پایگاه خبری داوان‌نیوز: نتایج طرح آمارگیری کشتارگاههای رسمی کشور در خرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد که عرضه گوشت قرمز با رشد ۱۱ درصدی نسبت به ماه قبل، به ۴۱ هزار و ۲۰۸ تن افزایش یافته است؛ با این حال، عرضه گوشت طیور در این ماه با کاهش ۲۴ درصدی نسبت به خرداد سال گذشته همراه بوده و مجموع تولید انواع طیور به ۱۷۴ هزار و ۸۵۴ تن رسیده است.

به گزارش آمارهای رسمی منتشرشده از سوی مراجع ذی‌صلاح، نتایج طرح آمارگیری کشتار دام و طیور در کشتارگاههای رسمی کشور برای ماه خرداد ۱۴۰۵ حاکی از تغییرات محسوس در حجم عرضه انواع گوشت سفید و قرمز نسبت به ماه مشابه سال قبل و همچنین ماه گذشته است.

بر اساس این گزارش، کل گوشت قرمز عرضه شده در کشتارگاه های رسمی کشور در خردادماه امسال به ۴۱ هزار و ۲۰۸ تن رسیده است. بررسی ترکیب این میزان تولید نشان میدهد که گوشت گاو و گوساله با سهم ۵۷.۳ درصدی (معادل ۲۳ هزار و ۶۳۹ تن)، بیشترین وزن کل گوشت قرمز را به خود اختصاص داده است. در رتبه های بعدی، گوشت گوسفند و بره با ۱۳ هزار و ۷۹۰ تن (۳۳.۵ درصد)، گوشت بز و بزغاله با ۲ هزار و ۸۹۳ تن (۷ درصد) و سایر انواع دام با ۸۸۶ تن (۲.۲ درصد) قرار دارند.

بررسی روند تغییرات در بخش گوشت قرمز نشان میدهد که عرضه این فرآورده در خرداد ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل (اردیبهشت) با افزایش ۱۱ درصدی مواجه شده است؛ هرچند که در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۴، کاهش ۳ درصدی را تجربه کرده است. در این بازه زمانی یکساله، تولید گوشت گوسفند و بره ۵ درصد، بز و بزغاله ۱ درصد، گاو و گوساله ۲ درصد و گاومیش ۲۷ درصد کاهش یافته، در حالی که عرضه گوشت شتر با افزایش ۳ درصدی همراه بوده است.

در مقابل، آمار کشتارگاه های رسمی در حوزه طیور حاکی از عرضه ۱۷۴ هزار و ۸۵۴ تن گوشت انواع طیور در خرداد ۱۴۰۵ است. سهم گوشت مرغ با ۱۶۹ هزار و ۲۳۹ تن معادل ۹۶.۸ درصد کل تولید بوده و پس از آن، گوشت بوقلمون با ۳ هزار و ۱۷۲ تن (۱.۸ درصد) و سایر ماکیان با ۲ هزار و ۴۴۳ تن (۱.۴ درصد) در جایگاه های بعدی قرار گرفتهاند.

هرچند عرضه گوشت طیور در این ماه نسبت به اردیبهشت امسال حدود ۸ درصد افزایش یافته، اما مقایسه عملکرد خرداد ۱۴۰۵ با خرداد ۱۴۰۴ از کاهش چشمگیر ۲۴ درصدی در حجم کل تولید گوشت طیور کشتارگاه های رسمی کشور حکایت دارد.

لازم به ذکر است که آمارهای ارائه شده صرفاً مربوط به کشتار دام و طیور در کشتارگاه های رسمی تحت پوشش این طرح است و بخش قابل توجهی از کشتار دام سبک در خارج از این مراکز انجام می شود که در این گزارش لحاظ نشده است.

پایگاه خبری داوان‌نیوز: رتبه‌های اول تا سیزدهم جهانی ایران در ۲۶ محصول باغبانی در سال ۲۰۲۴، در حالی در سایت فائو ثبت شده که کارشناسان نسبت به تداوم این جایگاه با توجه به قاچاق گسترده زعفران، کاهش صادرات و از دست رفتن بازارهای هدف هشدار میدهند.

به گزارش خبرنگار ما و بر اساس تازه ترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، ایران در سال ۲۰۲۴ میلادی موفق شده در تولید ۲۶ محصول عمده باغبانی، رتبه‌های نخست تا سیزدهم جهان را به خود اختصاص دهد، آن هم در شرایطی که رژیم تحریم ها، صنعت کشاورزی کشور را با چالشهای عدیدهای مواجه کرده است .

