پرونده ویژه
مدیریت دادهمحور ضایعات غذایی؛ بدون شفافیت آماری، برنامهریزی ممکن نیست
با هشدار کارشناسان درباره ضایعات کلان محصولات کشاورزی، از دستکم ۳۰ درصد ضایعات میوه و سبزی تا هدررفت ۳ تا ۵ میلیون تن گندم، خواستار تحول بنیادین در نظام غذایی کشور شدند و تأکید کردند: غذا رکن امنیت ملی است، اما سیستم کنونی به جای خلق ارزش، به فضایی برای سودآوری همراه با تلفات بالا تبدیل شده است.

پایگاه خبری داوان نیوز: در سومین نشست تخصصی پیشهمایش «همایش ملی مدیریت ضایعات محصولات کشاورزی و غذایی و ترویج فرهنگ مصرف درست، کارشناسان و مسؤولان با هشدار درباره حجم بالای ضایعات در زنجیره تولید تا مصرف، خواستار اجرای راهکارهای ساختاری و فناورانه برای تبدیل این چالش به فرصت شدند.
به گزارش داوان نیوز، در حالی که سالانه میلیونها تن محصول کشاورزی در کشور از چرخه مصرف خارج میشود، کارشناسان راه نجات را در «دادهمحوری»، «فناوریهای نوین» و «تغییر الگوی مدیریتی» دانسته و از امکان افزایش راندمان آبیاری از ۴۰ به ۸۵ درصد و کاهش ۷۰ درصدی مصرف آب با استفاده از فناوریهای نوین خبر دادند.
احمد مستعان، عضو هیأت علمی این پژوهشکده گلخانه و محیطهای کنترلشده، با تأکید بر نقش تعیینکننده عوامل اقتصادی در ایجاد ضایعات گفت: کاهش کارایی زنجیره تولید تنها ناشی از ضعف فناوری نیست. عواملی مانند قیمت محصول، سطح درآمد، اولویتهای خریدار و هزینههای تولید، تأثیر مستقیمتری دارند. وی افزود: نوسان در تولید مستقیماً به نوسان ضایعات منجر میشود؛ بهطوری که افزایش عرضه در شرایط ثبات تقاضا، سبب افت قیمت و جهش کوتاهمدت ضایعات میگردد.

مستعان با نقد وضعیت فعلی نظام غذایی کشور تصریح کرد: متأسفانه سیستم غذایی به جای خلق ارزش، به فضایی برای سودآوری همراه با تلفات بالا تبدیل شده، در حالی که غذا یکی از ارکان امنیت ملی است. وی راهکار اصلی را در سه محور «ایجاد شفافیت در زنجیره تولید»، «مدیریت پایدار و هدفمند تولید» و «تحول بنیادین در کل سیستم غذایی» دانست و یادآور شد: تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد نگاه تجملی و صرفاً تجاری به غذا، عامل اصلی افزایش دورریز است.
ضرورت دادهمحوری و شفافیت آماری
در همین زمینه، عادل میرمجیدی، مشاور وزیر و عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، در نشست تخصصی کاهش ضایعات بر نقش کلیدی «دادهمحوری» تأکید کرد و گفت: نخستین گام استراتژیک برای کاهش هدررفت، جمعآوری اطلاعات مستند، فنی و علمی است. بدون شفافیت آماری، هیچ گونه برنامهریزی برای مدیریت ضایعات امکانپذیر نیست.

وی با اشاره به «طرح کلان کاهش ضایعات و بهرهگیری از زائدات» در چارچوب برنامه راهبردی امنیت غذایی، محورهای اصلی این طرح را «سنجش دقیق میزان ضایعات در محصولات اساسی»، «اصلاح و ارتقای فناوریهای نوین» و «بازیافت و بهرهبرداری اقتصادی از پسماندهای کشاورزی» عنوان کرد.
آموزش، فرهنگسازی و فناوری؛ محورهای تحول
محمدتقی امانپور، معاون اسبق آموزش و تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی و عضو شورای مرکزی کانون جهادگران، نیز بر ضرورت اصلاح ساختارها و تحول در نظام بهرهوری تأکید کرد. وی گفت: تا زمانی که آموزش به مرحله «ترویج» نرسد، چرخه انتقال دانش ناقص است. برای جلوگیری از ضایعات، نیازمند فرهنگسازی ریشهای هستیم که باید از نهاد خانواده آغاز شود.
امانپور با اشاره به راندمان فعلی آبیاری کشور (حدود ۴۰ درصد) اعلام کرد: با مدیریت صحیح و ابزارهای نوین، این رقم تا ۸۵ درصد قابل افزایش است.
