشاورزی” است؛ استراتژی‌ای که با افزایش بهره‌وری و سودآوری، انگیزه حفظ زمین‌های کشاورزی را چندبرابر می‌کند.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: براساس آمارهای رسمی، سالانه حدود ۴۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی ایران تغییر کاربری می‌یابند؛ رقمی که امنیت غذایی کشور را به خطر انداخته است. اما راه حل چیست؟ پژوهشگران معتقدند کلید حل این معضل، نه در وضع قوانین سختگیرانه‌تر، بلکه در “اقتصادی کردن کشاورزی” است؛ استراتژی‌ای که با افزایش بهره‌وری و سودآوری، انگیزه حفظ زمین‌های کشاورزی را چندبرابر می‌کند.

به گزارش داوان نیوز، تغییر کاربری اراضی کشاورزی به سایر کاربری‌ها از چالش‌های جدی در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، محسوب می‌شود. این مقاله به بررسی این فرضیه می‌پردازد که «اقتصادی شدن کشاورزی» می‌تواند به عنوان یک راهکار مؤثر در جلوگیری از تغییر کاربری اراضی عمل کند. با تحلیل ابعاد مختلف این موضوع، نشان داده می‌شود که افزایش بهره‌وری، سودآوری و پایداری اقتصادی فعالیت‌های کشاورزی می‌تواند انگیزه لازم برای حفظ اراضی کشاورزی را فراهم آورد.

تغییر کاربری اراضی کشاورزی به مسکونی، صنعتی و خدماتی، یکی از تهدیدات اصلی امنیت غذایی و پایداری محیط‌زیست در بسیاری از مناطق جهان است. در ایران نیز شاهد تبدیل گسترده باغات و مزارع به مناطق مسکونی و تجاری بوده‌ایم. این روند نه تنها ظرفیت تولید غذایی کشور را کاهش می‌دهد، بلکه پیامدهای محیط‌زیستی متعددی از جمله کاهش نفوذپذیری خاک، افزایش روان‌آب‌ها و تشدید جزایر حرارتی شهری را به دنبال دارد.

علل تغییر کاربری اراضی
– سودآوری بالای کاربری‌های غیرکشاورزی: در بسیاری از مناطق، ارزش زمین برای ساخت‌وساز چندین برابر ارزش تولیدی آن در کشاورزی است.
– کم‌بازدهی کشاورزی سنتی: پایین بودن بهره‌وری و سودآوری فعالیت‌های کشاورزی
– نبود امنیت سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی: ریسک‌های بالای تولید و نوسانات قیمت
– فقدان برنامه‌ریزی جامع فضایی: ضعف در نظام مدیریت و برنامه‌ریزی کاربری اراضی
– فشار جمعیتی و توسعه شهری: گسترش کالبدی شهرها به سوی اراضی زراعی حاشیه‌ای

اقتصادی شدن کشاورزی؛ مفهوم و ابعاد
اقتصادی شدن کشاورزی به معنای تبدیل فعالیت کشاورزی به یک کسب‌وکار سودآور، کارآمد و پایدار از طریق:
۱. افزایش بهره‌وری: استفاده از فناوری‌های نوین، مکانیزاسیون و روش‌های علمی
۲. تنوع‌بخشی فعالیت‌ها: توسعه کشت‌های گلخانه‌ای، محصولات باارزش افزوده بالا، گردشگری کشاورزی
۳. توسعه زنجیره ارزش: یکپارچه‌سازی تولید، فرآوری و بازاریابی
۴. کاهش هزینه‌های تولید: مدیریت بهینه نهاده‌ها و مقیاس اقتصادی
۵. دسترسی به بازارهای پردرآمد: توسعه صادرات و بازارهای اختصاصی

مکانیسم‌های اثرگذاری اقتصادی شدن کشاورزی بر جلوگیری از تغییر کاربری
۱. افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی
وقتی کشاورزی به فعالیتی سودآور تبدیل شود، انگیزه مالکان برای حفظ کاربری کشاورزی افزایش می‌یابد. سرمایه‌گذاری در توسعه باغات و مزارع به جای فروش زمین برای ساخت‌وساز، به گزینه منطقی‌تری تبدیل می‌شود.

۲. ایجاد اشتغال پایدار و درآمد قابل رقابت
اقتصادی شدن کشاورزی می‌تواند درآمدهایی مشابه یا حتی بالاتر از فروش زمین ایجاد کند، به خصوص در بلندمدت. توسعه فعالیت‌های جنبی مانند صنایع تبدیلی و گردشگری کشاورزی، اشتغال بیشتری ایجاد کرده و وابستگی جوامع محلی به زمین به عنوان منبع درآمد را افزایش می‌دهد.