عملکرد درخشان یا وضعیت موجود؟

مطابق داده های فائو، ایران در سال ۲۰۲۴ توانسته جایگاه خود را در هفت محصول ارتقا دهد و در ۱۲ محصول دیگر، رتبه سال قبل را حفظ کند که از پویایی بخش باغبانی در شرایط نامساعد اقتصادی حکایت دارد .

در صدر این موفقیت‌ها، زعفران، گل محمدی و خرما با کسب رتبه نخست جهانی، جایگاه تثبیت‌شده‌ای برای ایران به ارمغان آورده‌اند. همچنین پسته، زردآلو، هلو و شلیل موفق به کسب رتبه دوم، و به، گیلاس و انجیر رتبه سوم جهانی را از آن خود کرده‌اند. ایران همچنین در تولید سیب، گردو، آلبالو و آلو در جایگاه چهارم، بادام و کیوی در رتبه پنجم، و پرتقال در رتبه ششم قرار دارد. محصولاتی نظیر انگور، لیمو، سایر مرکبات و قارچ خوراکی نیز رتبه هفتم را کسب کردهاند .

زنگ خطر پشت آمارها

با وجود رتبه های قابل قبول جهانی، بررسی عمیقتر نشان میدهد که کسب رتبه‌های بالا در تولید، لزوماً به معنای تسلط بر بازارهای جهانی یا بهره‌مندی از منافع اقتصادی آن نیست. بررسیها حاکی از آن است که صادرات زعفران ایران، با وجود مقام نخست جهانی، با کاهش چشمگیری مواجه شده و قاچاق گسترده این محصول، تهدیدی جدی برای تداوم این جایگاه به شمار میرود. کارشناسان معتقدند حدود ۱۰ تن زعفران در ماه به صورت قاچاق از کشور خارج میشود که این رقم، سهم قابل‌توجهی از تولید سالانه را شامل می‌شود .

علاوه بر این، تعرفه‌های بالای صادراتی و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، دسترسی به بازارهای کلیدی مانند آمریکا، عربستان، هند و چین را با مانع مواجه کرده و مسیر تجارت قانونی را به سمت بازارهای خاکستری و قاچاق سوق داده است. از دست دادن بازارهایی مانند عراق و سوریه به نفع رقبایی چون ترکیه، زنگ خطری برای آینده صادرات محصولات کشاورزی ایران است .

چشم‌انداز کلی: خودکفایی در سایه چالش‌های ساختاری

با وجود دستاوردهای باغبانی، بخش کشاورزی ایران با چالشهای ساختاری متعددی روبروست. بررسی‌ها نشان میدهد که بهای تمام‌شده و قیمت نهایی محصولات کشاورزی در ایران، به شدت تحت تأثیر نرخ ارز و نوسانات آن قرار دارد و تحریم‌ها فشار مضاعفی بر قیمت کالاهای اساسی وارد کرده است. به عنوان مثال، نرخ ارز مؤثر واقعی، مهمترین عامل تعیین کننده قیمت جو در ایران شناخته شده و تحریم ها به طور مستقیم به افزایش قیمت این محصول دامن زدهاند .

اگرچه وزیر جهاد کشاورزی از افزایش ۱۹ درصدی تولیدات بخش کشاورزی و کاهش چشمگیر واردات گندم از هفت به ۱.۸ میلیون تن خبر داده، اما این خودکفایی نسبی نیز با چالشهایی چون خشکسالی، الگوی مصرف نادرست، و تداوم تحریمها تهدید میشود .

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، آمارهای فائو، تصویری دوگانه از وضعیت کشاورزی ایران ارائه میدهند. از یک سو، رتبه‌های بالای تولید باغبانی نشان از پتانسیل بالای اقلیمی و توانمندی‌های علمی و عملیاتی کشور دارد و از سوی دیگر، شکاف عمیق میان تولید و بهره‌برداری اقتصادی، مانع اصلی تبدیل این ظرفیتها به قدرت صادراتی پایدار است. در حالی که آمارها نشان از جهش تولید دارند، اعداد صادرات رو به افول، گویای آن است که رتبه‌های تولیدی، بدون همراهی با سیاستهای کارآمد تجاری و رفع موانع ساختاری، صرفاً به آرایشی آماری در کارنامه اقتصادی کشور تبدیل خواهند شد که نه تنها منفعتی برای کشاورز و اقتصاد کشور ندارد، بلکه به واسطه قاچاق و خروج غیررسمی محصولات، به ضایع شدن سرمایه‌های ملی نیز دامن خواهد زد.