وی همچنین از دستاوردهای فناورانه در این حوزه خبر داد و افزود: استفاده از کودهای آرامرِهش در مزارع و باغات، علاوه بر صرفهجویی ۷۰ درصدی در مصرف آب، منجر به افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی کمیت و کیفیت محصول شده است.

این کارشناس ارشد کشاورزی، ضایعات میوه و سبزیجات را حدود ۳۰ درصد و ضایعات گندم را بین ۳ تا ۵ میلیون تن در سال برآورد کرد و جلوگیری از این حجم هدررفت را «امری حیاتی برای اقتصاد ملی» خواند.
وی با اشاره به ظرفیت صنایع تبدیلی، خواستار تشویق خیرین و کارآفرینان به سرمایهگذاری در این بخش شد و گفت: ضایعات قابلیت تبدیل به ثروت را دارند. نمونههای موفقی از ایجاد شبکه کارگاههای فرآوری میوه و سبزیجات توسط کارآفرینان وجود دارد که باید حمایت و تکثیر شوند.
به گزارش اخبار روزانه کشاورزی، به نظر میرسد اجماع کارشناسان بر این است که مدیریت ضایعات غذایی، نیازمند عزمی ملی و نگاهی سیستمی است. محورهای اصلی این تحول شامل «شفافیت دادهمحور»، «بازنگری در الگوهای اقتصادی حاکم بر زنجیره غذا»، «ترویج آموزشهای کاربردی و فرهنگسازی»، «بهکارگیری فناوریهای نوین افزایش بهرهوری و کاهش پسماند» و «توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی» است. تحقق این اهداف میتواند ضمن تضمین امنیت غذایی، فرصتهای اقتصادی جدیدی نیز خلق کند.

پرونده ویژه
مثلث طلایی «مرغک»؛ جایی که اقتصاد، اخلاق و دانش به هم میرسند
پایینترین قیمت جوجه یکروزه در بازار، عدم سوداگری در شرایط کمبود، و همکاری با ۶ شرکت دانشبنیان»؛ سه گزارهای است که شرکت مرغک، نخستین تولیدکننده مرغ تخمگذار نژاد HyLine در ایران، در نشست مطبوعاتی پنجاهوسومین سال خود به عنوان مصادیق عینی مسئولیت اجتماعی و عمل به رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره اقتصاد مقاومتی معرفی کرد. دکتر مسعود شریعتی، مدیرعامل، تأکید کرد: ما آغوش خود را برای تولیدکنندگان جزء باز کردهایم و سود را از مسیر بهرهوری تأمین میکنیم، نه اجحاف به مصرفکننده.

پایگاه خبری داوان نیوز: پنجاه و سه سال پس از تأسیس، شرکت مرغک که امروز با سهم بازار بیش از ۳۵ درصد، نخستین تولیدکننده جوجه یکروزه تخمگذار در ایران محسوب میشود، در نشست مطبوعاتی خود الگویی از اقتصاد مقاومتی عملیاتی را به نمایش گذاشت: تکیه بر دانش بومی در برابر تحریمها، حمایت قیمتی از تولیدکنندگان جزء در شرایط کمبود، همکاری گسترده با شرکتهای دانشبنیان و تأکید بر رسالت اجتماعی به جای سوداگری. مدیرعامل مرغک با یادآوری رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی، افق ۱۴۰۶ را «تثبیت حداکثری زنجیره عرضه و ارزشآفرینی منطقهای» اعلام کرد.
به گزارش خبرنگار ویژه داوان نیوز، شرکت مرغک، بهعنوان نخستین، قدیمیترین و بزرگترین تولیدکننده مرغ تخمگذار نژاد HyLine و جوجه یکروزه مادر و تجاری تخمگذار در ایران، همزمان با پنجاه و سومین سال فعالیت خود، در نشستی مطبوعاتی با حضور دکتر مسعود شریعتی مدیرعامل، ضمن تبیین جایگاه ممتاز خود در صنعت طیور کشور، از برنامه راهبردی افق ۱۴۰۶ با محوریت «تثبیت حداکثری زنجیره عرضه و ارزشآفرینی در بازارهای منطقه» پرده برداشت.
هشدار راهبردی: اگر مرغک نبود، بحران جوجه یکروزه کشور را فرا میگرفت
دکتر شریعتی در این نشست با استناد به آمار رسمی اتحادیه تولیدکنندگان طیور تخمگذار تأکید کرد: امروز اگر شرکت مرغک نبود، بر اساس سهم بازاری که در کشور ثبت شده، ایران با بحران کمبود جوجه یکروزه تخمگذار مواجه میشد.