۳. افزایش ارزش اقتصادی زمین کشاورزی
زمین‌های کشاورزی با بهره‌وری و سودآوری بالا، خود به دارایی‌های باارزشی تبدیل می‌شوند که حفظ آن‌ها توجیه اقتصادی پیدا می‌کند.

۴. تقویت پیوندهای پیشینگی و پسینگی
توسعه زنجیره ارزش کشاورزی، وابستگی سایر بخش‌های اقتصادی به زمین‌های کشاورزی را افزایش داده و تغییر کاربری را با هزینه‌های اقتصادی بیشتری مواجه می‌سازد.

تجارب موفق بین‌المللی
– هلند: با تمرکز بر کشاورزی دانش‌بنیان و پررشد، تبدیل به دومین صادرکننده محصولات کشاورزی جهان شده و تغییر کاربری اراضی کشاورزی را به حداقل رسانده است.
– ژاپن: سیاست‌های حمایتی هدفمند و توسعه کشاورزی قراردادی، انگیزه کافی برای حفظ اراضی کشاورزی ایجاد کرده است.
– ایالت کالیفرنیا در آمریکا: با توسعه کشاورزی دقیق و محصولات باارزش افزوده بالا، زمین‌های کشاورزی حتی در مجاورت مناطق شهری پررونق حفظ شده‌اند.

چالش‌ها و راهکارها در بستر ایران
چالش‌ها:
– کوچک بودن قطعات زراعی و عدم مقیاس اقتصادی
– نبود نظام بهره‌برداری مناسب
– محدودیت دسترسی به فناوری‌های نوین
– نوسانات قیمتی و ریسک‌های بازار
– کمبود سرمایه در گردش و اعتبارات بانکی

راهکارهای پیشنهادی:
۱. توسعه کشاورزی قراردادی: تضمین خرید محصولات با قیمت مناسب
۲. تشکیل تعاونی‌های تولیدی: دستیابی به مقیاس اقتصادی و قدرت چانه‌زنی
۳. توسعه بیمه محصولات کشاورزی: کاهش ریسک‌های تولید
۴. سیاست‌های حمایتی هدفمند: به جای حمایت عمومی، تمرکز بر بخش‌های دارای مزیت نسبی
۵. توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی: افزایش ارزش افزوده در مناطق روستایی
۶. اصلاح نظام مالکیت و بهره‌برداری: تسهیل ادغام قطعات کوچک

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اقتصادی شدن کشاورزی می‌تواند به عنوان یک راهبرد مؤثر در مقابله با تغییر کاربری اراضی کشاورزی عمل کند. این امر مستلزم تحول اساسی در نگاه به بخش کشاورزی، از فعالیتی معیشتی به کسب‌وکاری سودآور و پایدار است. برای دستیابی به این هدف، لازم است سیاست‌های یکپارچه‌ای در حوزه‌های فناوری، مالی، بازار و نهادی اجرایی شود. در نهایت، حفظ اراضی کشاورزی نه تنها از طریق قوانین بازدارنده، بلکه با ایجاد انگیزه‌های اقتصادی مثبت امکان‌پذیر خواهد بود.

منابع
1. FAO. (2021). The State of the World’s Land and Water Resources for Food and Agriculture.
2. وزارت جهاد کشاورزی. (1400). آمارنامه کشاورزی سال 1399.
3. Lambin, E. F., & Meyfroidt, P. (2011). Global land use change, economic globalization, and the looming land scarcity.
4. دادگر، یدالله و روح‌الله نظری. (1398). «اقتصادی کردن کشاورزی و تأثیر آن بر امنیت غذایی». پژوهش‌های اقتصادی ایران.
5. World Bank. (2020). Agriculture for Development: Lessons from World Bank Experience.

مقالات

رمزگشایی از کد ژنتیکی ضخامت ساقه گوجه‌فرنگی برای تولید گیاهانی قوی‌تر

در گامی مؤثر برای توسعه ارقام گوجه‌فرنگی با قدرت رویشی بیشتر، دانشمندان اسپانیایی با موفقیت نشانگرهای ژنتیکی مرتبط با ضخامت ساقه را اعتبارسنجی کردند. این دستاورد با شناسایی اثرات افزایشی آلل‌های مفید از گونه‌های وحشی، مسیر را برای برنامه‌های به‌نژادی هدفمند به منظور بهبود عملکرد و مقاومت گیاه هموار می‌سازد.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: پژوهشگران اسپانیایی با رمزگشایی از مکانیسم ژنتیکی کنترل ضخامت ساقه در گوجه‌فرنگی، گامی مهم در جهت توسعه ارقام پرمحصول و مقاوم بر اساس ذخایر ژنتیکی گونه‌های وحشی برداشتند.