پایگاه خبری داوان‌نیوز: جلسه بررسی آمار محصولات باغبانی و سامانه جامع پهنه‌بندی با حضور مدیران ارشد معاونت امور باغبانی، مرکز آمار و فناوری اطلاعات، و دفتر امور اقتصادی سازمان تات برگزار شد. این نشست در چارچوب اجرای بند ۲ از برنامه‌های راهبردی وزارت جهاد کشاورزی، با هدف تدقیق داده‌های آماری بخش باغبانی و بهره‌مندی از ظرفیت‌های سامانه جامع پهنه‌بندی در برنامه‌ریزی تولید و تأمین امنیت غذایی پایدار تشکیل گردید. گزارش حاضر به تحلیل ابعاد فنی، مدیریتی و راهبردی این جلسه و ارتباط آن با نظام نوین برنامه‌ریزی کشاورزی می‌پردازد.

به گزارش خبرنگار داوان‌نیوز، در عصر کنونی، دستیابی به داده‌های دقیق و به‌روز از عرصه‌های تولید، زیربنای هرگونه برنامه‌ریزی مؤثر در بخش کشاورزی محسوب می‌شود. بخش باغبانی به‌عنوان یکی از محورهای اساسی تأمین امنیت غذایی و ایجاد ارزش‌افزوده، نیازمند نظام آماری یکپارچه و مبتنی بر مکان است . در همین راستا، جلسه بررسی آمار محصولات باغبانی و سامانه جامع پهنه‌بندی با حضور مهندس شریف (رئیس ستاد معاونت امور باغبانی)، دکتر آهنی (رئیس مرکز آمار، فناوری اطلاعات و ارتباطات)، دکتر نکویی (مدیرکل دفتر امور اقتصادی سازمان تات)، مهندس اسدی (مدیر باغبانی استان مرکزی)، مهندس بدرزاده اورنج (مدیر باغبانی استان البرز) و کارشناسان دفتر معاونت امور باغبانی برگزار گردید.

این نشست که در راستای اجرای بند ۲ از برنامه‌های اولویت‌دار معاونت امور باغبانی تشکیل شد، بستری برای همافزایی میان بخش‌های اجرایی، آماری و پژوهشی فراهم آورد تا ضمن آسیب‌شناسی نظام آماری موجود، راهکارهای بهبود آن از طریق سامانه جامع پهنه‌بندی مورد بررسی قرار گیرد.

اهمیت سامانه جامع پهنه‌بندی در مدیریت داده‌های کشاورزی

سامانه جامع پهنه‌بندی و مدیریت داده‌های کشاورزی (با نشانی poud.maj.ir) به‌عنوان یکی از پروژه‌های کلیدی وزارت جهاد کشاورزی، با هدف جمع‌آوری، ثبت و تحلیل اطلاعات تولیدکنندگان و میزان تولید محصولات کشاورزی طراحی و راه‌اندازی شده است . این سامانه با تعیین محل تولید به صورت تفکیک‌شده توسط هر بهره‌بردار، امکان رصد دقیق سطح زیر کشت، عملکرد و نوع محصول در هر پهنه را فراهم می‌سازد .

از منظر راهبردی، این سامانه مزایای متعددی را برای برنامه‌ریزی بخش کشاورزی به ارمغان می‌آورد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :

– امکان برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین امنیت غذایی و مدیریت عرضه و تقاضا
– ایجاد بستر حمایت‌های مستقیم و غیرمستقیم از تولیدکنندگان محصولات راهبردی
– یکپارچه‌سازی اطلاعات حاصل از سرشماری‌های کشاورزی و آمارگیری‌های تکمیلی
– پشتیبانی از اجرای الگوی ملی کشت از طریق تدقیق داده‌های مکانی و توصیفی

محورهای اصلی جلسه و کارکردهای آن

بر اساس اطلاعات موجود، جلسه مذکور با دستورکار بررسی آمار محصولات باغبانی و نحوه بهره‌گیری از سامانه جامع پهنه‌بندی در این حوزه برگزار شده است. حضور مدیرکل دفتر امور اقتصادی سازمان تات (دکتر نکویی) در این نشست، نشان‌دهنده پیوند نزدیک میان نظام آماری باغبانی و الگوی کشت ملی است، چراکه دفتر امور اقتصادی سازمان تات نقش محوری در تدوین و اجرای الگوی کشت محصولات کشاورزی ایفا می‌کند .