وی با اشاره به تورم فزاینده نهادههای دامی (غلات، کنجاله، ویتامینها و مواد معدنی)، جهش هزینههای انرژی و فشار تحریمهای ظالمانه بر تأمین تجهیزات، افزود: تیم فنی و اجرایی مرغک با تکیه بر دانش فنی بومی و سرمایه انسانی متعهد، نهتنها کیفیت محصول را حفظ کرده، بلکه پایداری زنجیره عرضه از اجداد تا تخممرغ خوراکی را تداوم بخشیده است.
تحلیل جایگاه سهم بازار شرکت مرغک در صنعت طیور تخمگذار ایران
بر اساس دادههای اتحادیه تولیدکنندگان طیور تخمگذار و صورتجلسات رسمی صنف، شرکت مرغک دارای جایگاه ممتاز زیر است:

جایگاه نخست مرغک نه تنها یک مزیت رقابتی، بلکه یک مسئولیت ملی محسوب میشود.
توقف یا کاهش تولید این مجموعه مستقیماً به معنای بروز ناامنی در تأمین تخممرغ کشور خواهد بود.
این همان معنای «بازدارندگی تولیدی» در اقتصاد مقاومتی است.

اقتصاد مقاومتی؛ خط قرمزهای سازمانی در کلام مدیرعامل
دکتر شریعتی در بخش دیگری از سخنان خود، به صراحت از پایبندی بدون مصالحه به سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی (مورد تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی و ابلاغی مقام معظم رهبری) سخن گفت و آن را یکی از خطوط قرمز راهبردی شرکت خواند. وی چهار رکن اصلی را برشمرد:
۱. پایبندی کامل به سیاستهای اقتصاد مقاومتی (تولید داخلی، دانشبنیان کردن صنعت، کاهش وابستگی به خارج)
۲. تأمین سود پایدار از طریق بهرهوری نه افزایش قیمت
۳. صیانت از برند سازمانی در برابر تلاطمهای سیاسی و اقتصادی
۴. مسئولیت اجتماعی فعال در قبال تولیدکنندگان جزء و مصرفکنندگان
مدیرعامل مرغک در این خصوص تصریح کرد:در شرایط سخت کنونی، ارتقای بهرهوری منابع سازمانی و ایجاد سازمانی دانشمحور، تنها راه عبور از چالشهاست. شعار نمیدهیم؛ عمل میکنیم.
جدول همکاریهای دانشبنیان شرکت مرغک
شرکت مرغک در چارچوب مسئولیت اجتماعی و دانشبنیان کردن صنعت طیور، با نهادهای علمی و فناور زیر همکاری راهبردی دارد:

مرغک با همکاری یکی از شرکتهای دانشبنیان اصفهانی موفق به راهاندازی دستگاه تولید ضدعفونیکننده از طریق نمک (الکترولیز آب شور) شده است.
این فناوری که جایگزین فرمالین و مواد شیمیایی خطرناک میشود، گامی بزرگ در جهت حذف سموم
از زنجیره تولید و کاهش قیمت تمامشده به شمار میرود

مسئولیت اجتماعی در عمل: پایینترین قیمت، بالاترین تعامل با دانشبنیانها
یکی از محورهای برجسته این نشست، تشریح اقدامات عینی مرغک در حوزه مسئولیت اجتماعی و حمایت از شرکتهای جزء و مصرفکنندگان بود:
– قیمتگذاری حمایتی: قیمت جوجه یکروزه مرغک بین ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومان اعلام شد که به تأکید مدیرعامل، پایینترین نرخ در میان رقبای فعال است.
– عدم سوداگری در شرایط کمبود: دکتر شریعتی گفت: ما به لحاظ تیراژ بالا میتوانستیم قیمت را بسیار بیشتر افزایش دهیم، اما وظیفه خود میدانیم در شرایط بالای تقاضا، به تولیدکنندگان اجحاف نکنیم.
– همکاری گسترده با دانشبنیانها: مرغک امروز تولیدکننده تخممرغ نطفهدار برای مؤسساتی مانند پسوک، پایاواکسن، نواواکسن، مؤسسه رازی و بنیاد دانشمند است. همچنین پروژه تولید ضدعفونیکننده از طریق نمک با یک شرکت دانشبنیان به سرانجام رسیده است.
– فناوری آینده: رایزنی برای تعیین جنسیت پیش از جوجهکشی (فناوری که هنوز در جهان به تولید انبوه نرسیده) در دستور کار قرار دارد.
افق ۱۴۰۶ – پروژههای دانشبنیان در دستور کار

نقل قول مستقیم از مدیرعامل شرکت مرغک:
«الان در حال رایزنی با شرکتهای دانشبنیانی هستیم که تخممرغ قبل از اینکه وارد دستگاه شود، تعیین جنسیت میشود. رایزنی میکنیم.