به گزارش داوان نیوز، قطر ساقه به عنوان یکی از صفات مهم مورفولوژیک در گوجه‌فرنگی (Solanum lycopersicum L.)، نقش تعیین‌کننده‌ای در استحکام مکانیکی گیاه، کارایی انتقال مواد و در نهایت عملکرد نهایی محصول ایفا می‌کند. با وجود اهمیت این صفت، معماری ژنتیکی حاکم بر آن کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعه حاضر با هدف مکان‌یابی جایگاه‌های صفت کمی (QTL) کنترل‌کننده قطر ساقه و تجزیه و تحلیل ساختارهای درونی مؤثر بر آن انجام شد. با استفاده از جمعیت‌های لاین‌های نوترکیب اینبرد (RILs) و لاین‌های اینتروگرسیون (ILs) حاصل از تلاقی رقم کشت‌شده ‘مانی‌میکر’ با گونه وحشی Solanum pimpinellifolium (Acc. ‘TO 937’)، دوازده QTL معنی‌دار در مراحل مختلف رشدی شناسایی شد.

اعتبارسنجی این QTLها در لاین‌های اینتروگرشن تکی و دوگانه، اثرات افزایشی قابل‌توجه آلل‌های وحشی را بر افزایش یا کاهش قطر ساقه تأیید کرد. بررسی‌های بافت‌شناسی نیز نشان داد که QTLهای اصلی مانند sd3.1، sd4.1 و sd11.1 با تنظیم اجزای رشد ثانویه از جمله مساحت مغز، ضخامت قشر (کورتکس) و گسترش آوند چوبی ثانویه، معماری نهایی ساقه را تعیین می‌کنند. این یافته‌ها دیدگاه جامعی از کنترل چندژنی قطر ساقه ارائه داده و نشانگرهای مولکولی معتبری را برای برنامه‌های اصلاحی آتی با هدف بهبود قدرت و بهره‌وری گیاه فراهم می‌آورد.

ساقه گیاه به عنوان محور اصلی ساختاری و مسیر انتقال آوندی، نقشی حیاتی در یکپارچگی فیزیولوژیکی گیاهان ایفا می‌کند. در گوجه‌فرنگی، قطر ساقه نه تنها بر مقاومت در برابر ورس (خوابیدگی) تأثیر می‌گذارد، بلکه با کارایی انتقال آب و مواد معدنی و نیز تخصیص مواد فتوسنتزی به میوه‌ها مرتبط است. علیرغم اهمیت زراعی این صفت، اطلاعات محدودی در مورد پایه ژنتیکی حاکم بر ضخامت ساقه و رشد ثانویه آن در دسترس است.

استفاده از گونه‌های وحشی به عنوان منابع ارزشمند تنوع ژنتیکی، رویکردی مؤثر برای شناسایی آلل‌های مفید و مغفول‌مانده در فرآیند اهلی‌سازی است. در این راستا، مطالعه حاضر با هدف نقشه‌یابی QTLهای کنترل‌کننده قطر ساقه و درک مکانیسم‌های بافت‌شناسی زیربنایی آنها در جمعیت‌های حاصل از تلاقی بین‌گونه‌ای گوجه‌فرنگی طراحی شد.

مواد و روش‌ها (Materials and Methods)
تجزیه و تحلیل ژنتیکی منجر به شناسایی دوازده جایگاه صفت کمی (QTL) بر روی کروموزوم‌های مختلف گردید که در مراحل فنولوژیکی متفاوت، قطر ساقه را کنترل می‌کنند. این یافته تأیید می‌کند که معماری ساقه گوجه‌فرنگی یک صفت کمی و تحت کنترل چندژنی است.

اعتبارسنجی QTLها در لاین‌های اینتروگرشن نشان داد که ورود قطعات ژنومی از گونه وحشی S. pimpinellifolium می‌تواند بسته به جایگاه ژنی، اثرات افزایشی مثبت (افزایش قطر) یا منفی (کاهش قطر) داشته باشد. این موضوع نشان‌دهنده پتانسیل استفاده از آلل‌های مفید گونه‌های وحشی برای بهبود صفات پیچیده است.

