پایگاه خبری داوان‌نیوز: معاون اقتصادی وزیر کشور از تغییر رویکرد کلان دولت از توسعه فیزیکی و عمرانی به توسعه اقتصادی مولد خبر داد و گفت: استانداران سراسر کشور مأمور شده‌اند با همکاری دستگاه‌های تخصصی، زمینه‌های تبدیل کشاورزی سنتی و معیشتی به تولید در مقیاس صنعتی، فناورانه و اقتصادی را فراهم کنند.

به گزارش خبرنگار ما از پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهاد کشاورزی، «علی دوستی» معاون اقتصادی وزیر کشور، روز سه‌شنبه (۱۲ خردادماه) در نشست تخصصی «بررسی راه‌کارهای عملی اجرای طرح‌های اقتصادی در بخش کشاورزی» با اعلام این خبر، اظهار داشت که مدل تولید خرد و پراکنده دیگر پاسخگوی نیازهای این بخش حساس و راهبردی نیست و تغییر مسیر از کشاورزی معیشتی به سمت تولید اقتصادی و صنعتی، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

دوستی با تأکید بر نقش محوری استانداران در این تحول، گفت: استانداران با همکاری وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های تخصصی، مسئول تعریف و پیگیری پروژه‌های اولویت‌دار کشاورزی در استان‌ها هستند. تأمین زیرساخت‌ها، هماهنگی‌های استانی، پیگیری مجوزها و کمک به رفع موانع اجرایی از جمله اقداماتی است که باید در مسیر اجرای پروژه‌های هدفمند کشاورزی دنبال شود.

معاون اقتصادی وزیر کشور در ادامه به یکی از موانع اصلی توسعه کشاورزی یعنی ریسک بالای سرمایه‌گذاری اشاره کرد و بر ضرورت اصلاح مدل‌های تأمین مالی در این بخش تأکید نمود. وی تصریح کرد: بدون طراحی ابزارهای مؤثر برای پوشش ریسک، نمی‌توان انتظار داشت سرمایه‌گذاران به‌صورت گسترده وارد این بخش شوند.

انتقاد از الگوی توسعه چنددهه گذشته
دوستی با نقد رویکرد توسعه در دهه‌های اخیر، خاطرنشان کرد: «منابع عمومی در سال‌های گذشته عمدتاً صرف پروژه‌های عمرانی و توسعه فیزیکی شده، در حالی که اقتصاد مولد مورد غفلت قرار گرفته است. این رویکرد، زیرساخت‌هایی را ایجاد کرده که در بسیاری از مناطق، به دلیل نبود اقتصاد پایدار، نتوانسته‌اند به حفظ جمعیت و تقویت تولید منجر شوند.»

هدایت منابع به سمت پروژه‌های مولد
وی با تأکید بر اینکه منابع استانی و ظرفیت‌های اجرایی نباید در طرح‌های کم‌اثر پراکنده شود، هدف‌گذاری دولت را تمرکز بر پروژه‌های مولد و اولویت‌دار کشاورزی دانست. معاون اقتصادی وزیر کشور همچنین با اشاره به وجود ظرفیت‌های خالی در برخی بخش‌های صنعتی و غذایی، هشدار داد: هدایت منابع به سمت بخش‌های دارای مازاد ظرفیت، اتلاف سرمایه ملی است و این وضعیت نشان می‌دهد کشور بیش از هر چیز به سیاست‌گذاری اقتصادی هدفمند نیاز دارد.

پایگاه خبری داوان‌نیوز: با تشکیل شورای مشترک پنج انجمن تخصصی بخش نهاده‌های کشاورزی و حضور نایب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی تهران، مقرر شد جلسات مستمر دو هفته یک بار برای «عبور از پیچ تاریخی» و احیای نقش تصمیم‌سازی بخش خصوصی در مدیریت بحران کود و تنظیم بازار برگزار شود.

به گزارش داوان‌نیوز، با توجه به نقش حیاتی تأمین نهاده‌های کشاورزی در تحقق امنیت غذایی کشور، پنج انجمن فعال در حوزه تولید و واردات سنگ، کود، سم و بذر، با برگزاری جلسه‌ای در محل انجمن تولیدکنندگان کودهای کشاورزی، نسبت به تشکیل «شورای انجمن‌ها» اقدام کردند. در این نشست، وضعیت بازار، چالش‌های پیش‌روی اعضا و برنامه‌ریزی برای استمرار فعالیت شرکت‌های عضو مورد بررسی قرار گرفت.