گروههایی آمدند دارند روی موضوع کار میکنند. تو دنیا هم هنوز این کار نشده،
ولی داریم سعی میکنیم در ایران انجام بدیم که به اجرا برسه.»
نقد صریح بر سیاستهای وارداتی و رفتارهای سوداگرانه
مدیرعامل مرغک در واکنش به سؤالی درباره نوسانات اخیر قیمت تخممرغ و گزارشهایی از واردات تخممرغ در هفته گذشته، با صراحت گفت: اتفاقی که افتاد این بود که تخممرغ وارد کردند؛ اما این راهکار مؤثر نبود. ماده غذایی فاسدشدنی است؛ نمیتوان آن را انبار کرد تا قیمت بالا رفت.
وی افزود: قیمتها تابع عرضه و تقاضاست. زمانی که ارز ۲۸۵۰۰ تومانی آزاد شد، برخی انتظار کنترل قیمت داشتند، اما اگر بر انبارهای نهادههای قبلی نظارت میشد، نوسانات کمتر میشد.
افق ۱۴۰۶: از تثبیت زنجیره داخلی تا ارزشآفرینی منطقهای
چشمانداز اعلامشده برای افق ۱۴۰۶ عبارت است از:
«تثبیت حداکثری زنجیره عرضه و ارزشآفرینی در بازارهای منطقه»
برای دستیابی به این هدف، محورهای زیر تعریف شده است:
– تکمیل زنجیره از اجداد تا تخممرغ خوراکی بدون حلقه مفقوده
– افزایش صادرات جوجه یکروزه و تخممرغ نطفهدار به کشورهای همسایه
– گسترش همکاری با شرکتهای دانشبنیان برای کاهش قیمت تمامشده
– پیادهسازی فناوری تعیین جنسیت پیش از جوجهکشی (نخستین بار در ایران و پیشگام در منطقه)


تحلیل اقتصاد مقاومتی: چرا مرغک الگوست؟
مدیرعامل مرغک معتقد است؛ موفقیت مرغک در شرایط تحریمهای چندلایه نشان میدهد که اتکا به دانش بومی، زنجیره یکپارچه و مسئولیتپذیری اجتماعی میتواند جایگزین وابستگی به واردات شود. عدم خروج سرمایه، حفظ اشتغال پایدار، تأمین امنیت غذایی و جلوگیری از بحران جوجه یکروزه، دستاوردهایی است که مرغک را به الگویی از اقتصاد مقاومتی مردمی تبدیل کرده است.
به گزارش خبرنگار ما، نشست مطبوعاتی پنجاهوسومین سال شرکت مرغک نشان داد که یک بنگاه تولیدی در قلب تحریمها، با سه مؤلفه میتواند نه تنها بقا، بلکه رشد و ثباتآفرینی در بازار را تجربه کند:
جایگاه نخست تولیدی (سهم بازار کلیدی)
پایبندی عملی به اقتصاد مقاومتی (نه شعار)
مسئولیت اجتماعی (حمایت از تولیدکنندگان جزء و مصرفکنندگان)
مدیرعامل مرغک در پایان تأکید کرد:ما آغوش خود را برای همه تولیدکنندگان عرصه تخممرغ باز کردهایم. هیچ سختگیری قیمتی نداریم. صیانت از برند و سود سهامداران در گرو حفظ عزت ملی و امنیت غذایی کشور است.
پرونده ویژه
چرا تولید لنگ میزند؟؛ معمای گرانی ملزومات در صنعت کود کشاورزی
در حالی که کمبود فیزیکی مواد اولیه تولید کود در کشور گزارش نمیشود، طوفان تورمی ملزومات جانبی و نهادههای انرژی، تولیدکنندگان را در تنگنای شدید اقتصادی قرار داده است. بررسیها نشان میدهد هزینه تمامشده هر تن کود در برخی کارخانهها به بیش از دو برابر قیمت فروش دولتی رسیده و این شکاف، امنیت تولید و نهایتاً امنیت غذایی را تهدید میکند.

پایگاه خبری داوان نیوز: آیا تأمین مواد اولیه برای تولید کود کافی است؟ تجربه تولیدکنندگان نشان میدهد که پاسخ مثبت است، اما پرسش اصلی اینجاست: وقتی قیمت گونی، برق، گاز و قطعات یدکی چندین برابر شده، چگونه میتوان بدون زیان، کود تولید کرد و به دست کشاورز رساند؟
به گزارش خبرنگار ما، علیرغم وجود مواد اولیه مورد نیاز برای تولید کودهای کشاورزی در کشور، تولیدکنندگان با مشکلات عدیدهای مواجه هستند که عمدتاً به هزینههای تولید و نوسانات اقتصادی مرتبط میشود. در این گزارش، شکاف بین «دسترسی به مواد اولیه» و «قابلیت تولید اقتصادی» بررسی میشود.