بررسی‌های بافت‌شناسی، بینش عمیق‌تری از عملکرد این QTLها ارائه داد. مشخص شد که QTLهای sd3.1، sd4.1 و sd11.1 به‌طور مستقیم بر روی فرآیندهای رشد ثانویه تأثیر می‌گذارند. به عنوان مثال، تغییرات در قطر ساقه ناشی از این QTLها با تغییرات هماهنگ در اندازه مغز (به عنوان بافت ذخیره‌ای و پارانشیمی)، مساحت قشر (مسئول استحکام و ذخیره‌سازی) و به‌ویژه میزان توسعه آوند چوبی ثانویه (که استحکام و کارایی آوندی را افزایش می‌دهد) همراه بود. این نتایج نشان می‌دهد که قطر نهایی ساقه حاصل فعالیت هماهنگ ژن‌هایی است که بر روی بافت‌های مختلف تأثیر می‌گذارند.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، این مطالعه که توسط محققین مؤسسه IHSM La Mayora (UMA-CSIC) رهبری شده است، معماری ژنتیکی پیچیده حاکم بر قطر ساقه در گوجه‌فرنگی را آشکار ساخت. شناسایی و اعتبارسنجی دوازده QTL و همچنین درک عملکرد بافت‌شناسی آنها، پایگاه محکمی برای برنامه‌های اصلاحی مبتنی بر نشانگر (MAS) فراهم می‌آورد.

این نتایج به اصلاحگران گیاه امکان می‌دهد تا با انتخاب دقیق آلل‌های مطلوب، به توسعه ارقام گوجه‌فرنگی با قدرت رویشی بالاتر، مقاومت بهتر در برابر ورس و در نهایت، بهره‌وری بهبودیافته دست یابند. این پژوهش به وضوح پتانسیل استفاده از خویشاوندان وحشی را برای دستیابی به اهداف اصلاحی مدرن نشان می‌دهد.

ادامه مطلب

مقالات

دیپلماسی علمی، حکمرانی چندلایه؛ ارکان نوین ارتقای امنیت غذایی جهانی

در جهانی که با بحرانهای پیوسته دست‌وپنجه نرم میکند، امنیت غذایی از یک هدف صرفاً توسعه‌ای به یک الزام راهبردی برای ثبات جهانی تبدیل شده است. مقاله پیشرو به بررسی ابعاد این اولویت حیاتی میپردازد.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: حدود ۶۷۳ میلیون نفر در جهان با گرسنگی مزمن دست‌وپنجه نرم می‌کنند و از هر سه نفر، یک نفر توانایی تأمین یک رژیم غذایی سالم را ندارد. این آمار تکان‌دهنده که توسط نهادهای بین‌المللی از جمله FAO و IFAD منتشر شده، نشان می‌دهد که امنیت غذایی به یک اولویت استراتژیک فراتر از مرزهای کشاورزی تبدیل شده است. تغییرات اقلیمی، درگیری‌های نظامی در اوکراین و غزه، و تمرکز قدرت در دست شرکت‌های فراملی، سیستم غذایی جهانی را با شوک‌های زنجیره‌ای مواجه کرده است. این مقاله با مرور آخرین یافته‌های کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ و گزارش‌های تخصصی، به تحلیل راهکارهای نوین برای خروج از این بحران می‌پردازد.

چکیده
امنیت غذایی در دهه جاری میلادی از یک هدف توسعه‌ای به یک اولویت ژئوپلیتیک و استراتژیک تبدیل شده است. با وجود پیشرفت‌های تکنولوژیک و تعهدات بین‌المللی، صدها میلیون نفر همچنان از دسترسی به غذای کافی و سالم محروم هستند. این مقاله با بررسی آخرین گزارش‌های نهادهای بین‌المللی از جمله گروه هفت (G7)، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (IFAD)، به تحلیل ابعاد نوین بحران غذایی، از جمله افزایش ناامنی حاد غذایی، تأثیر تغییرات اقلیمی، و پیامدهای ژئوپلیتیک جنگ‌ها می‌پردازد. در ادامه، رویکردهای سنتی در مقابل راهکارهای تحول‌آفرین شامل دیپلماسی علمی، حکمرانی چندلایه، تأمین مالی نوآورانه و حقوقی‌سازی دسترسی به غذا به عنوان ارکان ارتقای امنیت غذایی مورد بحث قرار می‌گیرد. نتیجه آنکه ارتقای امنیت غذایی مستلزم گذار از نگاه امدادمحور به ایجاد سیستم‌های غذایی تاب‌آور، فراگیر و منعطف است که به عنوان زیرساخت استراتژیک هر کشوری تلقی می‌شود.