لزوم احیای شورای راهبردی کود
فرشاد طیاری، رئیس انجمن تولیدکنندگان کودهای کشاورزی، با اشاره به تعطیلی چندساله شورای راهبردی کود اظهار داشت:
متأسفانه سال‌هاست این شورا مغفول مانده و هر یک از تشکل‌ها به‌طور پراکنده به دستگاه‌ها و وزارت جهاد کشاورزی مراجعه کرده‌اند، اما به نتیجه نرسیده‌اند. پیش از این، آقای کشاورز و سپس آقای مهاجر پیگیر برگزاری جلسات شورا بودند، اما این روند متوقف شد. بسیاری از مشکلات ما با حضور بخش خصوصی (تأمین‌کنندگان اصلی نهاده‌های کود و سم کشور) در این شورا قابل حل است.

هشدار درباره حساسیت تأمین ۴۰ تا ۵۰ درصد قوت مردم
سید محمدمهدی حسینی یزدی، رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران، با تأکید بر حساسیت بالای این صنف گفت:
ما که ادعا می‌کنیم با تأمین سم، کود و بذر، ۴۰ تا ۵۰ درصد غذای مردم را فراهم می‌کنیم، باید درک کنیم که کار بسیار حساسی داریم. هر اقدامی که می‌خواهید انجام دهید، باید در جهت تقویت این گروه باشد؛ نه تضعیف آن.

انتقاد از سهمیه‌بندی ارز و کالا در شرایط آزادسازی نرخ ارز
مسعود گیل آبادی، رئیس انجمن تولیدکنندگان سم ایران، با اشاره به بی‌معنایی سهمیه‌بندی در شرایط فعلی تصریح کرد:
در شرایطی که نرخ ارز آزاد شده، سهمیه‌بندی مفهومی ندارد. مشکل این است که برای استفاده از سهمیه، ناچار به ثبت سفارش شتابزده هستیم، در حالی که تأمین مالی و واردات کالا تا پایان سال طول می‌کشد و اغلب پس از فصل مصرف، کالا به دست کشاورز می‌رسد. همچنین کالاهای جدید که سهمیه ندارند، به کلی از چرخه خارج می‌شوند.

حضور اتاق بازرگانی و تأکید بر همدلی و احیای شورای راهبردی
در این جلسه که با حضور عطاالله اشرفی اصفهانی، نایب‌رئیس اول کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی تهران برگزار شد، وی ضمن اعلام آمادگی برای استفاده از ظرفیت‌های کمیسیون‌های کشاورزی اتاق ایران و تهران، افزود: باید با حفظ آرایش جنگی و همدلی، از این پیچ تاریخی عبور کنیم. شورای راهبردی باید با قدرت احیا شود. وظایفی مانند مدیریت بحران کود، تنظیم بازار، تعامل با وزارتخانه و حتی مداخله در تخصیص سهمیه ارضی، از جمله مواردی است که این شورا می‌تواند در آنها نقش مؤثر ایفا کند.

تأکید بر نقش بخش خصوصی در تصمیم‌سازی وزارتخانه
اعضای انجمن‌ها با اشاره به تجربه موفق احیای نقش بخش خصوصی در زمان آقای کشاورز، خاطرنشان کردند: چرا یک نفر باید برای پنج انجمن تصمیم بگیرد؟ اکنون زمان آن رسیده که مسئولان دولتی را متقاعد کنیم که بخش تأمین نهاده، یکی از بازوهای اصلی کمک‌کننده به وزارتخانه است. لازم است جلسات شورای انجمن‌ها به صورت مستمر (هفته‌ای دوبار یا ماهی یک بار بسته به شرایط) برگزار شود و تقسیم کار و سیاست‌گذاری انجام گیرد.

به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، در پایان این نشست سه‌ساعته، اعضای شورای انجمن‌ها بر پیگیری جدی و فوری مسائل جمعی و منافع مشترک میان هر پنج انجمن تأکید کردند.

پایگاه خبری داوان نیوز: هفته ملی بدون دخانیات در حالی به پایان می‌رسد که یک پارادوکس اقتصادی در صنعت کشاورزی ایران خودنمایی می‌کند: تولید سالانه ۳۶ هزار تنی تنباکو که ایران را به سومین قطب تولید خاورمیانه تبدیل کرده، در برابر واردات ۲۰۷ میلیون دلاری و صادرات تقریباً صفر. بررسی استان‌های پیشرو از جمله گلستان، مازندران و گیلان نشان می‌دهد که کشت تنباکو علی‌رغم اشتغال‌زایی محلی، نتوانسته جایگاه تجاری ایران را در منطقه ارتقا دهد.