وضعیت دسترسی به مواد اولیه
– تأمین نسبی مواد اولیه استراتژیک مانند اوره، فسفات، پتاس، نیتروژن، گوگرد و عناصر ریزمغذی در کشور وجود دارد.
– برخی مواد اولیه وارداتی (مانند برخی کنسانترههای فسفاته و پتاسیم با خلوص بالا) همچنان با تحریم و محدودیت ارزی مواجه است، اما در مجموع کمبود فیزیکی بحرانی در انبارها دیده نمیشود.
چالش اصلی: گرانی ملزومات و مواد اولیه
الف) افزایش بیرویه قیمت مواد اولیه داخلی
– قیمت خوراک پتروشیمیها (اوره، آمونیاک) و محصولات معدنی (فسفات، گوگرد) طی دو سال اخیر بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش یافته، در حالی که قیمت کود نهایی تحت کنترلهای دستوری یا رقابت ناعادلانه وارداتی قرار دارد.
– تورم نهادههای انرژی (گاز، برق) هزینه تمامشده تولید را بشدت بالا برده است.
ب) گرانی ملزومات جانبی تولید
– بستهبندی (کیسههای پلیاتیلن، گونیهای پلیپروپیلن) با افزایش ۴۰۰ درصدی قیمت روبرو شده.
– مواد شیمیایی کمکی (مواد ضدکلوخه، رطوبتگیر، رنگها) که اغلب وارداتی هستند، با ارز نیمایی یا آزاد گران تمام میشوند.
– قطعات و تجهیزات خط تولید (فیلترها، نوار نقاله، راکتورها) به دلیل تحریم و هزینه بالای حمل، تولید را غیراقتصادی کرده است.
ج) هزینههای سربار و تورم عمومی
– دستمزد، حمل و نقل، انبارداری، مالیات و عوارض، بیمه، و هزینههای تأمین مالی (بهره بانکی) چند برابر شده و حاشیه سود تولیدکنندگان را به صفر یا منفی رسانده است.
آیا مشکل تولید داریم؟ پاسخ دوگانه است:
– از نظر فنی و کمی: بله، تولید در حال انجام است، برخی کارخانهها با ۶۰-۷۰ درصد ظرفیت کار میکنند (نه صفر).
– از نظر اقتصادی و پایداری: بله، مشکل جدی وجود دارد؛ بسیاری از واحدهای تولیدی در آستانه تعطیلی یا کاهش شیفت هستند، چون فروش کود با قیمت تمامشده فعلی زیانده است.
پیامدهای این وضعیت
– کاهش کیفیت کودها (تولیدکنندگان مجبور به حذف برخی افزودنیهای گرانقیمت میشوند).
– تمایل به واردات کودهای آماده (در صورت تخصیص ارز) که رقابت نابرابر با تولید داخل ایجاد میکند.
– افزایش قیمت کود برای کشاورز نهایی، که در نهایت به امنیت غذایی و هزینه تمامشده محصولات کشاورزی ضربه میزند.
راهکارهای پیشنهادی
1. تخصیص خوراک یارانهای یا تنظیم بازار برای مواد اولیه پتروشیمی و معدنی کلیدی.
2. حمایت ارزی برای واردات ملزومات و تجهیزات بدون تعرفه.
3. بازنگری در قیمتگذاری دستوری کودهای تولید داخل و جایگزینی با نظام تضمین خرید با حاشیه سود منطقی.
4. تسهیل تأمین سرمایه در گردش با نرخ سود پایینتر از تورم.
5. تشکلگرایی تولیدکنندگان برای خرید اشتراکی مواد اولیه و بستهبندی.
نتیجهگیری
بله، ما یک مشکل جدی در تولید کود داریم، اما نه به دلیل نبود ماده اولیه خام، بلکه به دلیل گرانی افسارگسیخته انرژی، ملزومات، حمل و نقل و تورم عمومی که هزینه تولید را به بالاتر از قیمت فروش مجاز یا رقابتی رسانده است. تولیدکنندگان عملاً بین زیان و توقف تولید یکی را انتخاب میکنند. رفع این بحران نیازمند مداخله هوشمندانه دولت در تنظیم قیمت خوراک و نهادهها، نه صرفاً تأمین مواد اولیه فیزیکی است.