مقدمه: غذای کافی برای همه، اما نه برای همه
بر اساس جدیدترین آمار سازمان ملل متحد، حدود ۶۷۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ با گرسنگی دست‌وپنجه نرم می‌کرده‌اند که ۸.۲ درصد از جمعیت جهان را شامل می‌شود . این رقم علیرغم کاهش جزئی نسبت به سال‌های قبل، همچنان زنگ خطری برای جامعه جهانی است. شوک‌های زنجیره‌ای ناشی از همه‌گیری کرونا، جنگ در اوکراین و غزه، و تغییرات اقلیمی شدید، آسیب‌پذیری سیستم‌های غذایی جهانی را عیان ساخته است.

امنیت غذایی، فراتر از مفهوم سنتی “تولید بیشتر”، امروزه به معنای دسترسی پایدار همه افراد به غذای کافی، سالم و مغذی است. اما واقعیت آن است که از هر سه نفر در جهان، یک نفر (حدود ۲.۸ میلیارد نفر) توانایی تأمین یک رژیم غذایی سالم را ندارد . این شکاف عمیق، نابرابری‌های ساختاری در سیستم غذایی جهانی را نمایان می‌سازد. در این راستا، گروه هفت (G7) و سایر نهادهای بین‌المللی، امنیت غذایی را نه فقط یک مسئله بشردوستانه، بلکه به عنوان یک اولویت استراتژیک برای ثبات اقتصادی، امنیت ملی و صلح جهانی تعریف کرده‌اند .

۱. ابعاد نوین بحران جهانی غذا
امروزه بحران غذایی دیگر صرفاً ناشی از خشکسالی یا کمبود تولید نیست، بلکه نتیجه هم‌پوشانی چندین بحران است. درک این ابعاد برای تدوین راهبردهای مؤثر ضروری است.

۱.۱. تغییرات اقلیمی و افزایش خطرات زنجیره‌ای
تغییرات اقلیمی به طور مستقیم امنیت غذایی را تهدید می‌کند. پیش‌بینی می‌شود که انتشار گازهای گلخانه‌ای بخش کشاورزی تا سال ۲۰۳4 میلادی ۶ درصد افزایش یابد . سیل‌های گسترده در پاکستان، خشکسالی در شاخ آفریقا و گرمازدگی محصولات در اروپا، نمونه‌هایی از این تهدید هستند. گرمایش زمین نه‌تنها عملکرد محصولات را کاهش می‌دهد، بلکه ارزش غذایی آنها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. مطالعات نشان می‌دهد که افزایش ۱۰ درصدی تولید مواد غذایی همراه با بهبود ۱۵ درصدی بهره‌وری کشاورزی می‌تواند تهدید سوءتغذیه را تا سال ۲۰۳۴ از بین ببرد و همزمان انتشار گازهای گلخانه‌ای را ۷ درصد کاهش دهد .

۱.۲. درگیری‌ها و سلاحی به نام غذا
گزارش‌های اخیر کمیته امنیت غذایی جهانی (CFS) و بیانیه‌های کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶، بر “سلاحی‌شدن مواد غذایی” تأکید دارند . درگیری‌ها در سودان، غزه و اوکراین نشان داده که چگونه زیرساخت‌های کشاورزی، زنجیره‌های تأمین و دسترسی بشردوستانه به طور سیستماتیک هدف قرار می‌گیرند. در سودان، تلاش برای بازسازی کشاورزی حتی در میانه درگیری فعال، نمونه‌ای از این چالش است . چرخه معیوب “تضاد-گرسنگی” به قدری قوی است که کشورهای پس از جنگ با ناامنی غذایی بالا، ۴۰ درصد بیشتر در معرض بازگشت به مناقشه هستند .

۱.۳. نابرابری و قدرت شرکتی
فراتر از بحران‌های طبیعی و ژئوپلیتیک، ساختار قدرت در سیستم غذایی جهانی نیز مورد انتقاد جدی قرار گرفته است. گزارش ویژه سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ بر این نکته تأکید دارد که تعداد انگشت‌شماری از شرکت‌های فراملی، زنجیره تأمین غذا از بذر و کود تا توزیع دیجیتال را کنترل می‌کنند . این تمرکز قدرت، نه‌تنها بر تنوع زیستی و فرهنگ‌های غذایی سنتی آسیب می‌زند، بلکه سیاست‌گذاری عمومی را تحت تأثیر قرار داده و منجر به ترویج رژیم‌های غذایی ناسالم و صنعتی‌سازی افراطی کشاورزی می‌شود .