به گزارش خبرنگار ما، همزمان با هفته ملی بدون دخانیات، آمارها نشان می‌دهد ایران با تولید حدود ۸.۲ درصد از کل تنباکوی خاورمیانه، سومین تولیدکننده بزرگ منطقه پس از ترکیه و یمن است. با این حال، این جایگاه در تولید، هیچ‌گاه به نقش مؤثری در صادرات جهانی یا حتی منطقه‌ای تبدیل نشده و ایران همچنان یک واردکننده خالص تنباکو باقی مانده است. بررسی‌ها حاکی از آن است که بیش از ۶۰ درصد کشت تنباکوی کشور در استان گلستان متمرکز شده و استان‌های مازندران، گیلان، آذربایجان غربی و کردستان در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

قطب‌های کشت تنباکو در ایران

بر اساس آخرین داده‌های موجود، الگوی جغرافیایی کشت تنباکو در ایران عمدتاً به مناطق شمالی و غربی محدود می‌شود. استان گلستان با سهم حدود ۶۰ درصدی، بی‌رقابتترین قطب تولید تنباکو در کشور محسوب می‌شود. در سال زراعی گذشته، بیش از هزار هکتار از اراضی این استان زیر کشت این محصول رفته و حدود ۱,۸۰۰ تن محصول برداشت شده است.

مازندران، گیلان، آذربایجان غربی و کردستان دیگر استان‌های شاخص در این حوزه هستند. شرکت‌های بین‌المللی فعال در ایران نظیر JTI Pars نیز اعلام کرده‌اند که تأمین مواد اولیه کارخانه خود را از مجموع این پنج استان و در سطحی نزدیک به ۸۰۰ هکتار انجام می‌دهند.

«کشت تنباکو در این مناطق بیشتر به دلیل شرایط اقلیمی، رطوبت نسبی بالا و خاک‌های سبک است. همچنین سابقه طولانی کشاورزی توتون و تنباکو در این مناطق باعث شده کشاورزان تمایل زیادی به حفظ این الگوی کشت داشته باشند.»

جایگاه ایران در تولید منطقه‌ای؛ سوم اما فاصله زیاد

بر اساس گزارش‌های سال ۲۰۲۴، ترکیه با تولید سالانه نزدیک به ۳۰۰ هزار تن، بیش از ۶۸ درصد تنباکوی خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. پس از ترکیه، یمن و سپس ایران با تولید حدود ۳۶ هزار تن در سال قرار دارد. این رقم، سهم ایران را به ۸.۲ درصد از کل تولید منطقه می‌رساند.

با این حال، آنچه این رتبه سوم را از نظر تجاری کم‌اهمیت می‌کند، نسبت پایین صادرات به تولید و مصرف بالای داخلی است.

صادرات و واردات: جای خالی ایران در تجارت جهانی

درحالی که ترکیه علاوه بر تولید، بزرگترین صادرکننده تنباکو در منطقه نیز محسوب می‌شود، ایران تقریباً نقشی در صادرات جهانی و منطقه‌ای ندارد. بر اساس داده‌های تجاری:

– خاورمیانه به عنوان یک کل در سال ۲۰۲۴، واردکننده خالص تنباکو بوده (۱۲۲ هزار تن واردات در مقابل ۴۸ هزار تن صادرات).
– صادرات این منطقه عمدتاً توسط ترکیه، امارات متحده عربی و لبنان انجام می‌شود.
– ایران در برخی سال‌ها صادرات محدودی به روسیه، گرجستان و ترکیه داشته، اما این ارقام ناچیز و ناپایدار بوده است.

در مقابل، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰۷ میلیون دلار تنباکو و مواد اولیه دخانی وارد کرده است. این رقم نشان می‌دهد که صنعت دخانیات ایران برای تولید محصول نهایی (سیگار) به شدت به تنباکوهای وارداتی وابسته است.

واردات بالای تنباکو در کنار تولید قابل توجه داخلی، یک پارادوکس آشکار است. به عبارت دیگر، ایران تنباکو می‌کارد، اما برای تولید سیگار به تنباکوی وارداتی هم نیاز دارد. این نشان‌دهنده شکاف کیفی یا تنوع پایین تنباکوی تولید داخل است.

—

جدول تحلیلی: مقایسه ایران و ترکیه در تولید و تجارت تنباکو

تضاد تولید، مصرف و سلامت

گزارش پیش رو نشان می‌دهد که کشت تنباکو در ایران، به ویژه در استان‌های گلستان، مازندران و گیلان، یک واقعیت اقتصادی و معیشتی برای هزاران خانوار کشاورز است. با این حال، ایران نه از محل صادرات تنباکو درآمد ارزی قابل توجهی دارد و نه توانسته جایگاه تولیدی خود را به قدرت تجاری تبدیل کند.

در هفته ملی بدون دخانیات، این پرسش مطرح می‌شود که آیا ادامه این الگوی کشت با هزینه‌های سنگین بهداشتی و درمانی ناشی از مصرف دخانیات در ایران (دومین بازار بزرگ مصرف در خاورمیانه) تناسبی دارد؟ کارشناسان بر این باورند که بدون سیاست‌گذاری برای تغییر الگوی کشت به محصولات جایگزین و کاهش همزمان مصرف، کشت تنباکو در ایران همچنان در تناقضی حل‌ناشده میان اقتصاد محلی و سلامت عمومی باقی خواهد ماند.

—

پایان گزارش