پرونده ویژه
همگرایی پژوهش، پایش و حکمرانی در شبکه ملی گیاهپزشکی
شبکه ملی گیاهپزشکی کشور در بازه زمانی اردیبهشتماه ۱۴۰۵،مجموعهای از فعالیتهای راهبردی را در چهار محور کلیدی پیشرانش دانش مرزی ، توسعه نظام پایش و هشدار سریع ، انتقال یافتههای پژوهشی به عرصه تولید و بازمهندسی ساختار حکمرانی پژوهشی به اجرا درآورد و در رأس این تحولات، فعالیتهای میدانی و فراسازمانی رئیس موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، نقشی کلیدی در گشایش افقهای جدید همکاری و تقویت جایگاه موسسه در تراز ملی ایفا کرد.

پایگاه خبری داوان نیوز: موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و بخش های استانی وابسته، در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، شبکهای از فعالیتهای راهبردی را در عرصه پژوهش، پایش میدانی، آموزش ترویجی و حکمرانی به اجرا درآوردند.
بر اساس گزارش خبرنگار ما، اردیبهشتماه ۱۴۰۵ شاهد ثبت ۳ رویداد علمی شاخص جهانی (۲ کشف جدید زنبور پارازیتوئید و ۱ فناوری بومی سنتز فرومون)، ۲۷ مورد پایش سیستماتیک آفات کلیدی در ۱۴ استان، ۱۵ وبینار تخصصی و ۸ کارزار آموزشی-ترویجی میدانی بود. این گزارش تحلیلی با تکیه بر دادههای مستند، به بررسی نسبت میان «بروندادهای علمی» و «نفوذ یافتهها در مزرعه» میپردازد و شکافهای ساختاری (از جمله کمبود نیروی تکنسین و فضای آزمایشگاهی) را نیز واکاوی میکند.
بر اساس این گزارش، در بازه زمانی اردیبهشتماه ۱۴۰۵، شبکه ملی گیاهپزشکی کشور (متشکل از مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور و مراکز استانی) مجموعه ای از فعالیتهای راهبردی را در چهار محور کلیدی به اجرا درآورد: ۱) پیشرانش دانش مرزی (اکتشاف گونه های جدید زنبورهای پارازیتوئید در سطح جهان و بومیسازی فناوری سنتز فرومونها)، ۲) توسعه نظام پایش و هشدار سریع (با تمرکز بر آفات قرنطینه ای و کلیدی همچون مگس مدیترانه ای و سرخرطومی حنایی)، ۳) انتقال یافته های پژوهشی به عرصه تولید (از طریق کارزارهای آموزشی ترویجی و مزارع الگویی) و ۴) بازمهندسی ساختار حکمرانی پژوهشی (با محوریت پروژه های مسئله محور، آیندهپژوهی و انعقاد تفاهمنامه های راهبردی با بخش خصوصی). آنچه در ادامه میخوانید به تحلیل هر یک از این محورها بر اساس داده های مستند میدانی میپردازد.
بخش اول: بروندادهای علمی مرزی و فناوریهای نوآورانه
۱.۱. کشف دو گونه جدید زنبور پارازیتوئید (رکورد جهانی)
در یک دستاورد در سطح اولین توصیف جهانی (First record for the world)، حسین لطفعلی زاده (عضو هیأت علمی موسسه) و غلامرضا توکلی (عضو هیأت علمی مرکز خراسان جنوبی) موفق به شناسایی و معرفی دو گونه زنبور پارازیتوئید جدید مرتبط با گیاه مرتعی تاغ (گونه Haloxylon) شدند. نتایج این پژوهش در مجله معتبر ZOOTAXA (با نمایه ISI) منتشر شده است.
تحلیل راهبردی: این کشف، مرزهای دانش حفاظت زیستی در عرصههای منابع طبیعی را جابهجا میکند و گامی اساسی در جهت کنترل بیولوژیک کلاسیک آفات تاغزارهای کشور به شمار میرود که میتواند وابستگی به روشهای شیمیایی در این اکوسیستم های شکننده را کاهش دهد.
۱.۲. بومی سازی فناوری سنتز فرومون جنسی شب پره هندی
پژوهشگران بخش تحقیقات آفتکش ها به سرپرستی بابک حیدری علیزاده، موفق به سنتز اولیه فرومون جنسی آفت انباری مخرب شبپره هندی (Plodia interpunctella) شدند. بر اساس گزارش اولیه، نمونه های سنتز شده کارایی معناداری در جلب حشرات نر نشان دادهاند.
تحلیل راهبردی: این فناوری بومی با کاربرد در نظام پایش و شکار انبوه، میتواند وابستگی به سموم شیمیایی در انبارهای غلات و خشکبار را به شدت کاهش دهد و گامی مؤثر در جهت ارتقای امنیت غذایی و کاهش ضایعات پس از برداشت باشد.