۲. از واکنش به بحران تا ایجاد تاب‌آوری: رویکردهای تحول‌آفرین
در برابر این چالش‌ها، صرفاً واکنش نشان دادن کافی نیست. جامعه جهانی به سمت ایجاد “سیستم‌های غذایی تاب‌آور” حرکت می‌کند؛ سیستم‌هایی که نه تنها در برابر شوک‌ها مقاومت می‌کنند، بلکه پس از بحران به سمت شرایطی عادلانه‌تر و پایدارتر حرکت می‌کنند (“bounce forward”) .

۲.۱. دیپلماسی علمی و نوآوری فن‌آورانه
علم و فناوری محور اصلی تحول سیستم‌های غذایی است. مرکز بین‌المللی بهبود ذرت و گندم (CIMMYT) به عنوان یکی از امضاکنندگان بیانیه مشترک امنیت غذایی در مونیخ، بر نقش تحقیقات علمی در تقویت سیستم‌های بذر، افزایش تاب‌آوری اقلیمی و تثبیت بازارهای غلات تأکید دارد . نوآوری‌هایی نظیر:
– کشاورزی هوشمند به اقلیم (CSA): رویکردی که به دنبال افزایش پایدار تولید، سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به طور همزمان است .
– اقتصاد چرخشی و کشاورزی احیاکننده: سیاست‌هایی که بر کاهش ضایعات غذایی، بازیابی منابع و بهبود سلامت خاک از طریق شیوه‌های کشاورزی احیاکننده تمرکز دارند .

۲.۲. حکمرانی چندلایه و فراگیر
موفقیت در ارتقای امنیت غذایی نیازمند حکمرانی مؤثر در سطوح محلی، ملی و جهانی است.
– حکمرانی غیرمتمرکز: تمرکززدایی از قدرت به نفع جوامع محلی و توانمندسازی دولت‌های محلی برای طراحی راهبردهای متناسب با بافت محلی، یکی از راهکارهای کلیدی است . برزیل با توسعه برنامه‌های خرید دولتی که به نفع کشاورزان خانوادگی است، نمونه موفقی در این زمینه است .
– هماهنگی بین‌بخشی: رویکردهای نوین بر لزوم هماهنگی بین وزارتخانه‌های کشاورزی، بهداشت، تجارت و محیط زیست تأکید دارند. استراتژی امنیت غذایی و تغذیه سازمان IGAD (۲۰۲۵-۲۰۳۴) نمونه‌ای از این تلاش برای هماهنگ‌سازی مقررات و تقویت همکاری‌های فرامرزی است .
– حقوقی‌سازی امنیت غذایی: ادغام “حق بر غذای کافی” در قوانین اساسی و برنامه‌های توسعه ملی، همانطور که در بولیوی، مکزیک و اکوادور در حال پیگیری است، به جوامع محلی و گروه‌های به حاشیه رانده‌شده قدرت مطالبه‌گری می‌دهد .

۲.۳. تأمین مالی نوآورانه و مشارکت عمومی-خصوصی
شکاف مالی برای دستیابی به هدف گرسنگی صفر (SDG2) بسیار بزرگ است. صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (IFAD) در جدیدترین و چهاردهمین دوره تأمین مالی خود (IFAD14) بر لزوم “جسارت جمعی” در تأمین مالی تأکید کرده است .
– اهرم‌سازی سرمایه: مدل‌های تأمین مالی ترکیبی (blended finance) که از سرمایه‌های اعطایی دولتی برای جذب سرمایه خصوصی استفاده می‌کنند، می‌توانند ریسک سرمایه‌گذاری در زنجیره‌های ارزش کوچک‌مقیاس را کاهش دهند . IFAD تخمین می‌زند که هر یک دلار کمک اهداکنندگان، در نهایت به شش دلار سرمایه‌گذاری در زمین تبدیل می‌شود .
– بازنگری در یارانه‌ها: گزارش G20 خواستار “تغییر کاربری حمایت‌های کشاورزی” بر اساس “حسابداری بهای تمام‌شده واقعی” (True Cost Accounting) است تا منابع به سمت کالاهای عمومی مانند تحقیق و توسعه، زیرساخت‌ها و تغذیه هدایت شود .
– چالش‌های جدید تأمین مالی: با وجود این تلاش‌ها، گزارش‌ها حاکی از کاهش شدید کمک‌های بشردوستانه در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ است. برچیده شدن بخش بزرگی از برنامه‌های آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده (USAID) و کاهش بودجه کمک‌رسانی اروپا، زنگ خطری برای سیستم‌های غذایی در کشورهای کم‌درآمد است .