هم‌چنین، حضور مدیران باغبانی استان‌های مرکزی و البرز به‌عنوان استان‌های دارای ظرفیت‌های قابل‌توجه در تولید محصولات باغبانی، بیانگر رویکرد پایلوت‌محور در اجرای این سامانه و بررسی چالش‌های اجرایی در سطح استان‌هاست. پیش‌تر نیز سامانه جامع پهنه‌بندی در چهار استان به‌عنوان پایلوت اصلی و هشت استان داوطلب اجرا شده بود که این تجربیات می‌تواند در توسعه ملی سامانه مورد استفاده قرار گیرد .

هم‌افزایی نهادی و ارتباط با نظام نوین ترویج

یکی از وجوه قابل‌تأمل این جلسه، حضور نمایندگان نهادهای مختلف شامل معاونت امور باغبانی، مرکز آمار و فناوری اطلاعات، و دفتر امور اقتصادی سازمان تات است. این ترکیب نشان‌دهنده رویکرد میان‌بخشی در مدیریت داده‌های کشاورزی و هم‌افزایی بین حوزه‌های اجرا، آمار، و پژوهش است. سامانه جامع پهنه‌بندی در چارچوب نظام نوین ترویج کشاورزی تعریف شده و اطلاعات ثبت‌شده در آن توسط مروجان و کارشناسان پهنه، به یک جعبه مدیریت مکان‌محور تبدیل می‌شود که امکان رصد دقیق فعالیت‌های تولیدی را فراهم می‌سازد .

هم‌چنین، دفتر امور اقتصادی سازمان تات با راه‌اندازی سامانه تصمیمیار مدیریت الگوی کشت (ستاک)، گام مهمی در جهت تدقیق و همگرایی داده‌های مورد نیاز برای برنامه‌ریزی کشت ملی برداشته است . ارتباط این دو سامانه می‌تواند بستری جامع برای مدیریت هوشمند تولید محصولات باغبانی ایجاد نماید.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده، اجرای کامل سامانه جامع پهنه‌بندی در تمامی استان‌ها و برای تمامی محصولات باغبانی، نیازمند رفع موانعی از جمله :

– تکمیل اطلاعات مکانی و توصیفی اراضی باغی و صدور شناسنامه برای بهره‌برداری‌ها
– اتصال سامانه‌های خدمت‌رسان وزارتی به سامانه اطلاعات مکانی کشاورزی (سامکا)
– آموزش و توانمندسازی کارشناسان پهنه و مروجان برای ثبت دقیق اطلاعات
– تأمین منابع مالی پایدار برای نگهداشت و به‌روزرسانی سامانه

چشم‌انداز نهایی این است که ارائه خدمات وزارتی به تولیدکنندگان بخش کشاورزی، مشروط به وجود شناسنامه زمین و ثبت اطلاعات در سامانه جامع پهنه‌بندی گردد . این رویکرد، انگیزه لازم برای مشارکت فعال بهره‌برداران در تکمیل اطلاعات را ایجاد خواهد کرد.

نتیجه‌گیری و توصیه‌های سیاستی

برگزاری جلسه بررسی آمار محصولات باغبانی و سامانه جامع پهنه‌بندی با حضور مدیران ارشد سه نهاد کلیدی، گامی مؤثر در جهت تحقق نظام آماری یکپارچه و مکان‌محور در بخش باغبانی محسوب می‌شود. این هم‌افزایی نهادی می‌تواند زمینه‌ساز تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر در زمینه تولید، تجارت، و تأمین امنیت غذایی گردد.

بر این اساس، توصیه‌های سیاستی زیر ارائه می‌شود:

۱. تسریع در تکمیل اطلاعات مکانی اراضی باغی و اتصال آن به سامانه جامع پهنه‌بندی
۲. طراحی فرم‌های تخصصی باغبانی در سامانه به‌صورت متناسب با انواع محصولات (میوه‌ها، سبزی‌ها، گیاهان دارویی و زینتی)
۳. برگزاری دوره‌های آموزشی برای کارشناسان پهنه و مدیران استانی به‌منظور افزایش دقت ثبت اطلاعات
۴. استفاده از ظرفیت الگوی کشت ملی برای هدفمندسازی تولیدات باغبانی بر اساس مزیت‌های نسبی اقلیمی و اقتصادی
۵. ایجاد سازوکار نظارتی برای پایش مستمر کیفیت داده‌های ثبت‌شده و انطباق آن با واقعیت‌های میدانی

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، اجرای کامل سامانه جامع پهنه‌بندی در بخش باغبانی، زمینه‌ساز تحقق اهداف کلان وزارت جهاد کشاورزی از جمله کاهش واردات، توسعه صادرات، و ارتقای جایگاه محصولات شاخص ایران در عرصه بین‌المللی خواهد شد .