۱.۳. انتشار مقاله مروری در ژورنال Q1 (شاخص JCR)
پرستو مطلبی (عضو هیأت علمی بخش بیماریهای گیاهی) مقاله مروری با عنوان *”Methyl Jasmonate–Based Defense Against Fusarium culmorum in Wheat…”* در مجله Journal of Plant Growth Regulation (چارک Q1) منتشر ساخت. این مقاله به تحلیل مکانیسمهای دفاعی مبتنی بر متیل جاسمونات در برابر بیماری پوسیدگی فوزاریومی طوقه و ریشه گندم میپردازد.
تحلیل راهبردی: تجمیع شواهد جهانی در قالب مقالات مروری معتبر، زیربنای لازم برای تدوین راهکارهای کاربردی القای مقاومت در محصولات راهبردی را فراهم میکند.
بخش دوم: نظام پایش میدانی و مدیریت تلفیقی آفات در استانها
۲.۱. مدیریت یکپارچه زوال درختان زرشک (خراسان جنوبی)
تیم تحقیقاتی به سرپرستی محمدرضا میرزایی (رئیس بخش گیاهپزشکی خراسان جنوبی) با پایش سیستماتیک باغات زرشک در شهرستان بیرجند (روستای شاخن) و بخش شاخنات، دو مأموریت موازی را دنبال کرد:
– ارزیابی اثربخشی مدیریت تلفیقی بیماری زنگ جارویی زرشک: داده برداری میدانی نشان داد که تیمارهای ترکیبی (هرس به موقع + قارچکش های تناوبی) توانسته است باغ هایی با شدت آلودگی بحرانی (مورد تهدید قطع کامل) را احیا کند.
– بررسی اتیولوژی عارضه زوال و خشکیدگی سرشاخه ها: نمونه برداری سیستماتیک برای تعیین نقش عوامل قارچی، محیطی و فیزیولوژیک در این سندرم پیچیده در حال انجام است.
تحلیل راهبردی: شیوع سندرم «زوال» در گیاهان چندساله مانند زرشک، نیازمند رویکردی چندعاملی و مداخله ای است. فعالیت این گروه، نمونه ای از پژوهش عملیاتی مسئله محور است که میتواند منجر به تدوین پروتکل استانی مدیریت زوال شود.
۲.۲. کارزار مدیریت آفات راهبردی در اقلیمهای مختلف
– مگس مدیترانه ای (گلستان): محبوبه شریفی در نخستین جلسه قرارگاه عملیاتی سال ۱۴۰۵ گزارشی از پایش و مشاهده آفت در بندرگز و کردکوی ارائه و بر ضررورت اجرای دقیق دستورالعمل های قرنطینه ای تأکید کرد.
– سرخرطومی حنایی خرما (سیستان و بلوچستان): محققان مرکز بلوچستان (فرزانه بساوند و مریم انصاری) طی یک دوره عملی در دهستان مسکوتان (شهرستان فنوج)، روشهای پایش با تله های فرمونی، قرص گذاری اصولی و پانسمان درختان آلوده را به نخلداران آموزش دادند.
– سن گندم (لرستان): روشنک قربانی، رئیس بخش گیاهپزشکی لرستان، طی یک کاروان ترویجی در خرم آباد بر الزام کنترل شکارگرهای اولیه (سن مادر) در مراحل ابتدایی فعالیت آفت به عنوان حیاتی ترین اقدام کاهش خسارت تأکید کرد.
۲.۳. پایش بیماریهای ویروسی و نوظهور
– بیماری موزاییک انجیر (فارس): محققانی مانند نازنین سادات عبادی و محمدمهدی فقیهی با بازدید از باغات خرامه، شیوع ۲۰ تا ۵۰ درصدی علائم (بسته به سن باغ) را ثبت کردند. نمونه برداری برای تشخیص مولکولی عامل ویروسی در حال انجام است.
– زوال انگور (قزوین): نشستی تخصصی با حضور رضا پوررحیم (رئیس بخش ویروس شناسی موسسه) و محققان استان برای طراحی طرح تحقیقی-توسعه ای بررسی اتیولوژی زوال تاکستان های قزوین برگزار شد.
بخش سوم: زیرساختهای آموزشی ترویج و توانمندسازی نیروی انسانی
۳.۱. آین دهپژوهی در نظام پژوهش کشاورزی
کارگاه تخصصی «آینده پژوهی در فعالیتهای تحقیقاتی» با تدریس دکتر امیرهوشنگ حیدری (عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور) با حضور ریاست و معاون پژوهشی موسسه برگزار شد.