۳. چالش‌های پیش رو و چشم‌انداز آینده
مسیر ارتقای امنیت غذایی به عنوان یک اولویت استراتژیک با چالش‌های جدی مواجه است.

۳.۱. تجارت و حفاظت‌گرایی
اجرایی شدن مکانیسم تنظیم مرزی کربن (CBAM) اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۶، اگرچه با هدف مقابله با تغییرات اقلیمی طراحی شده، می‌تواند به یک مانع تجاری جدید برای کشورهای در حال توسعه تبدیل شود. از ۷۰ کشور کم‌درآمد، تنها یک کشور دارای مکانیسم قیمت‌گذاری کربن است . این امر هزینه تولید را برای صادرکنندگان فقیر افزایش داده و دسترسی آنها به بازارهای ثروتمند را محدود می‌کند.

۳.۲. اولویت‌های امنیتی در مقابل سرمایه‌گذاری اجتماعی
یکی از بزرگترین تهدیدها برای امنیت غذایی، جابجایی بودجه از توسعه به سمت دفاع و تسلیحات است. بودجه دفاعی ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ از مرز یک تریلیون دلار عبور خواهد کرد، در حالی که بودجه غیرنظامی با کاهش مواجه است . تحلیل آکسفام نشان می‌دهد که کمتر از ۳ درصد از هزینه‌های نظامی گروه هفت می‌تواند برای ریشه‌کن کردن گرسنگی و کاهش بدهی کشورهای فقیر کافی باشد .

۳.۳. ایمنی مواد غذایی به عنوان حلقه مفقوده
در منطقه شاخ آفریقا (IGAD)، ایمنی مواد غذایی به عنوان یک بحران پنهان شناخته می‌شود. بیماری‌های ناشی از غذای ناسالم سالانه ۶۰۰ میلیون نفر را در جهان بیمار کرده و ۴۲۰ هزار نفر را می‌کشد. کشورهای کم‌درآمد سالانه ۱۱۰ میلیارد دلار به دلیل کاهش بهره‌وری و هزینه‌های درمانی متحمل می‌شوند . استراتژی‌های نوین امنیت غذایی باید ایمنی غذا را به عنوان یک اولویت در کنار کمیت و دسترسی قرار دهند.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، امنیت غذایی به عنوان یک اولویت استراتژیک جهانی، نیازمند تغییر پارادایم از رویکردهای واکنشی و بخشی به رویکردی سیستمیک، پیش‌گیرانه و فراگیر است. آمار ۶۷۳ میلیون نفری گرسنگان، نه فقط یک عدد، که نشان‌دهنده شکاف عمیق در عدالت جهانی و ثبات بین‌المللی است.

بر اساس یافته‌های این پژوهش، مسیر پیش رو ترکیبی از نوآوری علمی (کشاورزی هوشمند به اقلیم و فناوری‌های دیجیتال)، اصلاح حکمرانی (توجه به حق بر غذا و توانمندسازی جوامع محلی) و مهندسی مالی (تأمین مالی ترکیبی و تغییر کاربری یارانه‌ها) است. تجربه کشورها و نهادهایی مانند G7، IFAD و FAO نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در سیستم‌های غذایی تاب‌آور، نه یک هزینه، که یک سرمایه‌گذاری بلندمدت برای پیشگیری از درگیری‌ها، کاهش مهاجرت‌های اجباری و حفظ صلح و ثبات است.

همانطور که در کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ تأکید شد، “کشاورزی یک زیرساخت استراتژیک است” . ارتقای امنیت غذایی، یعنی تبدیل این زیرساخت به سپری در برابر شوک‌های آینده و پلی به سوی جهانی عادلانه‌تر و باثبات‌تر.

ادامه مطلب

مقالات

هشدار کارشناسان: مصرف گوشت، امنیت غذایی جهانی را تهدید می‌کند

کارشناسان بین‌المللی هشدار می‌دهند مصرف فزاینده محصولات حیوانی و سیستم ناکارآمد دامپروری صنعتی، امنیت غذایی جهانی را به مخاطره انداخته است. در آستانه روز جهانی حبوبات، کارشناس فدراسیون جهانی حیوانات تأکید کرد کشورهای با درآمد متوسط و بالا سه برابر بیش از حد مجاز گوشت مصرف می‌کنند.

منتشر شده

در

پایگاه خبری داوان نیوز: در آستانه روز جهانی حبوبات (۲۰۲۶)، کارشناسان هشدار می‌دهند سیستم‌های غذایی کنونی و مصرف بالای محصولات دامی، دستیابی به امنیت تغذیه‌ای پایدار را با مانع روبرو کرده است.

به گزارش خبرنگار داوان نیوز، «فرانچسکا گاللی»، مسئول سیاست‌گذاری سیستم غذایی در فدراسیون جهانی حیوانات، با اشاره به مصرف محصولات حیوانی در کشورهای با درآمد متوسط و بالا که سه برابر بیشتر از معیارهای رژیم غذایی سالم است، هشدار داد: مصرف این‌چنینی خطرات جدی برای سلامت عمومی به همراه دارد.

وی در گفت‌وگو با «Nutrition Insight» تأکید کرد: کاهش تقاضا برای محصولات حیوانی به کاهش عرضه آن منجر می‌شود. ترویج و بهبود دسترسی به تغذیه گیاهی مانند حبوبات باید در اولویت قرار گیرد.

ناکارآمدی سیستم کشاورزی صنعتی

گاللی با اشاره به ناکارآمدی سیستم کشاورزی صنعتی کنونی اعلام کرد: بین ۳۶ تا ۴۰ درصد از کالری محصولات کشاورزی جهان صرف خوراک دام می‌شود. این در حالی است که به ازای هر ۱۰۰ کالری غلاتی که به حیوانات داده می‌شود، تنها ۱۷ تا ۳۰ کالری به زنجیره غذایی انسان بازمی‌گردد.

به گفته وی، کاهش تعداد حیوانات پرورشی صنعتی و مقرون‌به‌صرفه‌تر کردن غذاهای گیاهی مانند حبوبات برای مصرف انسان، از ضروریات اصلاح این سیستم است.

شکاف خطرناک در راهنمایی‌های غذایی ملی

این کارشناس با بیان اینکه ۸۷ درصد از دستورالعمل‌های غذایی ملی، مصرف منظم حبوبات را توصیه کرده‌اند، خاطرنشان ساخت: تنها ۸ درصد از این راهنماها به نقش حبوبات در مدیریت چاقی و دیابت اشاره کرده‌اند. در عین حال، اغلب این دستورالعمل‌ها فاقد شفافیت لازم در مورد خطرات سلامت محصولات حیوانی هستند.

وی با اشاره به هشدار سازمان بهداشت جهانی درباره ارتباط گوشت قرمز با افزایش خطر سرطان و چربی‌های مضر، از تضاد برخی دستورالعمل‌های ملی مانند ایالات متحده با این توصیه‌های بین‌المللی انتقاد کرد.

حبوبات؛ قربانی کشاورزی صنعتی

گاللی متوسط مصرف سرانه جهانی حبوبات را تنها ۲۱ گرم در روز اعلام کرد و افزود: «کاهش قیمت محصولات حیوانی در نتیجه کشاورزی صنعتی، عوامل فرهنگی و زمان طولانی پخت، از موانع اصلی افزایش مصرف این منبع مغذی پروتئین هستند.»

سازمان فائو و OECD پیش‌بینی می‌کنند مصرف سرانه جهانی غذاهای حیوانی در دهه آینده ۶ درصد افزایش یابد که این رقم در کشورهای کم‌درآمد و متوسط به ۲۴ درصد خواهد رسید.

راه‌حل: تنوع‌بخشی و سرمایه‌گذاری در پروتئین گیاهی

کارشناس فدراسیون جهانی حیوانات، تنوع‌بخشی به تولید و سرمایه‌گذاری در پروتئین‌های گیاهی را راه‌حل کلیدی دانست و گفت: سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، گونه‌های مقاوم و نوآوری در محصول، همراه با آموزش روش‌های پخت سریع و افزایش دسترسی در سیستم‌های توزیع عمومی، ضروری است.

وی در پایان با تأکید بر لزوم تغییر فوری رژیم غذایی به دلایل سلامت و پایداری، خواستار حمایت سیاست‌های تغذیه‌ای از گذار به سیستم‌های تولیدی پایدارتر مانند کشاورزی اکولوژیک شد.

ادامه مطلب
پیام ما

پرطرفدار

کلیه حقوق این پایگاه خبری متعلق به داوان‌نیوز است.