تحلیل راهبردی: این کارگاه نشانگر تغییر پارادایم در موسسه از رویکرد واکنشی به رویکرد پیشنگر در تعریف اولویتهای پژوهشی مبتنی بر تحلیل روندها و ساخت آینده است.
۳.۲. گسترش شبکه آموزش کشاورزی دیجیتال
طی اردیبهشت ماه، ۱۵ وبینار و کارگاه آموزشی تخصصی در بستر شبکه آموزش کشاورزی (شاک) توسط محققان موسسه در استانهای مختلف (یزد، خوزستان، کردستان، کرمان، همدان و…) برگزار شد. عناوین کلیدی عبارت بودند از:
– «مدیریت تلفیقی آفات مرکبات» (مدرس: فرزانه بساوند، بلوچستان)
– «آشنایی با آفت زنجره مو» (مدرس: سعید پاک طینت، شاهرود)
– «اصول کنترل بیولوژیک آفات» (مدرس: حسن ملکشی، موسسه)
۳.۳. تجهیز زیرساختهای آزمایشگاهی
در بازدید عباسعلی روانلو (معاون پشتیبانی موسسه) از آزمایشگاه میکوتوکسین ها، بر برنامه ریزی برای تکمیل تجهیزات و سرویس ادواری دستگاههای پیشرفته به منظور ارتقای طول عمر عملیاتی و دقت نتایج تأکید شد.
بخش چهارم: سیاستگذاری، شبکه سازی و حکمرانی پژوهشی
۴.۱. انعقاد تفاهمنامه راهبردی با کشت و صنعت نیشکر کارون
با حضور دکتر غلامرضا گل محمدی (رئیس سازمان تات) و دکتر محمدرضا صفرنژاد (رئیس موسسه گیاهپزشکی)، تفاهمنامه ای با هدف حل مسائل فناورانه صنعت نیشکر (از جمله معرفی ارقام جدید، مدیریت بقایا و توسعه تحقیقات کاربردی) به امضا رسید.
تحلیل راهبردی: این تفاهمنامه الگویی از همکاری هدفمند پژوهش و بخش خصوصی برای رفع نیازهای واقعی تولید در مقیاس صنعتی محسوب میشود.
۴.۲. تأکید بر پروژه های مسئله محور و مزارع الگویی
در نشست پروژه های مسئله محور (با حضور معاون پژوهشی موسسه، دکتر حسین نجفی)، بر برنامه ریزی مبتنی بر چالش های واقعی مزرعه و همافزایی ستاد و مراکز استانی تأکید شد.
همچنین، دکتر گل محمدی در دهمین جلسه شورای مدیران از راهاندازی ۱۱۰ مزرعه الگویی در سه استان و اجرای طرح توانمندسازی زنان روستایی خبر داد.
به گزارش خبرنگار داوان نیوز، تحلیل عملکرد اردیبهش تماه ۱۴۰۵ حکایت از آن دارد که موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور در مسیر تحقق کشاورزی دانش بنیان و امنیت غذایی پایدار، گام های متوازنی در چهار عرصه «دانش»، «پایش»، «آموزش» و «حکمرانی» برداشته است. با این حال، کماکان چالشهای ساختاری نظیر کمبود نیروی تکنسین متخصص و فضای آزمایشگاهی کافی (همانطور که در جلسه خراسان رضوی مستند شده) به عنوان گلوگاه های جدی نیازمند تخصیص اعتبار و بازنگری در ساختار نیروی انسانی است.
تجارت3 هفته پیشراهنمای کامل ثبت درخواست اینترنت بینالمللی برای اعضای اتاق بازرگانی
دانستنی ها3 هفته پیشکانال تخصصی شناسایی گیاهان بومی ایران در «ایتا» راهاندازی شد
استان ها3 هفته پیشممنوعیت قطعی گاوآهن برگرداندار در اراضی دیم از سال ۱۴۰۵-۱۴۰۶
خبرهای سازمانی3 هفته پیشتعاونیهای روستایی جایگزین مداخله دولت در بازار کشاورزی میشوند
دانستنی ها3 هفته پیشتکمیل چرخه سلامت واحد با ثبت «روز گیاهپزشک» در تقویم کشور
چند رسانه ای3 هفته پیشگرانی ۱۰ برابری گاز و بوروکراسی؛ تولید گل و گیاه در ایران در آستانه تعطیلی
گزارش3 هفته پیشتولیدگرایی توأم با عدالت توزیعی؛ سیاست دوگانه وزارت جهاد در بحران
بین الملل3 هفته پیشانقلاب دیجیتال در بذر: ERP ابری مایکروسافت رونمایی شد
























